Czynniki ryzyka i grupy szczególnie narażone na stan przedcukrzycowy

Stan przedcukrzycowy nie jest równomiernie rozłożony w populacji – istnieją wyraźne grupy demograficzne i społeczne, które są szczególnie narażone na rozwój tego schorzenia. Zrozumienie tych wzorców jest kluczowe dla skutecznych programów prewencyjnych i polityki zdrowotnej¹.

Wiek jako główny czynnik ryzyka

Wiek stanowi jeden z najsilniejszych predyktorów rozwoju stanu przedcukrzycowego. Prevalencja i częstość występowania tego schorzenia wzrasta znacząco wraz z wiekiem². Dane wskazują, że stan przedcukrzycowy jest szczególnie częsty w starszych grupach wiekowych i wśród osób otyłych¹.

W Stanach Zjednoczonych, dane z różnych stanów potwierdzają tę tendencję. Wskaźnik diagnozowania stanu przedcukrzycowego wzrasta po 50. roku życia zarówno u mężczyzn, jak i kobiet³. Wśród dorosłych Amerykanów w wieku 65 lat i starszych, szacuje się, że 26,4 miliona osób (48,8%) ma stan przedcukrzycowy⁴. Centers for Disease Control and Prevention szacuje, że połowa wszystkich Amerykanów w wieku 65 lat i starszych ma stan przedcukrzycowy⁵.

Badania z Ugandy pokazują, że prevalencja stanu przedcukrzycowego była najwyższa w grupie wiekowej 46-69 lat, a szanse na stan przedcukrzycowy były pięciokrotnie wyższe wraz z postępującym wiekiem⁶. W badaniu z Tajlandii wśród plemion górskich, prevalencja stanu przedcukrzycowego wśród osób w wieku 30-59 lat wynosiła 11,2%⁷.

Nadwaga i otyłość jako kluczowe czynniki

Nadwaga i otyłość stanowią najsilniejsze czynniki ryzyka rozwoju stanu przedcukrzycowego i cukrzycy typu 2 u dorosłych⁸⁹. Dane z różnych regionów świata konsekwentnie potwierdzają tę zależność.

W badaniach amerykańskich osoby otyłe miały prawie dwukrotnie wyższy wskaźnik stanu przedcukrzycowego w porównaniu do średniej stanowej³. Wzrastający poziom BMI był niezależnie związany ze stanem przedcukrzycowym, a osoby otyłe miały trzykrotnie większe prawdopodobieństwo wystąpienia tej choroby⁶.

Alarmujące dane pochodzą z Uzbekistanu, gdzie ponad 35% populacji ma otyłość różnego stopnia, a około 35% ma nadwagę. Oznacza to, że 70% populacji jest już narażona na rozwój chorób sercowo-naczyniowych w ciągu najbliższych 10 lat¹⁰. Wśród osób bez zaburzeń metabolizmu węglowodanów tylko 31% miało prawidłową masę ciała¹¹.

Różnice płciowe

Dane dotyczące różnic płciowych w występowaniu stanu przedcukrzycowego są zróżnicowane i zależą od regionu oraz zastosowanych kryteriów diagnostycznych. W wielu badaniach różnice między mężczyznami a kobietami są niewielkie lub nieistotne statystycznie.

W Stanach Zjednoczonych wskaźniki stanu przedcukrzycowego dla mężczyzn i kobiet są porównywalne ze wskaźnikami stanowymi i krajowymi³. Dane z Iowa pokazują podobne wskaźniki u mężczyzn i kobiet w zakresie diagnozowania stanu przedcukrzycowego przez lekarzy¹².

Jednak w niektórych regionach obserwuje się różnice. W Republice Mołdawii prevalencja stanu przedcukrzycowego wynosiła 48% u mężczyzn i 52% u kobiet¹³. W Tajlandii ogólna prevalencja stanu przedcukrzycowego wynosi 11,8% wśród mężczyzn i 9,5% wśród kobiet⁷.

Świadomość stanu przedcukrzycowego także różni się między płciami. Wśród mężczyzn świadomość wzrosła z 11,4% do 15,9%, podczas gdy u kobiet nieznacznie spadła z 19,8% do 19,4%⁹.

Różnice etniczne i rasowe

Różnice etniczne i rasowe w prevalencji stanu przedcukrzycowego są jednym z najbardziej udokumentowanych aspektów epidemiologii tego schorzenia. Te różnice odzwierciedlają złożone interakcje czynników genetycznych, społeczno-ekonomicznych i kulturowych.

W Stanach Zjednoczonych prevalencja cukrzycy jest wyższa wśród Amerykanów pochodzenia indiańskiego/rdzennych mieszkańców Alaski (14,7%), Azjatów (9,2%), Latynosów (12,5%) i Afroamerykanów niehiszpańskich (11,7%) w porównaniu z białymi niehiszpańskimi (7,5%)¹⁴. Podobne wzorce obserwuje się w przypadku stanu przedcukrzycowego.

Dane z Kalifornii z 2021 roku pokazują, że prevalencja stanu przedcukrzycowego jest ponad półtora raza wyższa wśród Afroamerykanów niehiszpańskich, Azjatów niehiszpańskich i Latynosów w porównaniu z białymi niehiszpańskimi¹⁵. W Wirginii prevalencja stanu przedcukrzycowego wynosi 11,7% wśród Afroamerykanów niehiszpańskich, 9,1% wśród białych niehiszpańskich, 8,2% wśród Latynosów i 6,4% wśród innych grup niehiszpańskich¹⁶.

Warto zauważyć, że w Utah dorośli pochodzenia latynoskiego mieli wyższe wskaźniki diagnozowanego stanu przedcukrzycowego niż dorośli nielatynoscy, chociaż różnica nie była istotna statystycznie³.

Czynniki socjoekonomiczne

Status socjoekonomiczny odgrywa istotną rolę w epidemiologii stanu przedcukrzycowego. Dane z różnych regionów wskazują na wyraźne związki między wykształceniem, dochodami a prevalencją choroby.

W Iowa dane wskazują, że więcej osób z wykształceniem średnim lub jego odpowiednikiem zostało poinformowanych przez lekarza o stanie przedcukrzycowym¹². Jednocześnie więcej osób z poziomem dochodów między 50.000-74.999 dolarów otrzymuje diagnozę stanu przedcukrzycowego od swoich lekarzy¹².

W Illinois odnotowano nieproporcjonalnie wysoką prevalencję stanu przedcukrzycowego wśród osób starszych, Afroamerykanów niehiszpańskich, osób z niższymi dochodami gospodarstwa domowego, osób z niepełnosprawnościami, osób mających podstawowego lekarza opieki zdrowotnej, otrzymujących regularne kontrole, z przewlekłymi schorzeniami, z historią zawału serca lub z nadwagą lub otyłością¹⁷.

Badanie wśród plemion górskich w Tajlandii podkreśla, że stan przedcukrzycowy jest głównym, cichym problemem zdrowotnym, który prowadzi do rozwoju cukrzycy w ciągu kilku lat, szczególnie wśród osób o niskim statusie socjoekonomicznym⁷.

Inne czynniki ryzyka

Oprócz głównych czynników demograficznych, istnieje szereg dodatkowych czynników ryzyka stanu przedcukrzycowego. Należą do nich historia rodzinna cukrzycy, historia cukrzycy ciążowej, zespół policystycznych jajników oraz niska aktywność fizyczna¹⁴¹⁸.

Badania z Tajlandii zidentyfikowały pięć głównych czynników związanych ze stanem przedcukrzycowym po kontrolowaniu wieku i płci: triglicerydy, cholesterol całkowity, cholesterol LDL i nadciśnienie tętnicze¹⁹. Osoby ze stanem przedcukrzycowym mają wysokie obciążenie czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych²⁰.

Istnieją również dowody na związek między słabością (frailty) a ryzykiem niekorzystnych następstw u osób ze stanem przedcukrzycowym. Badanie UK Biobank wykazało, że zarówno pre-słabość, jak i słabość były związane z wyższym ryzykiem wszystkich niekorzystnych następstw, w tym cukrzycy typu 2, chorób mikro- i makronaczyniowych, chorób nerek, oczu, demencji, depresji i śmiertelności²¹.