Farmakoterapia i iniekcje w leczeniu chorób siatkówki

Farmakoterapia odgrywa kluczową rolę we współczesnym leczeniu chorób siatkówki, stanowiąc często pierwszą linię terapii w wielu schorzeniach. Leczenie farmakologiczne ma na celu kontrolowanie procesów chorobowych, zatrzymanie progresji oraz poprawę funkcji wzrokowej pacjentów¹. Podawanie leków bezpośrednio do oka poprzez iniekcje do ciała szklistego okazało się skuteczne w przypadku różnych schorzeń¹.

Leki anty-VEGF – przełom w terapii chorób siatkówki

Od 2004 roku, gdy po raz pierwszy wprowadzono leki przeciw czynnikowi wzrostu śródbłonka naczyniowego (anty-VEGF) do leczenia chorób oka, stały się one podstawą terapii wielu schorzeń siatkówki, w tym neowaskularnego (mokrego) zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem, cukrzycowego obrzęku plamki oraz obrzęku plamki spowodowanego zakrzepem żył siatkówki².

Terapia anty-VEGF nie tylko zapobiega utracie wzroku, ale także przywraca lub poprawia wzrok w wielu przypadkach⁴. Aflibercept i szczególnie brolucizumab oferują dłuższą trwałość działania leku, a interwał iniekcji co 2-3 miesiące po serii dawek nasycających jest możliwy w przypadku wielu oczu⁴.

Najczęściej stosowane preparaty anty-VEGF

Do najczęściej używanych leków anty-VEGF należą bewacyzumab (Avastin), ranibizumab (Lucentis) oraz aflibercept (Eylea)⁵. Leki anty-VEGF wykazują wysoką skuteczność w leczeniu retinopatii cukrzycowej. Według badań, ponad 50% pacjentów, którzy otrzymali iniekcje afliberceptu i ranibizumabu, doświadczyło poprawy wzroku, dlatego te leki są uważane za złoty standard w leczeniu retinopatii cukrzycowej³.

Nowością na rynku jest Vabysmo (faricimab) – innowacyjne przeciwciało dwuspecyficzne stosowane w leczeniu mokrego zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem, cukrzycowego obrzęku plamki oraz obrzęku plamki spowodowanego zakrzepem żył siatkówki³. Główną różnicą między Vabysmo a innymi lekami tej grupy jest jego podwójny mechanizm działania – jednocześnie blokuje dwa czynniki odgrywające kluczową rolę w rozwoju chorób siatkówki: VEGF i Ang-2⁶.

Kortykosteroidy w leczeniu chorób siatkówki

Iniekcje steroidów działają głównie poprzez zmniejszenie stanu zapalnego powodowanego przez wiele schorzeń siatkówki, szczególnie tych powodujących obrzęk plamki (w tym retinopatię cukrzycową, zakrzep centralnej żyły siatkówki oraz pooperacyjny obrzęk plamki)⁷. We wczesnych latach 2000. miejscowe podawanie kortykosteroidów zostało dodane do arsenału opcji terapeutycznych dla pacjentów z cukrzycowym obrzękiem plamki, którzy nie reagowali na terapię laserową⁸.

Inne leki stosowane w farmakoterapii

W leczeniu chorób siatkówki stosuje się również inne grupy leków. Leki przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze lub przeciwwirusowe są używane w przypadku ciężkich zakażeń¹¹. Zimny laser może być wykorzystywany do leczenia centralnej surowiczej retinopatii i innych schorzeń siatkówki¹¹.

W przypadku niektórych schorzeń dziedzicznych stosuje się suplementy witaminowe. Badania Age-Related Eye Disease Studies (AREDS i AREDS2) wykazały, że kombinacja witamin i minerałów może spowolnić progresję suchego zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem¹². Dla pacjentów z zanikiem geograficznym dostępny jest Syfovre – inhibitor dopełniacza, który spowalnia wzrost zmian GA, zachowując wzrok i zmniejszając znaczną utratę wzroku oraz ślepotę⁹.

Techniki podawania leków

Iniekcje do ciała szklistego, zwane również iniekcjami wewnątrzgałkowymi, są podawane w klinice lub podczas zabiegu jednodniowego. Oko jest znieczulane miejscowo, aby zapobiec bólowi. Ciągłe leczenie jest często konieczne w przypadku wielu zaburzeń⁷. Możemy wziąć niewielką ilość leku, wstrzyknąć go do oka bezpośrednio w tkankę docelową, gdzie jest on częściowo odizolowany w oku, dzięki czemu nie przedostaje się do krwiobiegu i nie powoduje niepożądanych efektów systemowych¹³.

Częstotliwość podawania i monitorowanie

Leczenie iniekcjami do oka wymaga regularnego monitorowania i dostosowywania częstotliwości podawania w zależności od odpowiedzi pacjenta. Każdego roku tylko w Stanach Zjednoczonych wykonuje się miliony tego typu zabiegów¹³. Faricimab wydaje się być nie gorszy od istniejących terapii opartych na anty-VEGF, takich jak aflibercept, ale jest również związany z dłuższym okresem bez iniekcji, ponieważ około połowa pacjentów otrzymujących faricimab mogła odłożyć iniekcję do 16 tygodni¹⁴.

Skuteczność i bezpieczeństwo farmakoterapii

Dzięki pojawieniu się terapii anty-VEGF pacjenci cierpiący na choroby siatkówki mają teraz szansę na zachowanie zdolności widzenia i poprawę jakości życia. Nowoczesne leki, takie jak ranibizumab, aflibercept i brolucizumab, wykazały skuteczność w kontrolowaniu progresji choroby i przywracaniu funkcji wzrokowej⁶.

Pomimo wysokich kosztów leczenia i konieczności regularnych iniekcji, stosowanie leków hamujących wzrost nabłonka okazało się rewolucyjnym krokiem w leczeniu retinopatii, zmieniając rokowanie dla wielu pacjentów⁶. Leczenia mokrego zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem niosą pewne ryzyko powikłań, w tym zakażenie oka, odwarstwienie siatkówki, uszkodzenie struktury oka, szybsze wystąpienie zaćmy oraz ciężką utratę wzroku¹⁵.