Programy prewencyjne depresji nastolatków – rodzaje i skuteczność

Programy prewencyjne depresji u nastolatków zostały opracowane i przetestowane na całym świecie, klasyfikowane w trzy główne typy: uniwersalne, selektywne i wskazane¹. Każdy z tych typów ma różne cele i grupy docelowe, ale wszystkie mają na celu zapobieganie wystąpieniu lub opóźnienie rozwoju zaburzeń depresyjnych u młodych ludzi. Skuteczność tych programów została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych, a niektóre z nich wykazują imponujące rezultaty w długoterminowej obserwacji².

Klasyfikacja programów prewencyjnych

Prewencja selektywna ukierunkowuje się na osoby zagrożone depresją z powodu czynników rodzinnych, takich jak depresja rodziców, czynników środowiskowych, takich jak ubóstwo, lub cech osobistych, takich jak negatywny styl poznawczy¹. Programy prewencji wskazanej są zapewniane osobom z podklinicznymi objawami lub symptomami depresji, stanowiąc klasyczne wczesne interwencje³. Ogólnie rzecz biorąc, ukierunkowana prewencja z programami wskazanymi i selektywnymi wydaje się być znacznie bardziej skuteczna z wyższymi wielkościami efektu niż programy uniwersalne³.

Interwencje prewencyjne wykorzystujące podejście terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) lub podejście terapii interpersonalnej (IPT) okazały się skuteczne, szczególnie te podejścia dostarczane bezpośrednio nastolatkom⁴. Te interwencje prewencyjne mogą być dostarczane przez przeszkolonych praktyków w środowiskach szkolnych⁴. Badania wykazują, że interwencje zapobiegające lub opóźniające wystąpienie dużej depresji w okresie dojrzewania są postrzegane jako ważne strategie zdrowia publicznego⁴.

Blues Program – model skutecznej prewencji

Blues Program, opracowany przez Oregon Research Institute i współpracowników ze Stanford University, stanowi sześciotygodniową serię godzinnych sesji grupowych, które uczą uczniów umiejętności zarządzania emocjami i stresem⁵. Program został zaprojektowany do obsługi uczniów w wieku już od 12 lat i skupia się na zapobieganiu depresji u podatnych nastolatków⁶. Pierwszym krokiem w programie Blues jest przesiewowe badanie populacji szkolnych w celu identyfikacji uczniów wysokiego ryzyka⁶.

Uczniowie ci zgłaszają problemy ze snem, niską samoocenę lub niskie zainteresowanie codziennymi aktywnościami, ale ich objawy nie są wystarczająco poważne do diagnozy depresji⁶. Gdy nastolatkowie uczą się, jak kontrolować stres, teoria głosi, że będą w stanie rozładować nowe stresory, zanim ich emocjonalny wpływ eksploduje⁶. Program został przyjęty przez systemy szkolne w Utah, Wielkiej Brytanii i innych miejscach, częściowo z powodu dowodów na jego skuteczność⁶.

Rezultaty programu Blues są imponujące: tylko 10% uczniów, którzy ukończyli program Blues, rozwinęło depresję do dwuletniego punktu kontrolnego, w porównaniu z 25% członków grupy kontrolnej, którzy czytali książkę do samodzielnej pomocy opartą na terapii poznawczo-behawioralnej⁷. Meta-analiza z 2018 roku czterech oddzielnych badań programu Blues wykazała, że zapisani uczniowie byli znacznie mniej narażeni niż osoby z grupy kontrolnej na rozwój depresji w ciągu dwóch lat⁷. Pomimo wyzwań związanych z argumentowaniem za prewencją, istnieje nadzieja, że więcej społeczności kupi tę ideę, szczególnie biorąc pod uwagę silną rekrutację, którą widziały strony programu Blues po rozpoczęciu pandemii COVID⁷.

CATCH-IT – internetowy program prewencyjny

CATCH-IT (Competent Adulthood Transition with Cognitive Behavioral Humanistic and Interpersonal Training) to internetowy, samodzielnie prowadzony program prewencji depresji skierowany do nastolatków wykazujących wczesne oznaki depresji lub objawy przeddepresyjne⁸. Program został zaprojektowany, aby uczyć umiejętności radzenia sobie nastolatków i młodych dorosłych poprzez internetowe moduły, które nie identyfikują uczestników do leczenia, ale służą zapobieganiu wystąpieniu dużego zaburzenia depresyjnego⁹.

CATCH-IT jest zakorzeniony w terapii poznawczo-behawioralnej, aktywacji behawioralnej i psychoterapii interpersonalnej⁹. Dostępna literatura sugeruje, że internetowe programy prewencyjne działają najlepiej w połączeniu ze strategiami zaangażowania w prawdziwym życiu⁹. Program ma na celu uzupełnienie pracy pracowników socjalnych lub dostawców podstawowej opieki zdrowotnej poprzez identyfikowanie nastolatków, którzy potrzebują wsparcia w zarządzaniu objawami depresji poniżej progu syndromu⁹.

Badania wykazują, że CATCH-IT może być skuteczny w zmniejszaniu czynników ryzyka samobójstwa, takich jak myśli samobójcze, beznadziejność, niska samoocena i izolacja społeczna¹⁰. Ustalenia dostarczają wstępnych dowodów, że internetowe programy prewencji depresji mogą być związane ze zmniejszonymi myślami samobójczymi, a ci, którzy kończą cały program, mogą odnieść większe korzyści niż ci, którzy kończą tylko część CATCH-IT¹⁰. Potencjał szerokiego wdrażania programów prewencji depresji, które mogą pomóc w zapobieganiu samobójstwom nastolatków, istnieje¹⁰.

IPT-AST – terapia interpersonalna w prewencji

Interpersonal Psychotherapy-Adolescent Skills Training (IPT-AST) to interwencja prewencyjna, która uczy uczniów komunikacji i umiejętności rozwiązywania problemów interpersonalnych w celu zmniejszenia konfliktów, zwiększenia wsparcia i poprawy funkcjonowania społecznego¹¹. Program ma na celu zmniejszenie podatności i wzmocnienie czynników ochronnych przed depresją¹¹. IPT-AST wykazuje wielki potencjał jako program prewencji depresji, a ostatecznym celem jest umożliwienie rozpowszechnienia IPT-AST i innych programów prewencyjnych w szkołach w celu promowania pozytywnego funkcjonowania społecznego, emocjonalnego i szkolnego dla wszystkich młodych ludzi¹¹.

Badania wykazują wysokie poziomy wierności, frekwencji i akceptowalności IPT-AST, pomimo pewnych trudności z rekrutacją¹². Nastolatkowie i opiekunowie raportowali znaczną poprawę funkcjonowania, a także marginalnie znaczące redukcje w samodzielnie raportowanej depresji, lęku i ogólnych objawach zdrowia psychicznego¹². Opiekunowie raportowali znaczny spadek ogólnych objawów zdrowia psychicznego¹². Ustalenia dostarczają wstępnych informacji dotyczących implementacji i skutków IPT-AST, gdy jest dostarczane w podstawowej opiece zdrowotnej¹².

Programy mobilne i technologie cyfrowe

MEMO to interwencja prewencyjna dla nastolatków dostarczana przez telefon komórkowy, która ma na celu zapobieganie wystąpieniu depresji w okresie dojrzewania¹³. Prewencja wystąpienia depresji w okresie dojrzewania może zapobiec dysfunkcji społecznej, ciąży nastolatek, nadużywaniu substancji, samobójstwom i stanom zdrowia psychicznego w dorosłości¹³. Badanie pokazuje, że kluczowe komunikaty z CBT mogą być dostarczane przez telefon komórkowy i że młodzi ludzie raportują, że są one pomocne¹³.

Jeśli zachęcające wyniki przedstawione w badaniach zostaną utrzymane, programy telefonów komórkowych mogą być opłacalną metodą dostarczania podstawowych technik CBT wszystkim nastolatkom¹³. Takie programy można łatwo skalować, aby dotrzeć do dużych, różnorodnych populacji niezależnie od lokalizacji geograficznej¹³. MoodHwb to cyfrowa interwencja psychoedukacyjna współtworzona specjalnie dla nastolatków z depresją lub tych z podwyższonym ryzykiem¹⁴. Jeśli okaże się skuteczna, MoodHwb może ostatecznie zostać wdrożona jako program wczesnej interwencji w służbach zdrowia, edukacji, społecznych i młodzieżowych oraz organizacjach charytatywnych¹⁴.

Skuteczność długoterminowa programów CBT

Program poznawczo-behawioralny (CBP) wykazał się znacznie bardziej skuteczny niż zwykła opieka w zapobieganiu wystąpieniu epizodów depresyjnych¹⁵. Program CBP był skuteczny w wydłużaniu czasu do wystąpienia epizodów depresyjnych u młodzieży doświadczającej względnego dobrostanu zarówno w sobie, jak i u swoich rodziców¹⁵. Zmniejszenie liczby dni, w których nastolatek doświadcza objawów depresyjnych, może znacząco wpłynąć na ważne obszary funkcjonowania i dlatego powinno być ukierunkowane jako wynik interwencji prewencyjnych¹⁶.

Program CBP może wyraźnie zapobiegać lub przynajmniej opóźniać depresję u nastolatków zagrożonych, szczególnie gdy jest wdrażany w momentach względnego dobrostanu u młodzieży i ich rodziców¹⁶. Modyfikacja programu CBP w celu uwzględnienia zmiennych, które były związane z osłabioną odpowiedzią, może być jedną produktywną ścieżką do zwiększenia skuteczności CBP, szczególnie dla młodzieży najbardziej zagrożonej rozwojem zaburzeń depresyjnych¹⁶. Badania wykazują, że terapia poznawczo-behawioralna grupowa może zapobiegać nawrotowej depresji u nastolatków nawet przez 33 miesiące¹⁷.

Implementacja w środowiskach rzeczywistych

Randomizowane badanie kontrolowane miało na celu zbadanie skuteczności prewencji depresji opartej na terapii poznawczo-behawioralnej u nastolatków z podwyższonymi objawami depresyjnymi¹⁸. To podejście prewencyjne jest wdrażane w społecznościach szkolnych, co pozwala na badanie skutków w warunkach rzeczywistych¹⁸. Na podstawie ustaleń, autorzy zalecają wdrażanie przesiewu i prewencji w szkołach, zgodnie z podstawami tego projektu badawczego¹⁸.

Ustalenia z modelu wzrostu krzywej latentnej pokazują, że spadek samodzielnie raportowanych objawów depresyjnych był znaczący w obu warunkach, od punktu wyjściowego do 12 miesięcy po interwencjach, i że spadek objawów depresyjnych był znacznie większy w warunkach eksperymentalnych¹⁹. 42,6% nastolatków, którzy się poprawili w grupie eksperymentalnej, w porównaniu z 16,2% nastolatków, którzy się poprawili w grupie kontrolnej¹⁹. To wskazuje, że program prewencji CBT jest skuteczny w zmniejszaniu podwyższonych objawów depresyjnych u nastolatków, gdy jest wdrażany w społecznościach szkolnych¹⁹.