Terapia hormonem wzrostu w zespole Noonan

Niski wzrost jest jednym z najbardziej charakterystycznych objawów zespołu Noonan, dotykającym około 83% dzieci z tym schorzeniem¹. Proporcjonalny niski wzrost stanowi jedną z najważniejszych cech zespołu Noonan, a ostateczny wzrost w wieku dorosłym często pozostaje poniżej trzeciego percentyla².

Podstawy terapii hormonem wzrostu

Terapia hormonem wzrostu u dzieci z zespołem Noonan jest stosowana od lat 90. XX wieku i wydaje się być korzystna dla większości leczonych dzieci³⁴. Na podstawie rozwijających się dowodów naukowych i specyficznych badań, niski wzrost w zespole Noonan jest zatwierdzonym wskazaniem do terapii hormonem wzrostu³.

Norditropin (somatropina) jest jedynym hormonem wzrostu zatwierdzonym przez FDA jako leczenie dzieci z niskim wzrostem związanym z zespołem Noonan⁵. W Stanach Zjednoczonych, Szwajcarii, Korei Południowej, Izraelu, Brazylii i na Filipinach rekombinowany ludzki hormon wzrostu jest licencjonowany do leczenia dzieci z niskim wzrostem z powodu zespołu Noonan w dawkach do 0,066 mg/kg/dzień⁶.

Skuteczność leczenia

Dostępne dowody przemawiają za znaczącym wpływem terapii hormonem wzrostu na ostateczny wzrost pacjentów z zespołem Noonan bez znaczących skutków ubocznych³. Badania wykazały, że leczenie hormonem wzrostu znacząco zwiększa ostateczny wzrost u dzieci i młodzieży z zespołem Noonan, ze średnim wzrostem około +1,4 odchylenia standardowego².

Podsumowanie badań nad hormonem wzrostu pokazuje, że osoby poddane terapii zyskują 5-10 cm wzrostu¹. Po czterech latach terapii hormonem wzrostu około 70% pacjentów z zespołem Noonan osiągnęło normalny wzrost jak na swój wiek i płeć⁷. Badania porównujące dane historyczne z referencjami dla zespołu Noonan pokazują poprawę średniego wzrostu od początku do wieku dorosłego o 2 odchylenia standardowe u mężczyzn i 1,4 odchylenia standardowe u kobiet leczonych hormonem wzrostu⁸.

Czynniki wpływające na skuteczność

Niemal wszystkie badania pokazują, że im wcześniej rozpocznie się terapię hormonem wzrostu, tym lepsze są wyniki¹. Wczesne rozpoczęcie leczenia (szczególnie w okresie przedpokwitaniowym) i długi czas trwania terapii hormonem wzrostu wykazują pozytywny wpływ na ostateczny wzrost⁷.

Nie zaleca się odkładania terapii hormonem wzrostu, ponieważ lata przedpokwitaniowe są bardzo ważne dla wpływu na ostateczny wzrost⁹. Badanie z 2012 roku wykazało, że malejący efekt terapii można wyeliminować poprzez zwiększanie dawki hormonu wzrostu z każdym kolejnym rokiem leczenia¹.

Lepszy przyrost wzrostu przy terapii hormonem wzrostu obserwuje się u pacjentów z zespołem Noonan, którzy osiągnęli ostateczny wzrost, w porównaniu z tymi, którzy nie otrzymywali hormonu wzrostu. Wczesne zgłoszenie, rozpoczęcie terapii hormonem wzrostu bez opóźnienia w przypadkach, gdzie jest to konieczne, oraz lepszy docelowy wzrost mogą być związane z lepszym efektem leczenia¹⁰.

Bezpieczeństwo terapii

Żadne z opublikowanych badań nie zgłosiły poważnych działań niepożądanych terapii hormonem wzrostu w zespole Noonan¹⁹. Terapia hormonem wzrostu wydaje się być bezpieczna i skuteczna w zespole Noonan².

Potencjalne działania niepożądane leczenia hormonem wzrostu obejmują rozwój nowotworów, insulinooporność i kardiomiopatię przerostową⁸. Jednak nie ma dowodów na zwiększone ryzyko rozwoju nowotworów podczas terapii hormonem wzrostu w zespole Noonan, choć nie ma również dowodu, że to ryzyko jest nieobecne⁹¹¹.

Jeśli chodzi o zaangażowanie serca, nie było dowodów na zwiększenie grubości ścian komór – prospektywne badania nad hormonem wzrostu trwające ponad 3 lata wykazały, że żadne dziecko z zespołem Noonan nie doświadczyło żadnych poważnych powikłań sercowych na podstawie echokardiografii¹². Kilka badań, które zgłosiły niepożądane reakcje sercowe po podaniu hormonu wzrostu, dotyczyło mniej niż 1,6% wszystkich uczestników¹³.

Monitorowanie podczas leczenia

Dzieci otrzymujące hormon wzrostu są monitorowane przez endokrynologa dziecięcego¹⁴¹⁵. Wysokość dziecka powinna być mierzona trzy razy w roku do 3. roku życia, a następnie raz w roku do osiągnięcia dorosłości, aby upewnić się, że dziecko rośnie¹⁶.

W celu oceny odżywienia mogą być zlecane badania krwi¹⁶. Zalecana dawka początkowa to 33 μg/kg/dzień (do zwiększenia do 66 μg/kg/dzień w przypadku słabej odpowiedzi), a szczególną uwagę należy zwrócić na poziomy IGF-1, metabolizm węglowodanowy i inne możliwe działania niepożądane¹⁷.

Leczenie hormonem wzrostu w przypadku niedoboru hormonu wzrostu lub idiopatycznego niskiego wzrostu stymuluje przerostowy rozwój serca, dlatego nie zaleca się rozpoczynania leczenia hormonem wzrostu w przypadku poważnej niewydolności serca u pacjentów z zespołem Noonan. Ponadto leczenie powinno być regularnie monitorowane pod kątem poziomów IGF-I i funkcji serca⁸.

Dostępność i regulacje

Zastosowanie hormonu wzrostu zostało licencjonowane przez NICE dla zespołu Noonan w 2021 roku, więc pojawia się w ich podręczniku leków na receptę dla dzieci¹⁸. NICE zaleca, aby w przypadku rozpoczęcia leczenia, było ono rozpoczynane w wieku 4 lat¹⁸.

Niedawna autoryzacja przez hiszpańską agencję AEMPS stosowania rekombinowanego ludzkiego hormonu wzrostu do leczenia niskiego wzrostu u pacjentów z zespołem Noonan dodaje narzędzie leczenia objawowego, które wcześniej nie było dostępne w Hiszpanii¹⁷. W krajach europejskich nie ma obecnie wskazań do leczenia hormonem wzrostu w zespole Noonan, chociaż jest szeroko stosowany w badaniach klinicznych i praktyce w całej Europie, biorąc pod uwagę jego bezpieczne wyniki¹².