Przyczyny alergii na mleko – co powoduje reakcję na białka mleczne

Alergia na mleko jest nieprawidłową odpowiedzią układu odpornościowego organizmu na białka zawarte w mleku i produktach mlecznych¹. Wszystkie prawdziwe alergie pokarmowe są spowodowane wadliwym funkcjonowaniem układu immunologicznego¹. Zrozumienie mechanizmów prowadzących do rozwoju tej jednej z najczęstszych alergii pokarmowych u dzieci jest kluczowe dla prawidłowego postępowania diagnostycznego i terapeutycznego.

Mechanizm powstawania alergii na mleko

Gdy występuje alergia na mleko, układ odpornościowy błędnie identyfikuje określone białka mleczne jako szkodliwe substancje, co prowokuje produkcję przeciwciał immunoglobuliny E (IgE) w celu neutralizacji białka (alergenu)¹. Przy następnym kontakcie z tymi białkami, przeciwciała IgE je rozpoznają i sygnalizują układowi odpornościowemu uwolnienie histaminy i innych chemikaliów, powodując szereg objawów alergicznych¹.

Istnieją dwa główne typy reakcji immunologicznych odpowiedzialnych za objawy alergii na mleko. Pierwszy to reakcja zapośredniczona przez IgE, która występuje natychmiast lub w ciągu kilku godzin od spożycia białek mleka krowiego³. Drugi typ to reakcja niezapośredniczona przez IgE, która powoduje opóźnione objawy pojawiające się po 48 godzinach lub dłużej³. Niektóre dzieci mogą doświadczać kombinacji obu typów reakcji³.

Białka mleczne wywołujące alergię

W mleku krowim znajdują się dwa główne białka, które mogą wywoływać reakcje alergiczne¹. Pierwszym z nich jest kazeina, znajdująca się w stałej części mleka (skrzepu), która krzepnie podczas kwaśnienia¹. Kazeina stanowi około 80% całkowitej zawartości białka w mleku krowim i nadaje mu białą barwę⁴. Drugim białkiem jest serwatka, znajdująca się w płynnej części mleka, która pozostaje po skrzepnięciu¹. Serwatka stanowi około 20% białka mleka i jest produktem ubocznym produkcji sera⁵.

Osoby uczulone mogą reagować na jedno z tych białek lub na oba jednocześnie¹. Badania wskazują, że niektóre typy białek mlecznych (kazeina oraz dwa białka obecne w serwatce: alfa-laktoalbumina i beta-laktoglobulina) częściej wywołują poważne reakcje⁶. Białka te mogą być trudne do uniknięcia, ponieważ znajdują się również w niektórych przetworzonych produktach spożywczych¹.

Czynniki predysponujące do rozwoju alergii

Przyczyny rozwoju alergii na mleko nie są w pełni poznane, ale identyfikowano kilka czynników ryzyka. Najważniejszym z nich jest predyspozycja genetyczna⁷. Jeśli jedno lub oboje rodziców ma alergię na mleko, prawdopodobieństwo rozwoju tej alergii u dziecka jest zwiększone⁷. Historia rodzinna alergii (w tym egzemy, kataru siennego lub astmy) zwiększa ryzyko rozwoju alergii pokarmowej u dziecka⁵.

Wiek jest kolejnym istotnym czynnikiem – alergia na mleko najczęściej pojawia się u niemowląt i małych dzieci⁸. Niemal wszystkie niemowlęta, które rozwijają alergię na mleko, robią to w pierwszym roku życia⁸. Dodatkowo, jeśli osoba ma inne alergie lub astmę, może to zwiększać szanse na wystąpienie alergii na mleko⁷. Alergie pokarmowe są również bardziej rozpowszechnione u dzieci z atopowym zapaleniem skóry⁷.

Reaktywność krzyżowa z innymi rodzajami mleka

Istnieje wysoki stopień reaktywności krzyżowej między mlekiem krowim a mlekiem innych ssaków⁸. Reaktywność krzyżowa występuje, gdy białka w jednym produkcie są podobne do białek w innym, a układ odpornościowy organizmu postrzega je jako identyczne⁸. Dlatego osobom uczulonym na mleko krowie często zaleca się unikanie również mleka innych zwierząt domowych, takich jak owce, kozy i bawoły⁸.

W badaniach wykazano, że ryzyko reakcji alergicznej na mleko kozie lub owcze u osoby z alergią na mleko krowie wynosi około 90%². Większość osób reagujących na mleko krowie będzie również reagować na mleko owcze, kozie i bawole¹. Ta wysoka reaktywność krzyżowa ma istotne znaczenie praktyczne w planowaniu diety eliminacyjnej.

Różnice między typami alergii na mleko

Alergia na mleko może przybierać różne formy w zależności od mechanizmu immunologicznego. Alergia zapośredniczona przez IgE charakteryzuje się szybkim pojawieniem się objawów, zazwyczaj w ciągu minut lub do dwóch godzin po spożyciu mleka⁹. Ten typ alergii jest szybki w ujawnieniu się i spowodowany przez przeciwciała immunoglobuliny E⁹.

Alergia opóźniona (niezapośredniczona przez IgE) ujawnia się wolno i jest spowodowana przez inną część układu odpornościowego reagującą w odmienny sposób⁹. Reakcje niezapośredniczone przez IgE są częstsze niż zapośrednicowane przez IgE w przypadku alergii na mleko¹⁰. Najczęstszą reakcją niezapośredniczoną przez IgE na mleko jest nietolerancja laktozy, która jest rodzajem nietolerancji pokarmowej¹¹.

Wpływ czynników środowiskowych

Chociaż dokładne przyczyny rozwoju alergii na mleko nie są w pełni poznane, badacze nadal próbują odpowiedzieć na pytanie, co powoduje, że jedno dziecko rozwija alergię na mleko, podczas gdy inne toleruje mleko normalnie¹². Istnieje wiele teorii dotyczących przyczyn alergii na mleko krowiego, w tym wpływ mikroorganizmów, czystości, miejsca zamieszkania, plastiku, hormonów i genetyki¹².

Niektóre badania sugerują, że dysbioza mikrobioty jelitowej jest powiązana ze zwiększonym ryzykiem alergii pokarmowych, w tym alergii na mleko krowie¹³. Gdy delikatna równowaga mikrobioty jelitowej zostaje zaburzona i liczba szkodliwych bakterii przewyższa liczbę korzystnych bakterii, układ odpornościowy może zacząć nieprawidłowo reagować na nieszkodliwe substancje, takie jak białko mleczne¹³.