Epidemiologia niedociśnienia tętniczego – częstość występowania

Niedociśnienie tętnicze, nazywane także hipotensją lub hipotonią, stanowi istotny problem zdrowotny o zróżnicowanej częstości występowania w różnych grupach populacyjnych. Epidemiologia tego schorzenia jest złożona i zależy od wielu czynników, w tym od wieku pacjenta, współistniejących chorób oraz przyjmowanych leków¹.

Częstość występowania w populacji ogólnej

Określenie dokładnej częstości występowania niedociśnienia tętniczego jest wyzwaniem ze względu na brak jednolitej definicji tego stanu². Badania populacyjne wskazują jednak na znaczące różnice w zależności od metody pomiaru i kryteriów diagnostycznych. W jednym z badań przeprowadzonych z wykorzystaniem całodobowego monitorowania ciśnienia tętniczego, aż 49% z 254 badanych osób wykazywało epizody hipotensyjne³.

Przewlekłe konstytucjonalne niedociśnienie zostało opisane u części populacji i wiąże się z charakterystycznym zespołem objawów. Badania wykazują, że hipotensja jest powszechna w populacji ogólnej i związana z charakterystyczną budową ciała, przy czym zazwyczaj niesie ze sobą korzystny profil czynników ryzyka sercowo-naczyniowego³.

Zależność od wieku i płci

Wiek jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na częstość występowania niedociśnienia tętniczego. Szczególnie wyraźne różnice obserwuje się w przypadku niedociśnienia ortostatycznego, którego częstość dramatycznie wzrasta z wiekiem⁴.

Szacuje się, że niedociśnienie ortostatyczne dotyka około 5% osób w wieku 50 lat, podczas gdy u osób po 70. roku życia odsetek ten wzrasta do ponad 30%⁴. Inne badania potwierdzają tę tendencję, wskazując na częstość występowania na poziomie 18% u pacjentów powyżej 65. roku życia, przy czym jedynie 2% z tych osób doświadcza objawów⁵.

Analiza danych z brytyjskiej praktyki lekarskiej pokazuje pewne różnice płciowe w występowaniu niedociśnienia posturalnego. Częstość nowych rozpoznań wynosi 17,9 przypadków na 10 000 osobo-lat u mężczyzn i 16,2 przypadków u kobiet⁶. Różnice te są szczególnie widoczne w starszych grupach wiekowych, gdzie mężczyźni po 80. roku życia częściej otrzymują rozpoznanie niedociśnienia posturalnego⁶.

Niedociśnienie ortostatyczne – szczególny problem seniorów

Niedociśnienie ortostatyczne stanowi szczególnie istotny problem epidemiologiczny w geriatrii Zobacz więcej: Niedociśnienie ortostatyczne u osób starszych – epidemiologia. Jego częstość występowania w populacji osób starszych jest znacząco wyższa niż w grupach młodszych, co wiąże się ze zmianami fizjologicznymi związanymi z wiekiem oraz większą liczbą przyjmowanych leków.

W placówkach opieki długoterminowej częstość występowania niedociśnienia ortostatycznego może sięgać nawet 50%, podczas gdy wśród osób mieszkających we własnych domach wynosi 6,4%⁷. Ta znacząca różnica podkreśla związek między stanem funkcjonalnym pacjenta a ryzykiem rozwoju hipotensji.

Niedociśnienie w chorobach przewlekłych

Niektóre choroby przewlekłe znacząco zwiększają ryzyko wystąpienia niedociśnienia tętniczego Zobacz więcej: Niedociśnienie tętnicze w chorobach przewlekłych – epidemiologia. Szczególnie dotyczy to schorzeń wpływających na autonomiczny układ nerwowy oraz chorób metabolicznych.

W chorobie Parkinsona częstość występowania neurogennego niedociśnienia ortostatycznego waha się od 18% do 58%, przy czym meta-analiza 25 badań wykazała częstość punktową na poziomie 30,1%⁷. W zespole wieloukładowego zaniku niedociśnienie występuje u około 80% pacjentów⁷.

Cukrzyca również znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia niedociśnienia ortostatycznego. Meta-analiza badań wykazała, że łączna częstość występowania niedociśnienia ortostatycznego u pacjentów z cukrzycą wynosi 24%⁹. W badaniu Rochester Diabetic Neuropathy Study częstość występowania niedociśnienia ortostatycznego wynosiła 8,4% u pacjentów z cukrzycą typu 1 i 7,4% u pacjentów z cukrzycą typu 2⁷.

Czynniki socjoekonomiczne i regionalne różnice

Badania wykazują również związek między niedociśnieniem tętniczym a czynnikami socjoekonomicznymi. Analiza danych z brytyjskiej praktyki lekarskiej pokazuje, że częstość występowania niedociśnienia posturalnego wzrasta wraz ze wzrostem poziomu deprywacji społecznej⁶. Może to wynikać z większej częstości występowania wielochorobowości, polipragmazji oraz chorób sercowo-naczyniowych w tej grupie populacyjnej¹⁰.

Istnieją również różnice regionalne w częstości rozpoznawania niedociśnienia. Na przykład, w Etiopii wśród osób starszych z nadciśnieniem tętniczym częstość występowania niedociśnienia ortostatycznego wynosi 23,8%¹¹. W Irlandii, w ramach badania TILDA analizującego dane od 4475 osób, całkowita częstość występowania niedociśnienia ortostatycznego wyniosła 6,9%, wzrastając do 18% u osób powyżej 80. roku życia¹².

Tendencje czasowe i prognozy

Interesujące jest to, że mimo starzenia się populacji, częstość rozpoznawania niedociśnienia posturalnego w praktyce lekarskiej wykazuje tendencję spadkową. Analiza danych z lat 2008-2018 pokazuje nieznaczny spadek częstości rozpoznań w tym okresie⁶. Może to wynikać z niedostatecznego rozpoznawania tego stanu, braku czasu podczas rutynowych badań lub słabo ustandaryzowanych metod pomiaru¹³.

Znaczna część osób z niedociśnieniem posturalnym pozostaje bezobjawowa i prawdopodobnie nie zostanie zdiagnozowana, chyba że będzie przebadana ze względu na przynależność do grup wysokiego ryzyka¹⁴. To podkreśla potrzebę lepszego przygotowania personelu medycznego do rozpoznawania i diagnostyki tego stanu.

Znaczenie kliniczne i rokowanie

Epidemiologia niedociśnienia tętniczego ma istotne znaczenie kliniczne ze względu na związek tego stanu z povikłaniami zdrowotnymi. Niedociśnienie ortostatyczne zwiększa ryzyko upadków, chorób sercowo-naczyniowych i śmiertelności z wszystkich przyczyn u osób w wieku 55 lat i starszych⁸.

Badania longitudinalne pokazują, że niedociśnienie ortostatyczne zwiększa ryzyko udaru mózgu, niedokrwienia mięśnia sercowego i śmiertelności⁸. U osób starszych większe prawdopodobieństwo wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych i mózgowo-naczyniowych oraz niższe poziomy reniny, angiotensyny i aldosteronu powodują bardziej nasilone objawy, a także występowanie omdleń i upadków, niezależnie od objawów⁸.