Przyczyny raka gruczołów łojowych – etiologia i czynniki ryzyka

Rak gruczołów łojowych to rzadki i agresywny nowotwór skóry, którego dokładne przyczyny pozostają nieznane naukowcom¹². Pomimo intensywnych badań, mechanizmy prowadzące do rozwoju tej choroby nie zostały w pełni wyjaśnione³. Jednak badacze zidentyfikowali szereg czynników, które mogą zwiększać ryzyko wystąpienia tego nowotworu.

Mechanizm powstawania nowotworu

Rak gruczołów łojowych rozwija się w wyniku mutacji genetycznych w komórkach gruczołów łojowych, które są odpowiedzialne za produkcję łoju – naturalnego oleju chroniącego skórę²⁴. W zdrowych komórkach DNA zawiera instrukcje regulujące ich wzrost, podział i śmierć w określonym czasie. W komórkach nowotworowych dochodzi do zmian w materiale genetycznym, które powodują niekontrolowany wzrost i podział komórek². Te zmienione komórki nie umierają w przewidzianych momentach, co prowadzi do ich nadmiernego gromadzenia się i tworzenia guza nowotworowego⁴.

Zespół Muir-Torre jako główny czynnik genetyczny

Najlepiej poznanym czynnikiem ryzyka jest zespół Muir-Torre (MTS), rzadka choroba dziedziczna o autosomalnym dominującym typie dziedziczenia¹⁵. Zespół ten stanowi odmianę zespołu Lynch’a i charakteryzuje się występowaniem guzów w gruczołach łojowych oraz nowotworów trzewnych, głównie jelita grubego⁶. Około 18,8-33,3% pacjentów z guzami gruczołów łojowych ma zdiagnozowany zespół Lynch’a⁶.

Istnieją dwa główne podtypy zespołu Muir-Torre. MTS-I charakteryzuje się mutacjami w genach naprawy DNA, w tym MLH1, MSH2, MSH6, PMS2 oraz EPCAM⁷. MTS-II, który stanowi około 35% przypadków MTS, jest odmianą polipowatości związanej z genem MUTYH⁸. Osoby z zespołem Muir-Torre mają zwiększone ryzyko rozwoju licznych polipów gruczolakowatych i w konsekwencji raka jelita grubego, a także guzów gruczołów łojowych⁸.

Co istotne, u ponad połowy pacjentów z zespołem Muir-Torre zmiany skórne w gruczołach łojowych pojawiają się po zdiagnozowaniu nowotworu trzewnego, natomiast w 22% przypadków guzy skóry wyprzedzają nowotwory narządów wewnętrznych nawet o 25 lat⁶. Rak gruczołów łojowych u pacjentów z MTS ma bardziej agresywny przebieg, z 5-letnim przeżyciem wynoszącym 52,5% w porównaniu z 78,2% u osób bez tego zespołu⁸ Zobacz więcej: Zespół Muir-Torre a rak gruczołów łojowych – genetyczne podłoże choroby.

Rola immunosupresji

Osłabienie układu odpornościowego znacznie zwiększa ryzyko rozwoju raka gruczołów łojowych⁹¹⁰. Szczególnie wysokie ryzyko obserwuje się u osób po przeszczepach narządów, które przyjmują leki immunosupresyjne, oraz u pacjentów z AIDS¹¹. U osób z zespołem nabytego niedoboru odporności (AIDS) ryzyko wystąpienia tego nowotworu jest 8-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej¹¹.

Znacznie podwyższone ryzyko raka gruczołów łojowych wśród osób z immunosupresją jest podobne do tego obserwowanego w przypadku innych nowotworów związanych z infekcjami wirusowymi, takich jak mięsak Kaposiego czy rak z komórek Merkla¹¹. To podobieństwo sugeruje, że rak gruczołów łojowych może również mieć podłoże wirusowe, choć bezpośrednie dowody na to są nadal sprzeczne¹². Immunosupresja może wynikać z różnych przyczyn, w tym z przyjmowania leków przeciw odrzuceniu przeszczepu, leków stosowanych w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów czy łuszczycy, a także z chorób takich jak nowotwory czy zakażenie HIV¹³ Zobacz więcej: Immunosupresja a rak gruczołów łojowych – wpływ osłabienia odporności.

Wpływ promieniowania i ekspozycji środowiskowej

Wcześniejsza radioterapia, szczególnie w okolicy głowy i szyi, jest istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju raka gruczołów łojowych¹¹⁴. Osoby, które w dzieciństwie otrzymywały radioterapię z powodu różnych chorób, w tym siatkówczaka, mogą rozwinąć ten nowotwór w wieku 60-70 lat⁹¹⁰. Promieniowanie jonizujące może powodować uszkodzenia DNA w komórkach gruczołów łojowych, prowadząc do ich nowotworowej transformacji.

Inne czynniki ryzyka

Wiek jest istotnym czynnikiem ryzyka – rak gruczołów łojowych najczęściej występuje u osób w wieku 60-80 lat, choć może pojawić się również u młodszych pacjentów¹⁵¹⁶. W ponad 98% przypadków choroba dotyczy osób powyżej 40. roku życia¹⁵. Choroba częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn⁵.

Pochodzenie etniczne również może mieć znaczenie. Niektóre badania sugerują, że osoby pochodzenia azjatyckiego mogą być bardziej narażone na rozwój raka gruczołów łojowych¹¹⁷. W Chinach rak gruczołów łojowych stanowi drugi co do częstości nowotwór okolicy oka, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych zajmuje czwarte miejsce¹⁸.

Istnieją również doniesienia o możliwym związku z przyjmowaniem tiazydowych leków moczopędnych oraz z występowaniem wcześniejszych łagodnych zmian w gruczołach łojowych⁵¹⁴. Mutacje w genie supresorowym p53 również mogą odgrywać rolę w rozwoju tego nowotworu¹⁴.

Potencjalna etiologia wirusowa

Coraz więcej dowodów wskazuje na możliwe wirusowe podłoże raka gruczołów łojowych. Znacznie podwyższone ryzyko tego nowotworu u osób z immunosupresją, podobne do innych nowotworów związanych z wirusami, sugeruje udział czynników infekcyjnych¹¹. Jednak bezpośrednie dowody na wirusową etiologię pozostają sprzeczne, a różne badania wskazują na różne wirusy jako potencjalne czynniki sprawcze¹².

Niektóre źródła wspominają o możliwym związku z wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) oraz wirusem HIV¹⁹. Mutacje w genach supresorowych, w tym p53 i Rb, zostały powiązane z rozwojem sporadycznych przypadków raka gruczołów łojowych, a także z przypadkami u młodszych pacjentów z aktywnym wysokiego ryzyka HPV²⁰. Jednak ze względu na sprzeczne doniesienia i prawdopodobną złożoność potencjalnego udziału wirusów, potrzebne są dalsze badania w celu wyjaśnienia tej kwestii¹².