Substancje czynne
Schorzenia
Poradniki
Zapytaj farmaceutę
Kalkulatory
InterakcjeChociaż dokładne przyczyny powstawania skąpodrzewiaka pozostają nieznane, naukowcy zidentyfikowali kilka czynników, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju tego rzadkiego guza mózgu. Większość skąpodrzewiaka rozwija się sporadycznie, bez wyraźnej przyczyny dziedzicznej lub środowiskowej12. Jednak znajomość czynników ryzyka może pomóc w lepszym zrozumieniu epidemiologii tej choroby.
Wiek jako główny czynnik ryzyka
Wiek stanowi jeden z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju skąpodrzewiaka. Choroba najczęściej dotyka dorosłych w wieku między 30 a 40 lat, z dodatkowym mniejszym szczytem zachorowań u dzieci w wieku 6-12 lat3. Skąpodrzewiaki są rzadsze u dzieci niż u dorosłych4, ale mogą występować w każdym wieku.
Interesujące jest to, że skąpodrzewiaki stopnia 3 (anaplastyczne) występują nieco częściej u starszych pacjentów5. Ogólnie rzecz biorąc, ryzyko rozwoju guzów mózgu wzrasta z wiekiem67, choć skąpodrzewiaki mają nieco inny rozkład wiekowy niż inne typy glejaków, które są najczęstsze u osób między 60 a 80 rokiem życia8.
Napromieniowanie jonizujące
Jedynym potwierdzonym środowiskowym czynnikiem ryzyka dla skąpodrzewiaka jest napromieniowanie jonizujące, szczególnie gdy dotyczy obszaru głowy19. Wysokie dawki promieniowania jonizującego mogą zwiększać ryzyko rozwoju guzów mózgu, ale dotyczy to zazwyczaj tylko osób, które otrzymały napromieniowanie okolicy głowy1.
Przykłady napromieniowania jonizującego obejmują ekspozycję spowodowaną bronią jądrową oraz radioterapię stosowaną w leczeniu nowotworów67. Osoby, które przeszły radioterapię w obszarze głowy i szyi, szczególnie w dzieciństwie, mają zwiększone ryzyko rozwoju glejaków10. Narażenie na promieniowanie jonizujące w dzieciństwie jest szczególnie istotnym czynnikiem ryzyka11.
Czynniki genetyczne i rodzinne
Historia rodzinna glejaków może nieznacznie zwiększać ogólne ryzyko rozwoju skąpodrzewiaka, choć te guzy rzadko występują rodzinnie1012. Obecność historii rodzinnej glejaka może podwoić ryzyko rozwoju choroby613, ale ryzyko to nadal pozostaje niskie, ponieważ skąpodrzewiaki zazwyczaj występują sporadycznie bez silnego powiązania rodzinnego12.
Badania epidemiologiczne wykazały, że historia rodzinna guzów mózgu była związana ze zwiększonym ryzykiem anaplastycznego skąpodrzewiaka141516. Niektóre dziedziczne warianty genowe zostały powiązane z niewielkim zwiększonym ryzykiem skąpodrzewiaka, ale dziedziczenie jednego z tych „wariantów ryzyka” niekoniecznie oznacza, że osoba rozwinie glejaka – nadal potrzebne są dodatkowe mutacje prowadzące do powstawania guza10.
Rzadkie zespoły genetyczne
Niektóre rzadkie zespoły genetyczne mogą zwiększać ryzyko rozwoju skąpodrzewiaka. Do najważniejszych należą neurofibromatoza typu 1 (NF1) i zespół Li-Fraumeni, które zwiększają ryzyko niektórych guzów mózgu, w tym skąpodrzewiaka1112. Podobnie, zespół stwardnienia guzowatego może podwyższać ryzyko rozwoju tego typu nowotworu17.
Mutacje genetyczne w genach takich jak NF2 i SMARCB1 zostały powiązane ze zwiększonym ryzykiem rozwoju skąpodrzewiaka1819. Jednak te genetyczne zespoły predyspozycji do nowotworów są rzadkie i częściej związane z guzami astrocytarnymi lub embrionalnymi, a skąpodrzewiaki stanowią tylko mniejszość przypadków11.
Potencjalne czynniki ochronne
Interesującym aspektem badań nad czynnikami ryzyka są obserwacje dotyczące potencjalnych czynników ochronnych. Astma i alergie były związane ze zmniejszonym ryzykiem anaplastycznego skąpodrzewiaka15. Podobnie, przebyta ospa wietrzna była związana ze zmniejszonym ryzykiem skąpodrzewiaka i anaplastycznego skąpodrzewiaka15.
Badania nad glejakami w ogóle sugerują, że choroby atopowe, w tym astma, katar sienny, egzema i alergie pokarmowe, mogą mieć działanie ochronne, zmniejszając ryzyko różnych form glejaków, w tym glejaka wielopostaciowego, o prawie 40%20. Te obserwacje mogą wskazywać na rolę układu immunologicznego w kontrolowaniu rozwoju nowotworów mózgu.
Czynniki środowiskowe
Oprócz napromieniowania, badano również inne potencjalne czynniki środowiskowe. Narażenie na pewne toksyny środowiskowe, takie jak pestycydy i metale ciężkie, może zwiększać ryzyko rozwoju skąpodrzewiaka1819, choć dowody na te powiązania nie są definitywne.
Naukowcy badali również inne możliwe przyczyny, takie jak aspartam, telefony komórkowe i linie energetyczne, ale nie udało się wykazać, że którykolwiek z tych czynników wyraźnie powoduje skąpodrzewiaki21. Badania dotyczące związku z urazami głowy, związkami N-nitrozo, zagrożeniami zawodowymi i narażeniem na pole elektromagnetyczne były niekonkluzywne20.
Różnice płciowe i demograficzne
Skąpodrzewiaki występują nieco częściej u mężczyzn niż u kobiet, choć ta różnica płciowa jest mniej wyraźna w porównaniu z innymi typami pierwotnych guzów mózgu22. Guzy te są najczęstsze wśród dorosłych w wieku między 40 a 50 lat22, co nieco różni się od wcześniej wspomnianych szczytów zachorowań.
Pacjenci są zazwyczaj diagnozowani po 45 roku życia23, choć jak już wspominano, istnieje również mniejszy szczyt zachorowań u dzieci. Te różnice demograficzne mogą wskazywać na różne mechanizmy powstawania guza w różnych grupach wiekowych.
Brak możliwości prewencji
Ponieważ dokładne przyczyny skąpodrzewiaka nie są znane, obecnie nie ma sprawdzonych metod zapobiegania jego rozwojowi122425. Są to guzy sporadyczne, co oznacza, że mają tendencję do występowania bez wyraźnych, możliwych do zapobiegania czynników ryzyka12.
Prawdopodobne jest, że istnieją inne czynniki ryzyka specyficzne dla skąpodrzewiaka, które nie zostały jeszcze zidentyfikowane1415. Kontynuowane badania nad etiologią tego nowotworu mogą w przyszłości doprowadzić do lepszego zrozumienia mechanizmów jego powstawania i potencjalnie do opracowania strategii prewencyjnych.
