Objawy zaburzeń osobowości z klastra B – dramatyczne i emocjonalne zachowania

Zaburzenia osobowości z klastra B stanowią grupę czterech różnych typów zaburzeń charakteryzujących się dramatycznymi, emocjonalnymi lub nieprzewidywalnymi zachowaniami¹. Te zaburzenia obejmują zaburzenie osobowości z pogranicza (borderline), histrioniczne, narcystyczne i antysocjalne¹. Osoby z zaburzeniami z klastra B mają tendencję do przejawiania dramatycznych zachowań emocjonalnych i/lub nieprzewidywalnych wzorców postępowania¹. Te sztywne wzorce zachowań mogą znacząco ograniczać zdolność do funkcjonowania w pracy, szkole, relacjach i innych aspektach codziennego życia¹.

Charakterystyczną cechą zaburzeń z klastra B jest to, że osoby dotknięte tymi schorzeniami często wydają się potrzebować znacznie więcej lub znacznie mniej uwagi niż inne osoby². Każde z tych zaburzeń ma specyficzny wzorzec zachowań, ale osoby z zaburzeniami z klastra B często czują, że stale potrzebują uwagi². Powszechne jest również okazywanie objawów co najmniej jednego innego zaburzenia osobowości jednocześnie².

Zaburzenia z klastra B są związane z następującymi cechami: dysregulacja emocjonalna, dramatyczne lub zwracające na siebie uwagę zachowania, nadwrażliwość, impulsywność, nieprzewidywalność, brak hamulców oraz zachowania eksternalizujące³. Te cechy mogą prowadzić do znacznych problemów w różnych obszarach życia i wymagają specjalistycznego podejścia terapeutycznego⁴.

Zaburzenie osobowości z pogranicza (Borderline)

Zaburzenie osobowości z pogranicza (BPD) jest stanem zdrowia psychicznego, który poważnie wpływa na zdolność osoby do regulowania swoich emocji⁵. Ta utrata kontroli emocjonalnej może zwiększać impulsywność, wpływać na to, jak osoba postrzega siebie, i negatywnie oddziaływać na jej relacje z innymi⁵. Osoby z BPD mogą doświadczać intensywnych wahań nastroju i odczuwać niepewność co do tego, jak postrzegają siebie⁵.

Główne objawy zaburzenia osobowości z pogranicza obejmują intensywny strach przed porzuceniem, wzorzec intensywnych i niestabilnych relacji z rodziną, przyjaciółmi i ukochanymi osobami⁶. Charakterystyczny jest również zniekształcony i niestabilny obraz siebie lub poczucie własnej tożsamości⁶. Osoby te często angażują się w impulsywne i często niebezpieczne zachowania, takie jak szaleńcze wydawanie pieniędzy, niebezpieczny seks, nadużywanie substancji psychoaktywnych, lekkomyślne prowadzenie pojazdów czy objadanie się⁶.

Istotnym aspektem BPD są zachowania samouszkadzające i myśli samobójcze. Osoby z tym zaburzeniem mają znacznie wyższy wskaźnik zachowań samouszkadzających i samobójczych niż populacja ogólna⁶. Charakterystyczne są również chroniczne uczucia pustki, nieodpowiedni, intensywny gniew oraz objawy związane ze stresem, takie jak paranoidalne myśli lub ciężkie objawy dysocjacyjne⁷.

Zaburzenie osobowości narcystycznej

Zaburzenie osobowości narcystycznej (NPD) to stan zdrowia psychicznego, w którym osoba może wykazywać wzorzec zachowań lub wewnętrznych doświadczeń obejmujący potrzebę podziwu ze strony innych, przesadne lub nadmierne poczucie własnej ważności, poczucie uprawnień, koncentrację na sobie oraz brak empatii wobec innych⁸. Osoby z NPD mogą przejawiać przesadne poczucie własnej ważności, koncentrację na fantazjach o sukcesie, władzy, pięknie lub idealnej miłości⁸.

Główne objawy narcystycznego zaburzenia osobowości obejmują przekonanie, że są „wyjątkowi” i mogą być zrozumiani tylko przez inne wyjątkowe osoby⁸. Charakterystyczna jest potrzeba nadmiernego podziwu oraz poczucie uprawnień, które może obejmować nierozsądne oczekiwania korzystnego traktowania lub że inni będą podporządkowywać się ich żądaniom i oczekiwaniom⁸. Osoby te często przejawiają zachowania eksploatacyjne i wykorzystują innych do osiągnięcia własnych celów⁸.

Dodatkowo charakterystyczny jest brak empatii lub niechęć do identyfikowania się z potrzebami innych⁸. Osoby z NPD mają tendencję do zazdrości wobec innych lub przekonanie, że inni im zazdroszczą⁸. Często przejawiają arogancję, wyniosłe zachowania i postawy⁸. Inne objawy mogą obejmować arogancję, zawiść, oczekiwanie pochwał, oczekiwanie przysług, fantazje o władzy lub sukcesie oraz brak uznania dla sukcesów innych⁹.

Zaburzenie osobowości histrionicznej

Zaburzenie osobowości histrionicznej charakteryzuje się wzorcem nadmiernego poszukiwania uwagi i emocjonalnych zachowań¹⁰. Osoby z tym zaburzeniem często żądają bycia w centrum uwagi i przejawiają dramatyczne lub zwracające na siebie uwagę zachowania, wygląd lub ekspresję emocjonalną¹⁰. Charakterystyczne jest również nadmiernie uwodzicielskie zachowanie oraz impresjonistyczny sposób mówienia¹⁰.

Główne objawy zaburzenia osobowości histrionicznej obejmują dyskomfort, gdy nie jest się w centrum uwagi¹¹. Osoby te często zachowują się w sposób nieodpowiednio uwodzicielski lub prowokacyjny seksualnie oraz wykazują emocje, które wydają się płytkie i szybko się zmieniają¹¹. Charakterystyczne jest również mówienie w sposób niejasny, pozbawiony szczegółów, oraz łatwe poddawanie się wpływom innych lub okoliczności¹¹.

Osoby z histrionicznym zaburzeniem osobowości często uważają relacje za bardziej intymne, niż są w rzeczywistości¹¹. Inne objawy mogą obejmować dramatyczne zachowanie, stałą potrzebę uwagi, płytkie emocje, które szybko się zmieniają, oraz podatność na sugestie⁹. Dodatkowo mogą występować silne opinie bez rzeczywistej wiedzy, chroniczne uczucie znudzenia oraz nadmierne skupienie na wyglądzie w celu przyciągnięcia uwagi¹⁰.

Zaburzenie osobowości antysocjalnej

Zaburzenie osobowości antysocjalnej, czasami nazywane socjopatią, to stan zdrowia psychicznego, w którym osoba konsekwentnie nie wykazuje szacunku dla tego, co słuszne i złe, oraz ignoruje prawa i uczucia innych¹². Osoby z antysocjalnym zaburzeniem osobowości często naruszają prawo, stając się przestępcami¹². Mogą kłamać, zachowywać się agresywnie lub impulsywnie oraz mieć problemy z używaniem narkotyków i alkoholu¹².

Główne objawy antysocjalnego zaburzenia osobowości obejmują powtarzające się ignorowanie tego, co słuszne i złe¹². Charakterystyczne jest mówienie kłamstw w celu wykorzystania innych oraz brak wrażliwości lub szacunku wobec innych¹². Osoby te często używają uroku lub dowcipu do manipulowania innymi dla osobistych korzyści lub przyjemności¹². Mają poczucie wyższości i są skrajnie uparte w swoich opiniach¹².

Dodatkowo charakterystyczne są problemy z prawem, w tym zachowania przestępcze¹². Osoby te często są wrogie, agresywne, gwałtowne lub groźne wobec innych oraz nie odczuwają winy za krzywdzenie innych¹². Robią niebezpieczne rzeczy bez względu na bezpieczeństwo swoje lub innych oraz są nieodpowiedzialne i nie wywiązują się z obowiązków zawodowych lub finansowych¹². Inne objawy mogą obejmować agresywność, impulsywność, brak wyrzutów sumienia, częste problemy z prawem, lekceważenie bezpieczeństwa oraz uporczywe kłamstwa².

Wspólne cechy i wyzwania terapeutyczne

Wszystkie zaburzenia z klastra B łączy kilka wspólnych cech, które sprawiają, że są szczególnie trudne w leczeniu. Po pierwsze, osoby z tymi zaburzeniami często nie zdają sobie sprawy, że ich zachowanie jest problematyczne, więc mogą nie szukać pomocy². Po drugie, charakteryzują się one znaczną niestabilnością emocjonalną i impulsywnością, co może utrudniać utrzymanie regularnej terapii¹³.

Zaburzenia z klastra B są przewlekłe (długotrwałe) i nie są uleczalne, ale ludzie mogą wejść w remisję, jeśli ich objawy są dobrze kontrolowane¹⁴. Niektóre objawy zaburzeń osobowości mogą osiągać szczyt w okresie dojrzewania i mogą stać się mniej wyraźne wraz z wiekiem¹⁴. Kiedy osoby z zaburzeniami osobowości mogą szukać, uzyskać dostęp i zaakceptować leczenie, ich rokowanie jest często znacznie lepsze¹⁴.

Maladaptywne cechy osobowości z klastra B są związane z wyższymi wskaźnikami chorób fizycznych, rozwodów i bezrobocia³. Zostały również powiązane z wyższym ryzykiem cierpienia emocjonalnego, nadużywania substancji, izolacji społecznej, hospitalizacji i samobójstwa³. Dlatego wczesna interwencja i odpowiednie leczenie są kluczowe dla poprawy jakości życia osób dotkniętych tymi zaburzeniami¹⁴.

Wpływ na funkcjonowanie i jakość życia

Zaburzenia osobowości z klastra B mają głęboki wpływ na różne aspekty życia osób nimi dotkniętych. Życie z zaburzeniem z klastra B może być wyzwaniem, szczególnie jeśli osoba nie ma dostępu do wsparcia¹⁴. Badania wykazały, że osoby żyjące z zaburzeniami osobowości z klastra B częściej korzystają z opieki zdrowotnej, szczególnie w trybie nagłym, i mogą mieć krótszą oczekiwaną długość życia z powodu takich czynników jak inne schorzenia i samobójstwa¹⁴.

W kontekście relacji interpersonalnych, osoby z zaburzeniami z klastra B często doświadczają znacznych trudności. Ich dramatyczne zachowania, niestabilność emocjonalna i problemy z kontrolą impulsów mogą prowadzić do konfliktów i niestabilnych relacji¹³. Po tym, jak początkowa atrakcyjność mija, a dziwne lub ekscentryczne wzorce zachowań stają się uciążliwe, rzadko ma się nadzieję na trwałe zmiany¹³.

W środowisku zawodowym zaburzenia z klastra B mogą prowadzić do problemów z utrzymaniem pracy, konfliktów z współpracownikami i trudności w osiąganiu celów zawodowych. Impulsywność i niestabilność emocjonalna mogą utrudniać podejmowanie odpowiednich decyzji zawodowych i utrzymanie stabilnej kariery¹⁶. Te zaburzenia mogą również negatywnie wpływać na zdolność do zarządzania codziennymi obowiązkami i dbania o siebie¹⁶.