Badania laboratoryjne i obrazowe w diagnostyce niedożywienia

Badania laboratoryjne i obrazowe odgrywają ważną rolę uzupełniającą w diagnostyce niedożywienia, chociaż zazwyczaj nie są wymagane do podstawowego rozpoznania tego stanu¹. Historia kliniczna i objawy niedożywienia są często głównymi wyznacznikami niedożywienia i istnieje niewielka rola badań diagnostycznych i obrazowych w ocenie niedożywienia¹. Jednak badania te mogą być potrzebne do wykluczenia głębszych przyczyn lub chorób, które mogły doprowadzić do stanu niedożywienia¹.

Niedożywienie często będzie zauważalne dla wyszkolonego oka lekarza, zanim spowoduje znaczące nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych². Jeśli istnieją oznaki niedożywienia, lekarz może zlecić ogólne badania przesiewowe laboratoryjne w celu oceny krwinek pacjenta i funkcji narządów². Wyniki tych badań laboratoryjnych powinny być zawsze rozpatrywane w kontekście klinicznym, ponieważ mogą być pod wpływem wielu stanów innych niż niedożywienie³.

Markery białkowe stanu odżywienia

Najistotniejszymi badaniami laboratoryjnymi w ocenie niedożywienia u dziecka są badania hematologiczne i badania laboratoryjne oceniające stan białkowy⁴. Miary stanu odżywienia białkowego obejmują albuminy surowicy, białko wiążące retinol, prealbuminy, transferrynę, kreatyniny i poziomy BUN⁴.

Białko wiążące retinol, prealbuminy i oznaczenia transferryny są znacznie lepszymi krótkoterminowymi wskaźnikami stanu białkowego niż albumina⁴. Jednak w terenie lepszą miarą długoterminowego niedożywienia jest albumina surowicy ze względu na jej dłuższy okres półtrwania⁴. Niska albumina i cholesterol (szczególnie u osób starszych) mogą wskazywać na niedożywienie¹.

Badania hematologiczne

Badania hematologiczne powinny obejmować morfologię krwi z wskaźnikami RBC i rozmazem obwodowym⁴. Może to również pomóc wykluczyć niedokrwistości z niedoborów żywieniowych, takich jak niedobory żelaza, kwasu foliowego i witaminy B-12⁴. Kompletna morfologia krwi, szybkość sedymentacji, elektrolity surowicy oraz badanie i posiew moczu to podstawowe badania diagnostyczne⁵.

Rutynowe badania krwi u dzieci obejmują te dla glukozy we krwi, morfologii krwi, moczu do rutynowego badania, stolca na pasożyty i inwazje robaczyc (ponieważ mogą prowadzić do niedożywienia u dzieci), poziomy białka lub albuminy we krwi, test HIV i testy na inne infekcje¹. W diagnostyce uzupełniającej stosuje się oznaczenie poziomu całkowitej liczby limfocytów, liczby CD4+, transferryny surowicy⁶.

Badania biochemiczne i elektrolitowe

Aby zdiagnozować powikłania i konsekwencje niedożywienia, wykonuje się kompletną morfologię krwi (CBC), elektrolity, mocznik (BUN), glukozę, wapń, magnez, fosfor⁶. Inne badania obejmują testy funkcji tarczycy, oszacowanie jelit pod kątem choroby Crohna lub celiakii, poziomy wapnia, fosforu, cynku i witamin¹.

W przypadku dzieci z historią odpowiedniego spożycia pokarmów i objawami/symptomami niedożywienia należy skupić się na identyfikacji przyczyny niedożywienia⁴. Należy wykonać badania laboratoryjne na podstawie informacji z pełnego wywiadu i badania fizykalnego⁴. Próbki stolca powinny być pobrane, jeśli dziecko ma historię nieprawidłowego stolca lub wzorców wypróżnień lub jeśli rodzina korzysta z niewiarygodnego lub wątpliwego źródła wody⁵.

Badania obrazowe

W niektórych przypadkach wykonuje się zdjęcia rentgenowskie w celu określenia gęstości kości i wykrycia uszkodzeń serca i płuc lub problemów żołądkowo-jelitowych⁷. Badania obrazowe mogą być szczególnie przydatne u pacjentów z podejrzeniem osteoporozy związanej z niedożywieniem lub w przypadkach, gdy istnieje podejrzenie powikłań ze strony układu oddechowego lub sercowo-naczyniowego.

Pacjenci poddawani zabiegom chirurgicznym są często oceniani zarówno przed operacją, jak i podczas procesu rekonwalescencji². Hospitalizowani pacjenci powinni mieć oceniony stan odżywienia w momencie przyjęcia³. Jeśli badania przesiewowe sugerują, że osoba jest niedożywiona lub jest zagrożona rozwojem niedożywienia, powinna mieć przeprowadzoną bardziej szczegółową ocenę żywieniową, która może obejmować ocenę dietetyczną i badania laboratoryjne³.

Badania specjalistyczne

Dodatkowe badania mogą koncentrować się na funkcjach tarczycy lub testach chlorku potu, szczególnie jeśli tempo wzrostu jest nieprawidłowe⁵. Dalsze badania diagnostyczne powinny być określone zgodnie z wywiadem i badaniem fizykalnym⁵. Na przykład, badania laboratoryjne oceniające funkcję nerek, takie jak fosfor i wapń, powinny być uzyskane w przypadku objawów nerkowych⁵.

Dzieci z podejrzeniem choroby wątroby powinny mieć oznaczone poziomy trójglicerydów i witamin, podczas gdy poziomy cynku powinny być oznaczone u pacjentów z przewlekłą biegunką⁵. Serologia celiakii jest użytecznym testem przesiewowym i powinna być rozważona, szczególnie jeśli istnieje rodzinna historia choroby celiakii lub jeśli obecne są inne choroby autoimmunologiczne, takie jak cukrzyca typu I⁸.

Interpretacja wyników w kontekście klinicznym

Badanie fizykalne może ujawnić obecność kilku charakterystyk diagnostycznych niedożywienia, takich jak utrata lub przyrost masy ciała, retencja płynów, utrata masy mięśniowej lub tłuszczowej oraz inne oznaki specyficznych niedoborów makro- i/lub mikroskładników odżywczych⁶. Historia i diagnoza kliniczna wykazuje ryzyko ciężkiego niedożywienia⁶.

Diagnoza białkowo-energetycznego niedożywienia jest oparta na wywiadzie, badaniu fizykalnym i markerach biochemicznych; markery biochemiczne są najczulszymi wskaźnikami⁹. Ponieważ ta ocena nie jest nauką ścisłą, istnieje różnorodność różnych skal używanych do definiowania stopnia niedożywienia⁹. Utrata masy ciała jest tylko markerem ryzyka, ponieważ stopień beztłuszczowej masy ciała w stosunku do tłuszczu oraz stopień niedoboru żywieniowego faktycznie definiują stopień białkowo-energetycznego niedożywienia⁹.

Białkowo-energetyczne niedożywienie jest diagnozowane klinicznie na podstawie wywiadu i badania, w tym pomiaru wzrostu, masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI)¹⁰. Badania krwi zazwyczaj wykazują niedokrwistość, niskie poziomy białek surowicy i albuminy, a często nieprawidłowości funkcji wątroby¹⁰. Wymagana jest kompleksowa diagnostyka, w tym ocena żywieniowa i badania w kierunku stanów podstawowych i związanych, takich jak mukowiscydoza i zakażenie HIV¹⁰.