Przyczyny lipedemy – co wywołuje schorzenie tkanki tłuszczowej

Lipedema, znana również jako obrzęk tłuszczowy, to przewlekłe schorzenie charakteryzujące się nieprawidłowym gromadzeniem się tkanki tłuszczowej, głównie w kończynach dolnych, a czasami także górnych¹. Pomimo że choroba została po raz pierwszy opisana ponad 75 lat temu, jej dokładne przyczyny pozostają nieznane, co stanowi jedno z największych wyzwań w zrozumieniu tego złożonego schorzenia².

Genetyczne uwarunkowania lipedemy

Jednym z najważniejszych czynników etiologicznych lipedemy jest predyspozycja genetyczna. Badania wskazują, że choroba występuje rodzinnie u 20-60% przypadków, co sugeruje silny składnik dziedziczny³⁴. Analiza rodowodów wskazuje na autosomalny dominujący wzorzec dziedziczenia, co oznacza, że choroba może być przekazywana z matki na córkę⁵⁶.

Szczególnie interesujące jest to, że lipedema często dotyka więcej niż jedną osobę w rodzinie, przechodząc przez pokoleń kobiet⁷⁸. Badanie 330 członków rodzin pacjentek z lipedemą wykazało autosomalny wzorzec dziedziczenia jako główny sposób przekazywania, z kilkoma przypadkami dziedziczenia sprzężonego z chromosomem X⁵. Chociaż konkretny gen odpowiedzialny za lipedemę nie został jeszcze zidentyfikowany, ostatnie badania molekularne wskazują na możliwe mutacje w genach związanych z różnicowaniem tkanki tłuszczowej⁹.

Rola hormonów w rozwoju lipedemy

Hormony płciowe żeńskie odgrywają kluczową rolę w etiologii lipedemy. Choroba występuje niemal wyłącznie u kobiet, co silnie wskazuje na związek z estrogenem i innymi hormonami żeńskimi¹⁰¹¹. Lipedema często pojawia się lub ulega nasileniu podczas okresów znaczących zmian hormonalnych, takich jak dojrzewanie płciowe, ciąża, menopauza czy przyjmowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych³¹².

Estrogen wpływa na dystrybucję i metabolizm tkanki tłuszczowej, a zmiany w receptorach estrogenowych w białej tkance tłuszczowej mogą prowadzić do nieprawidłowego gromadzenia się tłuszczu w obszarach dotkniętych lipedemą²¹³. Sugeruje się, że schorzenie może wynikać z poligenicznie uwarunkowanych zmian w rozmieszczeniu receptorów alfa i beta estrogenowych w tkance tłuszczowej².

Interesujące jest również to, że nieliczne przypadki lipedemy u mężczyzn często związane są z chorobami wątroby lub niskim poziomem testosteronu – stanami charakteryzującymi się wysokim poziomem estrogenu⁵¹⁴. To dodatkowo potwierdza znaczenie hormonów żeńskich w patogenezie tego schorzenia Zobacz więcej: Wpływ hormonów na rozwój lipedemy – mechanizmy hormonalne.

Zaburzenia na poziomie komórkowym

Badania cytobiologiczne i ekspresji białek przeprowadzone na próbkach tkanki tłuszczowej pobranych od pacjentek z lipedemą wskazują, że schorzenie powstaje głównie w wyniku zmian w początkowych etapach różnicowania komórek w procesie adipogenezy¹⁵¹⁶. W lipdemie dochodzi do hiperplazji i hipertrofii adipocytów (komórek tłuszczowych), co prowadzi do nieprawidłowego gromadzenia się tkanki tłuszczowej¹⁶.

Najnowsze badania cytobiologiczne pokazują znaczące różnice w różnicowaniu adipocytów u pacjentek z lipedemą w porównaniu ze zdrowymi osobami¹⁶. Te zmiany na poziomie komórkowym mogą tłumaczyć, dlaczego tkanka tłuszczowa w lipdemie jest odporna na tradycyjne metody odchudzania, takie jak dieta i ćwiczenia fizyczne¹⁷.

Teorie patogenetyczne

Istnieje kilka teorii próbujących wyjaśnić mechanizmy prowadzące do rozwoju lipedemy. Jedna z głównych teorii wskazuje na utratę tkanki elastycznej i nieprawidłowości naczyniowe jako kluczowe elementy patogenezy¹⁸. Struktury w luźnej tkance łącznej, w tym naczynia krwionośne, węzły chłonne i powięzie tkanki łącznej, zawierają elastynę, która pomaga utrzymać ich kształt¹⁸.

Inna teoria opisuje pierwotną wadę w naczyniach chłonnych, która prowadzi do zwiększonego gromadzenia się płynu w macierzy pozakomórkowej i zwiększa przepuszczalność okolicznych mikronaczyń¹⁸. Te zaburzenia naczyniowe mogą być jednym z kluczowych mechanizmów odpowiedzialnych za charakterystyczne cechy lipedemy Zobacz więcej: Zaburzenia naczyniowe i układu chłonnego w lipdemie.

Czynniki środowiskowe i współistniejące

Chociaż otyłość nie jest przyczyną lipedemy, ponad połowa osób z tym schorzeniem ma wskaźnik masy ciała (BMI) wyższy niż 35³¹⁹. Badania wskazują, że przyrost masy ciała może być czynnikiem inicjującym rozwój lipedemy u osób predysponowanych genetycznie²⁰. Obserwacje kliniczne pokazują, że okresy przybierania na wadze często koincydują z pojawieniem się lub nasileniem objawów lipedemy²⁰.

Związek między masą ciała a lipedemą jest złożony – chociaż otyłość nie powoduje lipedemy, może ona nasilać objawy u osób już chorych²¹. Podobnie jak w przypadku obrzęku chłonnego, otyłość może być silnym czynnikiem zaostrzającym lipedemę, a przy wystarczająco wysokim stopniu otyłości może nawet wywoływać obrzęk chłonny u pacjentek bez innych czynników predysponujących²¹.

Aktualny stan wiedzy i perspektywy

Pomimo postępów w badaniach nad lipedemą, dokładne przyczyny tego schorzenia pozostają w dużej mierze nieznane²¹. Fundacja Lipedemy, będąca największym sponsorem badań nad tym schorzeniem, koncentruje się obecnie na lepszym zrozumieniu i zdefiniowaniu biologii lipedemy oraz poprawie diagnostyki²².

Trwające badania mają na celu określenie biologicznej roli hormonów, genetyki, stanów zapalnych i metabolizmu w rozwoju tego schorzenia¹. Brak specyficznego biomarkera dla lipedemy pozostaje jednym z głównych wyzwań w pełnym zrozumieniu etiologii tej choroby¹⁵. Dopiero w ciągu ostatnich 15 lat lipedema znalazła się w centrum zainteresowania naukowego, co daje nadzieję na przyszłe przełomy w zrozumieniu jej przyczyn²³.