Częstość występowania niedoczynności jąder u mężczyzn z chorobami metabolicznymi

Określone grupy populacyjne wykazują znacznie wyższą częstość występowania hipogonadyzmu męskiego w porównaniu z populacją ogólną. Szczególnie narażone są osoby z chorobami metabolicznymi, przewlekłymi schorzeniami oraz specyficznymi czynnikami ryzyka1.

Hipogonadyzm a otyłość

Otyłość stanowi jeden z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju hipogonadyzmu męskiego. Częstość występowania hipogonadyzmu u otyłych pacjentów płci męskiej szacuje się na około 32,3% do 64%2. Najnowsze badania wykazują, że wtórny hipogonadyzm występuje u 56% mężczyzn z otyłością klasy II (BMI 35-39,9 kg/m²) oraz u 61% mężczyzn z otyłością klasy III (BMI ≥40 kg/m²)2.

Wcześniejsze badania wykazały, że pacjenci otyli mają 2,86 razy wyższe ryzyko rozwoju wtórnego hipogonadyzmu w porównaniu z pacjentami o nadwadze lub prawidłowej masie ciała2. Massachusetts Male Ageing Study (1987-1997) wykazało, że otyłość jest istotnym czynnikiem ryzyka przewidującym rozwój niedoboru testosteronu (OR 2,67, 95% CI: 2,0-3,57)2.

Mechanizmy otyłościowego hipogonadyzmu: Androgens są intensywnie metabolizowane w tkance tłuszczowej u pacjentów otyłych, dodatkowo wzrasta aromatyzacja androgenów wraz ze zwiększeniem ilości tkanki tłuszczowej. U otyłych pacjentów obserwuje się także wzrost mediatorów zapalnych, które mogą obniżać hormony stymulujące produkcję androgenów.

Szacuje się, że do 30% młodych otyłych mężczyzn ma poziomy testosteronu poniżej dolnej granicy normy3. Związek między otyłością a hipogonadyzmem jest na tyle istotny, że niedawno zdefiniowano stan zwany męskim wtórnym hipogonadyzmem związanym z otyłością (MOSH – male obesity secondary hypogonadism)2.

Cukrzyca typu 2 i hipogonadyzm

Mężczyźni z cukrzycą typu 2 stanowią szczególnie narażoną grupę na rozwój hipogonadyzmu. Według badań przeprowadzonych wśród mężczyzn nieotyłych z cukrzycą, 29% miało niedobór testosteronu4. W tej grupie pacjentów wskaźnik trzewnej adipozji był jedynym wiarygodnym wskaźnikiem niedoboru testosteronu4.

Najnowsze dane sugerują, że do jednej trzeciej mężczyzn z diagnozą cukrzycy typu 2 i wskaźnikiem masy ciała (BMI) równym 30 kg/m² ma hipogonadyzm definiowany przez niski poziom wolnego testosteronu w surowicy5. Co istotne, teoria o wpływie adipozji jest kwestionowana, gdy niskie poziomy androgenów obserwuje się u szczupłych mężczyzn z cukrzycą typu 2, co wskazuje, że hipogonadyzm u pacjentów z cukrzycą może być niezależny od adipozji6.

Inne schorzenia towarzyszące

Istnieje wysoka częstość występowania późno rozwijającego się hipogonadyzmu (LOH) w określonych populacjach, w tym wśród pacjentów z zespołem metabolicznym, chorobami sercowo-naczyniowymi, przewlekłą obturacyjną chorobą płuc, chorobami nerek i nowotworami1. Szczególnie niskie poziomy testosteronu są stosunkowo częste u mężczyzn z zaburzeniami metabolicznymi1.

Ze względu na fizjologiczne tłumienie osi rozrodczej, starsi mężczyźni z powszechnymi schorzeniami (takimi jak otyłość, zespół metaboliczny, cukrzyca typu 2, przewlekła obturacyjna choroba płuc, choroba niedokrwienna serca, HIV, choroby zapalne, niewydolność serca, nerek i wątroby) mają wyższą częstość występowania granicznych niskich poziomów testosteronu w surowicy z niskim-normalnym LH7.

Specjalne populacje zawodowe

Niektóre grupy zawodowe wykazują szczególnie wysoką częstość występowania hipogonadyzmu. Badania przeprowadzone wśród amerykańskich strażaków wykazały, że ogólna częstość występowania stłuszczenia wątroby zidentyfikowanego za pomocą ultrasonografii w tej kohorcie wynosi około 40% (119/298), a 78,1% wśród strażaków z niskim poziomem testosteronu (25/32)8. Po uwzględnieniu zmiennych zakłócających, szanse na stłuszczenie wątroby były prawie czterokrotnie wyższe w grupie z niskim poziomem testosteronu w porównaniu z grupą referencyjną8.

Czynniki ryzyka w populacjach specjalnych: Dane z rzeczywistych badań ujawniają silne związki między niskim poziomem testosteronu a czynnikami ryzyka kardiometabolicznego, co wspiera potrzebę badań przesiewowych w kierunku niskiego testosteronu i stłuszczenia wątroby, niezależnie od wieku, BMI czy zaburzeń dysmetabolicznych w określonych grupach zawodowych.

Funkcjonalny hipogonadyzm hipogonadotropowy

Zaburzenie wydzielania gonadotropin i w związku z tym zmniejszona wydajność spermatogenezy zostały zgłoszone jako często związane ze stanami różnymi od klasycznych przyczyn wtórnego hipogonadyzmu9. Te stany (zaburzenia metaboliczne, endokrynne i odżywiania, wysiłek fizyczny itp.) zostały związane z nieklasyczną formą hipogonadyzmu hipogonadotropowego, którą można nazwać funkcjonalnym hipogonadyzmem hipogonadotropowym (FHH)9.

FHH różni się od klasycznego tym, że poziomy gonadotropin znajdują się w niskim-normalnym zakresie, ale są nieadekwatne do poziomów testosteronu, które często również znajdują się w niskim-normalnym zakresie9.

Konsekwencje dla systemu opieki zdrowotnej

Częstość występowania hipogonadyzmu jest niska w populacji ogólnej, z częstością występowania między 1-2/1000 populacji męskiej (chociaż badania populacyjne są nieliczne)3. Jednak w badaniu Hypogonadism in Males, 38% mężczyzn powyżej 45. roku życia miało hipogonadyzm zdefiniowany jako poziom testosteronu równy lub poniżej 10,4 nmol/L3.

Rosnące poziomy otyłości są uznawane za przyczynę hipogonadyzmu, co ma znaczące implikacje dla systemu opieki zdrowotnej w kontekście starzejącego się społeczeństwa i rosnącej częstości chorób metabolicznych3.

Pytania i odpowiedzi

Jaka jest częstość hipogonadyzmu u otyłych mężczyzn?

Częstość występowania hipogonadyzmu u otyłych mężczyzn wynosi 32,3-64%. U mężczyzn z otyłością klasy II (BMI 35-39,9) wtórny hipogonadyzm występuje u 56%, a przy otyłości klasy III (BMI ≥40) u 61%.

Czy wszyscy diabetycy mają zwiększone ryzyko hipogonadyzmu?

Nie wszyscy, ale ryzyko jest znacznie podwyższone. U mężczyzn z cukrzycą typu 2 niedobór testosteronu występuje u około 29%, przy czym może to być niezależne od otyłości – obserwuje się go także u szczupłych diabetyków.

Jakie mechanizmy łączą otyłość z hipogonadyzmem?

Otyłość prowadzi do intensywnego metabolizmu androgenów w tkance tłuszczowej, zwiększonej aromatyzacji androgenów oraz wzrostu mediatorów zapalnych, które obniżają hormony stymulujące produkcję testosteronu.

Które inne choroby zwiększają ryzyko hipogonadyzmu?

Podwyższone ryzyko występuje przy zespole metabolicznym, chorobach sercowo-naczyniowych, POChP, chorobach nerek, nowotworach, HIV oraz chorobach zapalnych. Również długotrwała terapia glikokortykosteroidami i opioidami zwiększa ryzyko.

Reklama
Reklama