Epidemiologia świnki – statystyki występowania i trendy zachorowań

Świnka stanowi istotny problem epidemiologiczny na całym świecie, charakteryzujący się zmiennymi trendami zachorowań w zależności od stopnia zaszczepienia populacji. Choroba ta, wywołana wirusem świnki, wykazuje specyficzne wzorce występowania, które uległy znaczącym zmianom po wprowadzeniu powszechnych szczepień¹. Współczesna epidemiologia świnki wymaga ciągłego monitorowania ze względu na pojawiające się ogniska choroby nawet w populacjach o wysokim stopniu zaszczepienia.

Globalne występowanie świnki przed erą szczepień

W okresie przed wprowadzeniem szczepień świnka stanowiła poważny problem zdrowia publicznego na całym świecie. Szacuje się, że rocznie rejestrowano około 500 000 przypadków choroby globalnie¹. W erze przedszczepiennej świnka była chorobą o wysokiej zachorowalności, wynoszącej około 40-726 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie³⁴. Choroba cyrkulowała endemicznie z okresowymi szczytami zachorowań występującymi co 2-5 lat, przy największej częstości zakażeń wśród dzieci w wieku 5-7 lat w różnych regionach świata⁴.

W krajach o klimacie umiarkowanym przypadki świnki najczęściej występowały zimą i wiosną, podczas gdy w regionach tropikalnych nie obserwowano wyraźnej sezonowości⁵. Badania wykazały również, że częstość występowania świnki wzrasta wraz ze wzrostem temperatury i wilgotności powietrza. Sezonowość świnki jest prawdopodobnie spowodowana kilkoma czynnikami: wahaniami odpowiedzi immunologicznej człowieka związanymi z czynnikami sezonowymi, takimi jak zmiany poziomu melatoniny, zmianami behawioralnymi i stylu życia, takimi jak uczęszczanie do szkoły i przebywanie w pomieszczeniach zamkniętych, oraz czynnikami meteorologicznymi⁵.

Wpływ szczepień na epidemiologię świnki

Wprowadzenie szczepionki przeciwko śwince w 1967 roku w Stanach Zjednoczonych przyniosło dramatyczny spadek liczby zachorowań. W 1968 roku, rok po wprowadzeniu szczepionki, zgłoszono 152 209 przypadków świnki, podczas gdy w 1998 roku liczba ta spadła do zaledwie 666 przypadków⁶. Powszechne stosowanie szczepionek przeciwko śwince znacznie zmniejszyło ryzyko wystąpienia choroby oraz liczbę poważnych powikłań⁷. W latach 90. XX wieku przypadki świnki nadal znacznie spadały – z 5292 zgłoszonych przypadków w 1990 roku do 266 przypadków w 2001 roku, osiągając cel Healthy People 2000 wynoszący mniej niż 500 przypadków rocznie⁶.

Skuteczność szczepionki MMR w zapobieganiu śwince szacuje się na około 78% po jednej dawce i około 88% po dwóch dawkach⁸. Gdy 90% populacji jest zaszczepione, szacowana skuteczność wynosi 85%⁹. W regionach, gdzie prowadzone są powszechne szczepienia, odnotowano ponad 90% spadek częstości zachorowań⁹. Na przykład w Kolumbii Brytyjskiej wprowadzenie szczepionki przeciwko śwince do rutynowych szczepień dziecięcych w 1981 roku i dodanie drugiej dawki w 1996 roku spowodowało spadek zachorowań o ponad 99%¹⁰.

Współczesne trendy epidemiologiczne

Mimo sukcesu programów szczepień, w ostatnich latach obserwuje się globalne odrodzenie przypadków świnki w krajach rozwiniętych⁷. Sporadyczne ogniska świnki zaczęły występować na całym świecie, szczególnie wśród populacji nastolatków, z których wielu było wcześniej zaszczepionych szczepionkami przeciwko śwince, w USA, Kanadzie, Australii, Wielkiej Brytanii i Francji⁷¹¹. Liczba przypadków zgłoszonych w 2016 i 2017 roku (odpowiednio 6369 i 5629) była najwyższa w ciągu dekady w Stanach Zjednoczonych¹².

W Europie sytuacja również wykazuje niepokojące trendy. W 2022 roku 27 krajów UE/EOG zgłosiło 2593 przypadki świnki, przy ogólnym wskaźniku powiadomień wynoszącym 0,7 przypadków na 100 000 mieszkańców¹³. Było to nieco więcej niż wskaźnik zgłaszany w 2021 roku (0,4 przypadków), ale znacznie mniej niż w poprzednich trzech latach (zakres 1,7-4,2 przypadków)¹³. Współczesne ogniska świnki często występują w środowiskach o bliskim kontakcie, takich jak szkoły, koszary wojskowe, więzienia i kluby sportowe¹⁴.

Czynniki wpływające na współczesną epidemiologię

Kilka czynników przyczynia się do niedawnego wzrostu ognisk świnki. Należą do nich spadające wskaźniki zaszczepienia, niepowodzenie w ukończeniu dwudawkowej serii szczepień, historyczne stosowanie mniej skutecznych szczepów szczepionek w niektórych krajach europejskich oraz usunięcie szczepionki przeciwko śwince z rutynowego harmonogramu w Japonii i innych krajach¹⁶. Niedawne ogniska wśród w pełni zaszczepionych studentów uniwersytetów sugerują, że odporność na świnkę może słabnąć z czasem¹⁶.

Badanie z 2006 roku dotyczące znaczącego ogniska świnki na uniwersytecie o wysokim stopniu zaszczepienia wykazało, że studenci zaszczepieni 13 lub więcej lat przed wybuchem epidemii byli 9 razy bardziej podatni na świnkę w porównaniu do studentów, którzy zostali zaszczepieni mniej niż 2 lata przed wybuchem¹⁷. Hipoteza o słabnącej odporności jako przyczynie globalnego odrodzenia przypadków świnki sugeruje podawanie dodatkowej dawki szczepionki w okresie dojrzewania⁷.

Wiele zachowań, które mogą przyczyniać się do transmisji świnki, jest powszechnych wśród studentów college’ów i uniwersytetów, takich jak mieszkanie we wspólnych mieszkaniach, długotrwały kontakt twarzą w twarz z innymi studentami oraz wymiana śliny z innymi osobami¹⁷. Środowiska szkolne i uniwersyteckie zostały zidentyfikowane jako środowiska wysokiego ryzyka podatne na ogniska świnki ze względu na długotrwały charakter bliskiego kontaktu, w jakim studenci wchodzą w interakcje¹⁸.

Różnice demograficzne i geograficzne

Analiza danych epidemiologicznych ze Stanów Zjednoczonych z lat 1990-1998 wykazała, że zachorowalność na świnkę spadła wśród osób wszystkich ras w tym okresie. Jednak w każdym roku zachorowalność była najwyższa wśród osób pochodzenia afrykańskiego, wynosząc od 1,2 do 8,2 raza więcej niż w jakiejkolwiek innej grupie rasowej¹⁹²⁰. Te różnice mogą odzwierciedlać nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej i szczepień.

Geograficznie świnka występuje na całym świecie, a ryzyko ekspozycji poza Stanami Zjednoczonymi może być wysokie, ponieważ w wielu krajach na świecie świnka pozostaje endemiczna¹⁹²¹. Światowe różnice w liczbie osób otrzymujących szczepionkę przeciwko śwince utrudniają oszacowanie liczby przypadków, a zachorowalność znacznie różni się w zależności od regionu¹⁹²¹.

Surveillance i monitoring epidemiologiczny

Świnka jest chorobą podlegającą zgłaszaniu w większości krajów rozwiniętych. W Stanach Zjednoczonych świnka stała się chorobą podlegającą zgłaszaniu na poziomie krajowym w 1968 roku¹. Każdy stan i terytorium USA ma przepisy lub prawa regulujące zgłaszanie chorób i stanów istotnych dla zdrowia publicznego². Informacje uzyskane dzięki nadzorowi epidemiologicznemu są wykorzystywane do monitorowania trendów choroby w populacji i charakteryzowania populacji wymagających dodatkowych środków kontroli choroby².

Definicja ogniska świnki obejmuje 3 lub więcej przypadków powiązanych czasem i miejscem²². Każdy podejrzany przypadek świnki powinien być zbadany w celu ustalenia, czy stanowi część ogniska²². Regularne monitorowanie wskaźników nadzoru może pomóc w identyfikacji określonych obszarów systemu nadzoru i zgłaszania, które wymagają poprawy².