Źródła zakażeń Legionella – systemy wodne w budynkach

Sztuczne systemy wodne w budynkach stanowią główne źródło zakażeń bakteriami Legionella w środowisku zurbanizowanym¹. Te kompleksowe systemy techniczne, choć niezbędne dla komfortu i funkcjonowania nowoczesnych budynków, mogą stać się niebezpiecznymi siedliskami bakterii, gdy nie są odpowiednio projektowane, instalowane lub konserwowane.

Wieże chłodnicze i systemy klimatyzacyjne

Wieże chłodnicze należą do najważniejszych źródeł zakażeń Legionella w środowisku miejskim²³. Te struktury, które wykorzystują wodę i wentylatory do chłodzenia scentralizowanych systemów powietrznych dla budynków lub procesów przemysłowych, tworzą idealne warunki dla wzrostu bakterii. Proces chłodzenia powietrza wymaga intensywnego kontaktu między wodą a powietrzem, co prowadzi do powstawania aerozoli².

Gdy bakterie Legionella są obecne w systemach wież chłodniczych, mogą powodować legionellozę poprzez rozprzestrzenianie się w aerozolach na znaczne odległości². Duże wybuchowe epidemie w społecznościach są najczęściej związane właśnie z wieżami chłodniczymi². Kombinacja optymalnych temperatur wzrostu i źródła pożywienia dla bakterii w postaci rdzy, szlamu, pleśni i innych substancji organicznych czyni te systemy idealnym środowiskiem hodowlanym dla Legionella⁴.

Systemy wodne w budynkach

Źródłem wody w budynku jest często źródłem wybuchu Legionella⁷. Systemy dostarczania wody w budynkach, w tym systemy ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji oraz domowe i przemysłowe systemy wody pitnej, mogą harbować bakterie Legionella⁸. Bakterie te nie są eliminowane przez normalne procesy chlorowania⁸.

Systemy ciepłej i zimnej wody w budynkach stanowią szczególne zagrożenie, ponieważ mogą utrzymywać temperatury sprzyjające wzrostowi Legionella⁹¹⁰. Doświadczenia pokazują, że wybuchy epidemii w hotelach są najczęściej związane z systemami dystrybucji ciepłej lub zimnej wody¹⁰. Jeśli bakterie znajdują się w wodzie w ilościach mogących powodować zakażenie, osoba biorąca prysznic wdychałaby bakterie uwięzione w drobnych aerozolach powstających, gdy woda ze sprysznicza uderza o twarde powierzchnie kabiny prysznicowej lub wanny¹⁰.

Szczególnie problematyczne są:

• Zbiorniki ciepłej wody, gdzie woda stagnuje¹¹
• Duże systemy hydrauliczne¹²
• Prysznice i krany, które nie są często używane¹³
• Podgrzewacze wody¹⁴

Wanny z hydromasażem i baseny spa

Wanny z hydromasażem, jacuzzi i baseny spa stanowią znaczące źródło zakażeń Legionella³¹². Temperatura wody w tych urządzeniach jest idealna dla wzrostu bakterii, a parowanie i rozpryskiwanie wokół może umożliwić wdychanie drobnych kropelek wody zawierających bakterie⁴.

Publiczne wybuchy chorób związanych z rekreacyjnym użyciem wody, takich jak wanny z hydromasażem lub wanny z hydromasażem, okazały się być spowodowane przez gatunki Legionella w 42% przypadków¹⁵. Wanny z hydromasażem na pokazach podczas wydarzeń czasowych mogą stwarzać ryzyko legionellozy, nawet jeśli ludzie do nich nie wchodzą¹⁶.

Urządzenia wytwarzające aerozole

Różne urządzenia i systemy mogą wytwarzać aerozole zawierające Legionella, stanowiąc źródło zakażenia. Należą do nich:

• Nawilżacze powietrza³¹³
• Nebulizatory i sprzęt do terapii oddechowej¹⁷
• Rozpylacze w sklepach spożywczych¹⁸
• Urządzenia myjące powietrze¹⁹

Transmisja była również powiązana z użyciem przedmiotów, które były płukane skażoną wodą z kranu¹⁷. W środowisku szpitalnym zakażenie prawdopodobnie następuje poprzez aspirację, sprzęt do terapii oddechowej lub skażoną wodę¹⁷.

Fontanny dekoracyjne i elementy wodne

Fontanny dekoracyjne i różne elementy wodne w budynkach mogą również stanowić źródło zakażeń Legionella¹²¹⁴. Te estetyczne dodatki do architektury często nie są tak rygorystycznie konserwowane jak główne systemy wodne budynków, co może prowadzić do namnażania się bakterii.

Bakterie mogą rozprzestrzeniać się za pomocą urządzeń tworzących mgłę wodną, takich jak fontanny dekoracyjne²⁰. Jeśli nie są odpowiednio konserwowane, mogą stać się źródłem aerozoli zawierających Legionella.

Czynniki sprzyjające wzrostowi w systemach sztucznych

Kilka czynników sprawia, że sztuczne systemy wodne stają się idealnymi środowiskami dla wzrostu Legionella:

Temperatura

Systemy wodne budynków często utrzymują temperatury w zakresie 20-45°C, co jest optymalne dla wzrostu Legionella²¹. W przeciwieństwie do naturalnych zbiorników wodnych, sztuczne systemy mogą mieć wyższe temperatury wody²².

Stagnacja wody

Stagnująca woda w liniach wodnych i zbiornikach zapewnia idealne warunki dla namnażania się bakterii¹⁷²³. Brak przepływu pozwala bakteriom na spokojne rozmnażanie się bez narażenia na działanie środków dezynfekujących.

Obecność substancji odżywczych

Zanieczyszczenia takie jak glony, szlam, rdza i kamień wapienny stanowią rodzaje pożywienia dla tego typu bakterii²². Obecność w systemach wodnych osadów organicznych i innych mikroorganizmów, a także żelaza, cynku i aluminium, sprzyja wzrostowi bakterii²⁴.

Środowiska szczególnego ryzyka

Niektóre typy budynków i obiektów są szczególnie narażone na problemy z Legionella ze względu na złożoność swoich systemów wodnych:

• Szpitale i placówki opieki zdrowotnej²⁵
• Hotele i obiekty noclegowe²⁶
• Statki wycieczkowe²⁶²⁷
• Placówki opieki długoterminowej²⁵
• Siłownie i centra fitness²⁸
• Fabryki i zakłady przemysłowe²⁸

Wybuchy legionellozy są najczęściej związane z dużymi lub złożonymi systemami wodnymi w tego typu obiektach²⁵. Choroba jest szczególnie związana z hotelami, fontannami, statkami wycieczkowym i szpitalami ze złożonymi systemami wody pitnej i systemami chłodzenia²⁶.

Prewencja w systemach wodnych

Kluczem do zapobiegania legionellozie jest ograniczenie ryzyka wzrostu i rozprzestrzeniania się Legionella w systemach wodnych budynków poprzez dobre strategie konserwacyjne¹⁴. Właściwe projektowanie, instalacja, eksploatacja i konserwacja systemów wodnych może znacznie zmniejszyć ryzyko kolonizacji przez bakterie Legionella.

Regularne inspekcje, dezynfekcja i konserwacja wież chłodniczych oraz systemów hydraulicznych ogranicza wzrost bakterii⁹. Chociaż całkowite wyeliminowanie Legionella ze wszystkich sztucznych systemów nie jest możliwe, ryzyko legionellozy można zminimalizować poprzez staranne konserwowanie urządzeń wytwarzających aerozole²¹.