Różnice regionalne w epidemiologii anginy paciorkowcowej na świecie

Globalna epidemiologia anginy paciorkowcowej charakteryzuje się wyraźnymi różnicami regionalnymi, które odzwierciedlają kompleksowe oddziaływanie czynników socjoekonomicznych, dostępności opieki zdrowotnej oraz warunków środowiskowych. Te różnice mają fundamentalne znaczenie dla zrozumienia globalnego obciążenia chorobami wywołanymi przez paciorkowca grupy A oraz planowania skutecznych interwencji zdrowia publicznego¹.

Kontrasty między krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się

Najwyraźniejsze różnice regionalne w epidemiologii anginy paciorkowcowej obserwuje się między krajami o wysokich i niskich dochodach. W krajach rozwiniętych częstość występowania powikłań takich jak gorączka reumatyczna jest znacznie niższa niż w krajach rozwijających się²³. Choroba serca pochodzenia reumatycznego, będąca następstwem nieleczonej anginy paciorkowcowej, pozostaje istotną przyczyną chorób sercowo-naczyniowych i zgonów na całym świecie, szczególnie w regionach o niskim dochodzie².

Globalne obciążenie nieinwazyjnymi infekcjami paciorkowca grupy A jest jeszcze większe niż w samych Stanach Zjednoczonych². Szacunkowe całkowite globalne obciążenie ciężkimi chorobami związanymi z paciorkowcem grupy A wynosi 517 000 zgonów rocznie⁴. Wiele regionów świata o niskich dochodach i słabej infrastrukturze nadal cierpi z powodu wysokiego obciążenia chorobami wywołanymi przez Streptococcus pyogenes, powodującymi miliony zgonów rocznie³.

Szczególna sytuacja populacji rdzennych

Wśród najwyraźniejszych przykładów regionalnych różnic w epidemiologii anginy paciorkowcowej są populacje rdzennych mieszkańców, szczególnie w Australii. Aborygeni i mieszkańcy Wysp Cieśniny Torresa w Australii mają najwyższe wskaźniki gorączki reumatycznej i choroby serca pochodzenia reumatycznego na świecie⁵. Region Kimberley ma drugi najwyższy wskaźnik zachorowalności na gorączkę reumatyczną w Australii – 166 przypadków na 100 000 rdzennych mieszkańców poniżej 45. roku życia⁵.

Ta nierówność w obciążeniu chorobą między populacjami rdzennych i nie-rdzennych mieszkańców jest wieloczynnikowa, przy czym wiele badań sugeruje, że ograniczony dostęp do opieki zdrowotnej i złe warunki życia przyczyniają się do zwiększonego ryzyka gorączki reumatycznej⁶. W środowiskach o wysokim obciążeniu chorobą interwencje mające na celu poprawę warunków życia, zapewnienie wczesnej diagnostyki i leczenia anginy paciorkowcowej poprzez edukację społeczną i pracowników opieki zdrowotnej oraz poprawę dostępu do opieki medycznej wykazały skuteczność w redukcji zachorowalności na gorączkę reumatyczną⁷.

Różnice w molekularnej epidemiologii

Regionalne różnice w epidemiologii anginy paciorkowcowej obejmują także aspekty molekularne i genetyczne bakterii. Molekularna epidemiologia gardłowych szczepów GAS w niektórych badaniach różni się znacznie od tej obserwowanej w krajach uprzemysłowionych, co ma implikacje dla badań klinicznych nad szczepionkami GAS w krajach tropikalnych i rozwijających się⁸. Te różnice mogą wpływać na skuteczność przyszłych szczepionek oraz strategie prewencyjne dostosowane do różnych regionów geograficznych.

W badaniach prowadzonych na Fidżi prevalencja nosicielstwa GAS wynosiła 6,0%, podczas gdy prevalencja nosicielstwa paciorkowca grupy C i G wynosiła odpowiednio 6,9% i 12%⁹. Częstość występowania bolesnego gardła z dodatnim posiewem na GAS wynosiła 14,7 przypadków na 100 dzieci-lat, podczas gdy częstość bolesnego gardła z dodatnim posiewem na paciorkowce grupy C/G wynosiła 28,8 przypadków na 100 dzieci-lat⁸. Te dane pokazują znaczące różnice w epidemiologii paciorkowców w różnych regionach geograficznych.

Europejskie wzorce epidemiologiczne

Europa doświadczyła znaczących zmian w epidemiologii infekcji paciorkowcowych, szczególnie w okresie pocovidowym. Od września 2022 roku obserwuje się znaczący wzrost przypadków płonicy u dzieci w Europie, a ostatnio także udokumentowany wzrost przypadków w Stanach Zjednoczonych¹⁰. Kilka krajów europejskich (w tym Irlandia, Francja, Holandia, Szwecja i Wielka Brytania) wskazuje na wzrost obserwowany w 2022 roku, szczególnie od września 2022 roku, w liczbie przypadków inwazyjnej choroby paciorkowca grupy A wśród dzieci poniżej dziesięciu lat¹¹.

W Irlandii między 2 października 2022 a 10 czerwca 2023 roku zgłoszono 384 przypadki iGAS. Dane z 2023 roku wskazują, że liczba przypadków iGAS pozostaje na wyższym poziomie niż oczekiwano, z 305 przypadkami zgłoszonymi w pierwszych pięciu miesiącach w porównaniu ze średnią 67 przypadków w latach przed pandemią 2017-2019¹². Od października 2022 roku odnotowano 25 zgonów – 12 u dzieci i 13 u dorosłych¹².

Sytuacja w Ameryce Północnej

Kanada przedstawia interesujący przykład regionalnych trendów epidemiologicznych. Średnia liczba przypadków iGAS wzrastała systematycznie od 2000 roku, z wyjątkiem lat 2020-2021, kiedy wskaźniki zachorowalności spadły podczas pandemii COVID-19. Wskaźnik podwoił się z 2,7 przypadków na 100 000 mieszkańców w 2001 roku do 5,6 przypadków na 100 000 mieszkańców w 2021 roku¹³. Od 2022 roku wzrost przypadków iGAS i zgonów został zgłoszony w kilku prowincjach w całej Kanadzie¹⁴.

W Stanach Zjednoczonych obserwuje się znaczące różnice regionalne. System nadzoru ABC nie obejmuje 8 z 10 najbiedniejszych stanów amerykańskich, co sugeruje, że wzrost zachorowalności może być jeszcze większy¹⁵. W Teksasie zgłaszane przypadki stopniowo wzrastały z 281 w 2007 roku do 971 w 2019 roku, przy czym najwyższe wskaźniki zachorowalności obserwuje się u dorosłych powyżej 60. roku życia¹⁶.

Azja i region Pacyfiku

Region Azji i Pacyfiku prezentuje szczególnie zróżnicowane wzorce epidemiologiczne. Japonia doświadczyła dramatycznego wzrostu przypadków zespołu wstrząsu toksycznego paciorkowcowego (STSS) – w pierwszej połowie 2024 roku odnotowano 977 przypadków, przekraczając rekord z 2023 roku wynoszący 941 przypadków. Rekordowe 77 zgonów odnotowano w pierwszych trzech miesiącach 2024 roku¹⁷.

W regionach Pacyfiku, takich jak Fidżi, gorączka reumatyczna i choroba serca pochodzenia reumatycznego powodują wysokie obciążenie chorobą, ale niewiele wiadomo o epidemiologii anginy paciorkowcowej grupy A w regionie⁹. To podkreśla potrzebę większej liczby badań epidemiologicznych w regionach o ograniczonych zasobach, gdzie obciążenie chorobą może być niedoszacowane.

Wyzwania w oszacowaniu globalnego obciążenia

Dokładne oszacowanie globalnego obciążenia chorobami wywołanymi przez paciorkowca grupy A jest wyzwaniem, szczególnie dlatego, że obecne szacunki niedoreprezentują rzeczywistego zasięgu choroby w krajach o niskich i średnich dochodach¹⁸. Biorąc pod uwagę, że spektrum chorób związanych z paciorkowcem grupy A jest szerokie i złożone, dokładne oszacowanie globalnego obciążenia chorobą jest trudne¹⁸.

GAS i iGAS są chorobami podlegającymi zgłoszeniu tylko w ograniczonej liczbie krajów europejskich, dlatego trudno jest ocenić ogólny poziom cyrkulacji w regionie europejskim w tym momencie¹¹. Ta luka w nadzorze epidemiologicznym utrudnia dokładną ocenę regionalnych różnic i może prowadzić do niedoszacowania rzeczywistego obciążenia chorobą w wielu regionach świata.

Implikacje dla strategii zdrowia publicznego

Regionalne różnice w epidemiologii anginy paciorkowcowej mają fundamentalne znaczenie dla opracowania skutecznych strategii zdrowia publicznego. W społecznościach o wysokim ryzyku gorączki reumatycznej (szczególnie w społecznościach północnych lub rdzennych mieszkańców) testowanie powinno być rozważane u każdego dziecka w wieku 3 lat zgłaszającego się z bólem gardła⁷. Protokoły nadzoru zostały zaprojektowane do użytku w badaniach nadzoru nad paciorkowcem grupy A na całym świecie, zapewniając, że badania naukowe mogą być porównywane ze sobą, a wyniki z różnych populacji i różnych badań mogą być kompilowane i analizowane razem¹⁸.