Epidemiologia toksokarozy – rozpowszechnienie i czynniki ryzyka

Toksokaroza należy do najczęstszych chorób pasożytniczych przenoszonych ze zwierząt na ludzi, stanowiąc poważny problem zdrowia publicznego na całym świecie¹. Ta zaniedbana choroba tropikalna dotyka miliony dzieci i młodzieży na całym świecie, szczególnie w społecznościach o niskim statusie socjoekonomicznym¹. Pierwsze przypadki zakażenia u ludzi odnotowano w 1950 roku, a od tego czasu choroba została zgłoszona w prawie 100 krajach¹.

Globalne rozpowszechnienie toksokarozy jest imponujące – szacuje się, że około 1,4 miliarda ludzi na świecie jest narażonych na zakażenie lub jest zakażonych²³. Pomimo tak wysokich liczb, toksokaroza pozostaje chorobą niedodiagnozowaną, z niedoszacowanymi wskaźnikami epidemiologicznymi oraz rzeczywistym wpływem tej patologii na globalne zdrowie publiczne³.

Globalne różnice w rozpowszechnieniu

Seroprewalencja toksokarozy wykazuje znaczące różnice geograficzne i społeczno-ekonomiczne. W krajach uprzemysłowionych wskaźniki seropozytywności są stosunkowo niskie – badania epidemiologiczne wykazują 2-5% wskaźnik pozytywny u zdrowych dorosłych z obszarów miejskich krajów zachodnich⁴⁵. W obszarach wiejskich tych samych krajów wskaźniki wzrastają do 14,2-37%⁴⁵.

Dramatycznie różna sytuacja panuje w krajach tropikalnych, gdzie warunki środowiskowe sprzyjają transmisji geohelmintów. W tych regionach seroprewalencja może osiągać nawet 76%⁶⁷. Przykładowo, badania wykazały wskaźnik pozytywny na poziomie 63,2% na Bali, 86% w Saint Lucia na Antylach oraz 92,8% na wyspie La Reunion⁴⁵.

Sytuacja epidemiologiczna w wybranych krajach

Stany Zjednoczone wykazują zaskakująco wysoką seroprewalencję jak na kraj wysoko rozwinięty. Około 14% populacji amerykańskiej jest zakażona pasożytem Toxocara⁸⁹, a rocznie zgłaszanych jest około 10 000 przypadków zakażenia⁸¹⁰. W Cleveland, Ohio, rozpowszechnienie zakażenia T. canis w kohortach wieku 2, 3 i 4-10 lat wynosiło odpowiednio 2%, 12% i 12%⁸.

W Korei Południowej przeprowadzone badania wykazały ogólny wskaźnik seropozytywności na poziomie 8,7% wśród 610 zdrowych osób¹¹. Interesujące jest to, że wskaźnik w prowincji Gyeongsangnam-do był znacząco wyższy niż w Seulu¹¹, co potwierdza tendencję do wyższej prevalencji w obszarach wiejskich.

W Iranie metaanaliza przeprowadzona na podstawie danych z lat 1969-2019 wykazała średnią ważoną prevalencję u ludzi na poziomie 9,3%¹². Większość zakażonych przypadków pochodziła z północnych części kraju, które charakteryzują się korzystnym środowiskiem ekologicznym ze względu na wysoką wilgotność związaną z bliskością Morza Kaspijskiego oraz znaczne opady deszczu w ciągu roku¹³.

Populacje szczególnie narażone

Toksokaroza w przeważającej mierze dotyka dzieci, szczególnie w wieku 2-7 lat⁴⁵. Dzieci są szczególnie narażone na zakażenie ze względu na ekspozycję na place zabaw i piaskownice zanieczyszczone odchodami psów lub kotów¹⁴. Badania CDC wykazały, że transmisja larw Toxocara jest najczęstsza u małych dzieci i osób poniżej 20 roku życia⁴.

Metaanaliza dotycząca populacji pediatrycznej na całym świecie wykazała, że łączna globalna prevalencja Toxocara spp. u dzieci wynosi 30% (95% CI, 22%-37%)¹⁵. Prevalencja była wyższa w populacjach azjatyckich niż w populacjach europejskich, amerykańskich i afrykańskich¹⁵.

Szczególnie wysokie ryzyko zakażenia dotyczy dzieci z zachowaniami pica (zjadanie nietypowych substancji), które mają większe prawdopodobieństwo spożycia zarodkowych jaj z gleby niż dzieci nie wykazujące tego zachowania¹⁶. Dorastanie w biednej dzielnicy wiąże się z wyższym wskaźnikiem seropozytywności dla toksokarozy niż wychowywanie się w mieszkaniach klasy średniej¹⁶.

Związek z statusem socjoekonomicznym

Toksokaroza jest wyraźnie związana z ubóstwem i niekorzystnymi warunkami socjoekonomicznymi²¹⁷. Choroba ta częściej występuje wśród populacji wiejskich z nieodpowiednim zaopatrzeniem w wodę i złymi warunkami mieszkaniowymi niż wśród populacji miejskich². Badania epidemiologiczne sugerują, że największe obciążenie chorobą występuje u dzieci z grup społecznie upośledzonych, z powiązaniami z złymi warunkami sanitarnymi i higienicznymi oraz brakiem edukacji¹⁸.

W Stanach Zjednoczonych badania wykazały wyższe wskaźniki zakażenia wśród osób rasy czarnoskórej i Latynosów, prawdopodobnie ze względu na większą ekspozycję na pasożyta¹⁹. Czynniki ryzyka zakażenia obejmują posiadanie zwierząt domowych, ubóstwo, płeć męską i rasę afroamerykańską²⁰.

Czynniki środowiskowe i klimatyczne Zobacz więcej: Czynniki środowiskowe wpływające na epidemiologię toksokarozy

Warunki środowiskowe odgrywają kluczową rolę w epidemiologii toksokarozy. Zakażenie częściej występuje w regionach tropikalnych o wysokiej wilgotności niż w regionach umiarkowanych². Oczna toksokaroza jest bardziej rozpowszechniona w cieplejszych klimatach, ponieważ rozwój zakaźnych jaj Toxocara zachodzi powyżej 10°C⁶⁷.

Parki miejskie i podmiejskie w większości przypadków są silnie zanieczyszczone zarodkowymi jajami T. canis i T. cati, ponieważ to w tym środowisku ludzie rutynowo wyprowadzają swoje zwierzęta¹⁶. Rosnące populacje miejskich, półdziko żyjących kotów i psów stanowią rosnący problem w wielu regionach tropikalnych i subtropikalnych i najprawdopodobniej przyczyniają się w znaczny sposób do utrzymywania wysokich poziomów jaj Toxocara w środowisku¹⁶.

Źródła zakażenia i drogi transmisji Zobacz więcej: Źródła zakażenia i drogi transmisji toksokarozy

Główne źródło zakażenia stanowią psy i koty domowe, szczególnie młode osobniki. Nawet zwierzęta sprzedawane przez renomowane hodowle i sklepy zoologiczne mogą być nosicielami dorosłych robaków¹⁶. Wynika to z faktu, że szczenięta i kocięta nabywają młodociane formy Toxocara przez łożysko od zakażonej matki¹⁶.

W perspektywie epidemiologicznej zwierzęta-żywiciele z dorosłymi robakami w jelitach mogą rozprzestrzeniać zakażenie poprzez wydalanie jaj pasożyta do środowiska¹³. Zakażenie u ludzi następuje przez przypadkowe spożycie jaj, a w mniejszym stopniu poprzez pica i zjadanie żywicieli paratenicznych, w tym kurczaków, bydła, jagnięciny, świń i dżdżownic¹³.

Wyzwania diagnostyczne i surveillance

Prawdziwe obciążenie toksokarozą pozostaje niepewne w wielu obszarach ze względu na minimalny nadzór epidemiologiczny w całych Stanach Zjednoczonych²¹. Brak infrastruktury laboratoryjnej w niektórych krajach, brak jednolitych definicji przypadków oraz ograniczona infrastruktura nadzoru to niektóre z wyzwań, które utrudniały oszacowanie globalnego obciążenia chorobą¹.

Ponieważ wiele zakażeń przebiega bezobjawowo i może być błędnie diagnozowanych, globalne obciążenie toksokarozą prawdopodobnie zostało niedoszacowane²². Aby poprawić spójność wyników uzyskanych z badań prevalencji, przyszłe badania powinny rozważyć stosowanie standaryzowanych kryteriów diagnostycznych i powinny być przeprowadzane przez wyszkolonych klinicystów, którzy mogą zastosować standaryzowany zestaw definicji przypadków toksokarozy²².

Perspektywy i trendy

Rosnące populacje ludzi i psów, ruchy populacyjne oraz zmiany klimatyczne będą służyć zwiększeniu znaczenia tej choroby odzwierzęcej¹⁷. Szybki wzrost liczby psów i kotów, szczególnie niekontrolowanych populacji dzikich i bezdomnych oraz ich bliska bliskość z ludźmi, zwiększył ryzyko zakażenia ludzi Toxocara²³.

W ciągu ostatnich kilku lat toksokaroza zyskała rosnącą uwagę międzynarodową i została wymieniona wśród pięciu najbardziej zaniedbanych infekcji pasożytniczych według Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) w USA¹. Pomimo nadzwyczajnego postępu w ciągu ostatnich dwóch dekad, toksokaroza nadal stanowi znaczące wyzwanie dla zdrowia publicznego²³.