Epidemiologia porodu przedwczesnego – występowanie i trendy statystyczne

Poród przedwczesny, definiowany jako urodzenie dziecka przed ukończeniem 37 tygodnia ciąży, stanowi jeden z najpoważniejszych problemów w opiece perinatologicznej na całym świecie¹. Problem ten dotyka znaczną część populacji i ma daleko idące konsekwencje zarówno dla zdrowia dzieci, jak i dla systemów opieki zdrowotnej.

Globalne występowanie porodu przedwczesnego

Według najnowszych szacunków Światowej Organizacji Zdrowia, w 2020 roku na świecie urodziło się około 13,4 miliona dzieci przedwcześnie². Globalna częstość występowania porodu przedwczesnego wynosi około 11% wszystkich narodzin³⁴. Rocznie na świecie odnotowuje się około 15 milionów przypadków porodu przedwczesnego⁵⁶, co czyni ten problem prawdziwą epidemią o zasięgu globalnym.

Powikłania związane z porodem przedwczesnym są główną przyczyną zgonów dzieci poniżej 5. roku życia, odpowiadając za około 900 tysięcy zgonów w 2019 roku². Na całym świecie wcześniactwo jest wiodącą przyczyną śmierci dzieci poniżej 5. roku życia². Około 75% z prawie miliona zgonów spowodowanych porodem przedwczesnym można by uniknąć, zapewniając ciepło, karmienie piersią, leczenie infekcji i wsparcie oddechowe⁷.

Regionalne różnice w występowaniu

Częstość występowania porodu przedwczesnego wykazuje znaczne różnice geograficzne. W Europie i wielu krajach rozwiniętych wskaźnik porodu przedwczesnego wynosi zazwyczaj 5-9%⁷. W Wielkiej Brytanii około 8% dzieci rodzi się przedwcześnie⁸⁹, podczas gdy wskaźnik w całej Europie waha się między 5-18%⁷.

W Stanach Zjednoczonych poród przedwczesny komplikuje około 10,4% ciąż⁶. W 2022 roku poród przedwczesny dotknął około 1 z każdych 10 niemowląt urodzonych w USA¹⁰. Wskaźnik porodu przedwczesnego w USA od 2007 do 2022 roku wahał się od 9,6 do 10,5 procent⁷. Poród przedwczesny dotyka 12,5% wszystkich narodzin w USA¹¹, co oznacza ponad pół miliona przypadków rocznie¹².

W krajach rozwijających się sytuacja jest jeszcze bardziej dramatyczna. Główne obciążenie porodem przedwczesnym spoczywa na krajach rozwijających się, gdzie znaczna część zgonów i zachorowalności jest wtórna do chorób zakaźnych, takich jak malaria, HIV, gruźlica i pasożyty jelitowe¹³. W Etiopii ogólna częstość występowania porodu przedwczesnego wynosi 10,48%¹⁴¹⁵.

Różnice rasowe i etniczne

Jednym z najbardziej niepokojących aspektów epidemiologii porodu przedwczesnego są znaczne różnice rasowe i etniczne. W Stanach Zjednoczonych różnice rasowe i etniczne w wskaźnikach porodu przedwczesnego pozostają wyraźne¹⁰. W 2022 roku poród przedwczesny wśród kobiet rasy czarnej (14,6%) był około 50% wyższy niż wśród kobiet białych (9,4%) lub pochodzenia latynoskiego (10,1%)¹⁰.

Niemowlęta matek rasy czarnej są nieproporcjonalnie dotknięte, z 1,5 razy wyższym ryzykiem porodu przedwczesnego i 3,4 razy wyższym ryzykiem śmiertelności związanej z porodem przedwczesnym¹¹. Szczególnie niepokojące są różnice w przypadku bardzo przedwczesnych porodów – w San Francisco ryzyko porodu przedwczesnego dla osób ciemnoskórych lub afroamerykańskich było o 200% wyższe¹⁶.

Również inne grupy etniczne wykazują różnice w ryzyku. W San Francisco ryzyko porodu przedwczesnego było około 30% wyższe dla osób pochodzenia azjatyckiego i latynoskiego¹⁶. Te różnice rasowe i etniczne utrzymują się pomimo postępów w opiece medycznej¹⁷.

Trendy czasowe i zmiany w czasie

Wskaźnik porodu przedwczesnego wykazuje niepokojącą tendencję wzrostową w większości krajów z wiarygodnymi danymi o trendach³. W Stanach Zjednoczonych wskaźnik porodu przedwczesnego wzrósł o 33% w ciągu ostatnich 25 lat, niemal całkowicie z powodu wzrostu późnych porodów przedwczesnych (34-36 tygodni ciąży)¹¹. Z przyczyn, które nie są w pełni zrozumiane, wskaźnik porodu przedwczesnego wzrósł o ponad 30% od 1981 roku¹².

W latach 1990-2006 wskaźnik późnego porodu przedwczesnego dla pojedynczych narodzin wzrósł o 20,9%, z 6,7% do 8,1%¹⁸. Wzrost wskaźników pojedynczych porodów przedwczesnych od 1990 roku był niemal całkowicie spowodowany niemowlętami urodzonymi późno przedwcześnie¹⁸. W ostatnim czasie odnotowano jednak pewną poprawę – wskaźnik porodu przedwczesnego spadł o 1% z 2021 do 2022 roku, do 10,4%, po wzroście o 4% z 2020 do 2021 roku¹⁰.

Wpływ na śmiertelność i zachorowalność

Poród przedwczesny ma ogromny wpływ na śmiertelność i zachorowalność niemowląt. Dzieci urodzone zbyt wcześnie (szczególnie przed 32. tygodniem) mają wyższe wskaźniki zgonów i niepełnosprawności¹⁰. W 2022 roku poród przedwczesny i niska masa urodzeniowa stanowiły około 14,0% zgonów niemowląt (zgony przed ukończeniem 1. roku życia)¹⁰.

Wcześniactwo jest najsilniejszym niezależnym predyktorem śmiertelności w Stanach Zjednoczonych¹⁹. Poród przedwczesny odpowiada za około 70% zgonów noworodków i 36% zgonów niemowląt, a także za 25-50% przypadków długotrwałych upośledzenia neurologicznych u dzieci²⁰. W 2013 roku 36% z 8 470 zgonów niemowląt przypisano porodowi przedwczesnemu¹⁷.

Czynniki społeczno-ekonomiczne

Poród przedwczesny wykazuje silny związek z czynnikami społeczno-ekonomicznymi. Czynniki ryzyka obejmują niższą klasę społeczną, mniejsze wykształcenie, stan wolny, niskie dochody oraz słabe warunki mieszkaniowe²¹. W San Francisco poród przedwczesny wykazuje pogłębiającą się dysproporcję dla grup o niższych dochodach z publicznym ubezpieczeniem zdrowotnym¹⁶.

W latach 2020-2022 osoby z publicznym ubezpieczeniem miały o 30% większe prawdopodobieństwo porodu przedwczesnego niż osoby z prywatnym ubezpieczeniem¹⁶. Osoby z publicznym ubezpieczeniem miały o 200% większe prawdopodobieństwo bardzo przedwczesnego porodu, przed 32. tygodniem ciąży, niż osoby z prywatnym ubezpieczeniem¹⁶. Ryzyko porodu przedwczesnego było około dwa razy większe dla osób mieszkających w mieszkaniach publicznych lub pokojach jednoosobowych oraz osób z nieodpowiednią opieką prenatalną²².

Wyzwania dla systemów opieki zdrowotnej

Epidemiologia porodu przedwczesnego stanowi poważne wyzwanie dla systemów opieki zdrowotnej na całym świecie. Problem ten generuje znaczne koszty ekonomiczne i społeczne. Opieka nad wcześniakami, którzy mogą spędzić kilka miesięcy w szpitalu, ma rosnące implikacje kosztowe dla służb zdrowia²³. W Wielkiej Brytanii poród przedwczesny kosztuje NHS ponad miliard funtów rocznie⁸.

Aby skutecznie wdrażać i oceniać strategie prewencyjne, potrzebne są wysokiej jakości systemy nadzoru do monitorowania porodów przedwczesnych, związanych z nimi czynników ryzyka i wyników²⁴. Szybka dostępność i dostęp do źródeł danych, takich jak rejestry stanu cywilnego, dane administracyjne i badania, są ważne dla monitorowania czynników ryzyka i wyników oraz informowania o ocenie programów na poziomie lokalnym, stanowym i krajowym²⁴.