Chemioterapia w leczeniu białaczki – protokoły i skuteczność terapii

Chemioterapia stanowi fundament leczenia większości typów białaczki, będąc najczęściej stosowaną formą terapii przeciwnowotworowej¹². To kompleksowe podejście terapeutyczne wykorzystuje substancje chemiczne do zabijania komórek białaczkowych lub powstrzymywania ich namnażania¹. Chemioterapia może być podawana dożylnie przez igłę wprowadzoną do żyły, doustnie w postaci tabletek lub przez cewnik centralny³⁴.

Leki chemioterapeutyczne zabijają szybko dzielące się komórki białaczkowe, ale mogą również uszkadzać normalne komórki, które dzielą się szybko, co często powoduje skutki uboczne⁴. W zależności od typu białaczki pacjent może otrzymać pojedynczy lek lub kombinację dwóch lub więcej leków⁵. Chemioterapia składa się z cykli leczenia i dni odpoczynku, co pozwala organizmowi na regenerację między rundami terapii⁶.

Protokoły chemioterapii w ostrej białaczce szpikowej

W przypadku ostrej białaczki szpikowej (AML) standardową terapią jest dobrze znany schemat „7+3”, który obejmuje 7-dniowy kurs ciągłego wlewu cytarabiny z 3-dniowym kursem antracykliny (daunorubicyny lub idarubicyny)⁷. Leczenie AML zazwyczaj składa się z dwóch faz: indukcji remisji i konsolidacji⁸⁹. Pierwsza faza leczenia dla AML ma na celu szybkie pozbycie się jak największej liczby komórek białaczkowych⁹.

Standardowe leczenie niestosowanej ostrej białaczki szpikowej podczas fazy indukcji remisji zależy od podtypu AML i może obejmować chemioterapię kombinowaną zawierającą cytarabinę⁸. Dla osób, których AML ma mutację w genie FLT3, może być stosowana chemioterapia kombinowana z terapią celowaną, taką jak midostaurin lub kizartynib⁸. Chemioterapia kombinowana może być również łączona z lekiem terapii celowanej gemtuzumab ozogamicin⁸.

W przypadku białaczki ośrodkowego układu nerwowego stosuje się chemioterapię dokanałową z cytarabiną lub metotreksatem⁸. Leczenie ostrej białaczki szpikowej podczas fazy remisji zależy od podtypu AML i może obejmować chemioterapię kombinowaną zawierającą cytarabinę, terapię podtrzymującą midostaurinem dla osób z mutacją w genie FLT3, lub wysokodawkową chemioterapię z przeszczepem komórek macierzystych¹⁰.

Chemioterapia w ostrej białaczce limfoblastycznej

Głównym leczeniem ostrej białaczki limfoblastycznej (ALL) u dorosłych jest zazwyczaj długoterminowa chemioterapia¹¹. Czasami inne rodzaje leków, takie jak leki celowane lub immunoterapia, mogą być częścią leczenia¹¹. W ostatnich latach lekarze zaczęli stosować bardziej intensywne leczenie, co doprowadziło do większej liczby białaczek przechodzących w remisję, ale również zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia skutków ubocznych¹¹.

Leczenie ALL zazwyczaj odbywa się w trzech fazach: indukcji remisji, konsolidacji i podtrzymywania¹¹¹². Całkowite leczenie zwykle trwa około 2 lat, przy czym faza podtrzymywania zajmuje większość tego czasu¹¹. Celem chemioterapii indukcyjnej jest doprowadzenie białaczki do remisji, co oznacza, że komórki białaczkowe nie są już wykrywane w próbkach szpiku kostnego, normalne komórki szpiku powracają, a parametry krwi wracają do normalnych poziomów¹³.

Chemioterapia indukcyjna zwykle trwa około miesiąca¹³. Najczęściej stosowanymi lekami chemioterapeutycznymi indukcyjnymi dla ALL są daunorubicyna, winkrystyna, prednizon, asparaginaza, a czasami cyklofosfamid¹⁴. Po konsolidacji ludzie zazwyczaj otrzymują chemioterapię podtrzymującą z metotreksatem i 6-merkaptopuryną¹⁵.

Leczenie przewlekłych postaci białaczki

Przewlekła białaczka limfocytowa (CLL) przebiega w sposób bardziej łagodny niż wszystkie inne podtypy białaczki, przy czym żywotność pacjenta jest minimalnie wpływana przez chorobę⁷. Leczenie CLL rozpoczyna się, gdy rozwijają się objawy związane z aktywną chorobą¹⁶. Przed rozpoczęciem leczenia ważne jest przeprowadzenie kolejnego testu FISH, aby sprawdzić, czy nastąpiły zmiany w genach i/lub chromosomach komórek CLL¹⁶.

Leki chemioterapeutyczne są zaprojektowane do zabijania komórek nowotworowych¹⁷. Niektóre leki są podawane doustnie, inne przez linię dożylną. Często stosuje się dwa lub więcej leków razem¹⁷. Kortykosteoridy to hormony wytwarzane w organizmie, które można również wytwarzać w laboratorium i wykorzystywać do leczenia niektórych białaczek i chłoniaków¹⁷. Metyloprednizolon, kortykosteroid, może być podawany w leczeniu niektórych osób z CLL¹⁷.

Przewlekła białaczka szpikowa (CML) to jeden z pierwszych nowotworów zrewolucjonizowanych przez wykorzystanie terapii celowanej z inhibitorami kinazy tyrozynowej ukierunkowanymi na chromosom Ph⁷. Leczenie CML zostało zrewolucjonizowane wraz z wprowadzeniem imatynibu (Gleevec) w 2003 roku¹⁸. Imatynib to lek doustny, który celuje w nieprawidłowe białko związane z chromosomem Philadelphia¹⁸.

Intensywne vs nieskończone protokoły chemioterapii

Leczenie intensywne ma na celu wyleczenie AML¹⁹. Ponieważ to leczenie jest bardziej intensywne, skutki uboczne mogą być dość poważne i potencjalnie zagrażające życiu¹⁹. Zespół opieki zdrowotnej będzie ściśle monitorować pacjenta podczas i po leczeniu¹⁹. Zwykle stosuje się intensywne leczenie, jeśli lekarz uważa, że pacjent jest wystarczająco sprawny i zdrowy, aby poradzić sobie z tymi skutkami ubocznymi¹⁹.

Głównym intensywnym leczeniem AML jest chemioterapia¹⁹. Inne leczenie, które można zastosować, obejmuje leki przeciwnowotworowe celowane, czynniki wzrostu, przeszczep komórek macierzystych lub szpiku kostnego oraz radioterapię¹⁹. Intensywne leczenie dzieli się na różne fazy: indukcję remisji, konsolidację i podtrzymywanie¹⁹.

Leczenie nieintensywne ma na celu kontrolę białaczki tak długo, jak to możliwe²⁰. Leczenie nieintensywne to zazwyczaj kombinacja leku chemioterapeutycznego z lekiem przeciwnowotworowym celowanym²⁰. Opcje dla tych osób mogą obejmować chemioterapię o niskiej intensywności z lekiem takim jak cytarabina w małych dawkach, azacytydyna lub decytabina²¹.

Skutki uboczne chemioterapii

Intensywna chemioterapia dla AML często powoduje skutki uboczne²². Większość skutków ubocznych powinna ustąpić po zakończeniu leczenia²². Chemioterapia została zaprojektowana do atakowania komórek, które dzielą się szybko²³. Oznacza to, że leki chemioterapeutyczne wpływają nie tylko na komórki nowotworowe, ale także na zdrowe komórki w szpiku kostnym, mieszkach włosowych, jelitach i ustach²³.

Chemioterapia zwiększa również ryzyko infekcji u dziecka, ponieważ zmniejsza liczbę normalnych białych krwinek krążących we krwi podczas leczenia²³. Skutki uboczne leczenia białaczki mogą się różnić, ale mogą obejmować nudności, wymioty, biegunkę, zmianę apetytu, zmiany smaku, utratę lub przyrost masy ciała, gorączkę, infekcje, anemię, zawroty głowy, uczucie omdlenia i bóle głowy²⁴.

Monitorowanie odpowiedzi na chemioterapię

W białaczce, na przykład, szukamy odpowiedzi po leczeniu chemioterapeutycznym, patrząc pod mikroskopem na komórki nowotworowe obecne w biopsji szpiku kostnego²⁵. Gdy nie ma komórek nowotworowych i szpik kostny wytwarza normalne komórki, nazywamy to całkowitą odpowiedzią²⁵. Jednak wiemy, że jeśli nie wykonamy dalszego leczenia, część tych pacjentów doświadczy nawrotu²⁵.

Oznacza to, że były niektóre komórki białaczkowe ukrywające się, których nie byliśmy w stanie wykryć pod mikroskopem²⁵. Jeśli nadal istnieje minimalna choroba resztkowa (MRD) po wielu rundach chemioterapii, jest to wskazaniem, że pacjent może potrzebować przeszczepu komórek macierzystych, gdy w przeciwnym razie nie byłoby to odpowiednie²⁶. Ostatecznie MRD jest markerem, że musimy być bardziej agresywni w naszym leczeniu, aby spróbować zapobiec powrotowi komórek²⁶.