Objawy nowotworu nerki – jak rozpoznać pierwsze symptomy

Nowotwór nerki, nazywany również rakiem nerki, stanowi wyzwanie diagnostyczne ze względu na swój często bezobjawowy przebieg we wczesnych stadiach choroby¹². Większość przypadków zostaje wykryta przypadkowo podczas badań obrazowych wykonywanych z innych powodów³. Zrozumienie symptomów tej choroby jest kluczowe dla wczesnego rozpoznania i skutecznego leczenia.

Wczesne objawy nowotworu nerki

We wczesnych stadiach nowotworu nerki pacjenci rzadko doświadczają zauważalnych objawów⁴⁵. Nerki są położone głęboko w jamie brzusznej, co sprawia, że małe guzy są trudne do wykrycia podczas standardowego badania fizycznego⁶. Większość nowotworów nerki może rosnąć do znacznych rozmiarów, nie powodując bólu ani innych objawów, które skłoniłyby pacjenta do zgłoszenia się po pomoc medyczną⁶.

Kiedy objawy się pojawiają, są często mylone z innymi, bardziej powszechnymi schorzeniami, takimi jak infekcje układu moczowego czy kamienie nerkowe³⁷. Ta podobieństwo symptomów może prowadzić do opóźnień w diagnozie, dlatego tak ważne jest zgłoszenie się do lekarza w przypadku wystąpienia niepokojących objawów.

Kluczowe objawy nowotworu nerki

Krew w moczu (krwiomocz)

Krew w moczu, medycznie nazywana krwiomoczem, jest najczęstszym objawem nowotworu nerki⁵⁹. Występuje jako pierwszy symptom u około 60% wszystkich przypadków¹⁰. Krew może nadawać moczowi różowy, czerwony lub ciemnobrązowy kolor przypominający colę¹⁵.

Krwiomocz może być widoczny gołym okiem (makroskopowy) lub wykrywalny jedynie podczas badania mikroskopowego moczu (mikroskopowy)¹¹¹². Epizody krwiomoczu mogą występować okresowo – pojawiać się i znikać wraz z krwawieniem guza¹⁰. Czasami krwiomocz może być bezbolesny, co odróżnia go od infekcji układu moczowego¹³.

Ból w boku i dolnej części pleców

Ból w boku między żebrami a biodrami (bok) lub w dolnej części pleców po jednej stronie ciała jest kolejnym charakterystycznym objawem nowotworu nerki¹⁹. Ten ból ma specyficzne cechy – jest ciągły i nie ustępuje, co odróżnia go od bólu spowodowanego urazem czy nadmiernym wysiłkiem¹²¹⁴.

Ból powstaje w wyniku wzrostu guza i nacisku na otaczające organy¹⁴¹⁵. Większe guzy mogą powodować ucisk, rozciągnięcie lub inwazję struktur znajdujących się w pobliżu nerki, co skutkuje bólem w boku, brzuchu lub plecach¹⁴. Pacjenci opisują ten ból jako tępy lub ostry, kłujący¹⁴.

Wyczuwalna masa w brzuchu

Obecność wyczuwalnej masy lub guzka w okolicy nerek, boku lub dolnej części pleców może wskazywać na nowotwór nerki²⁷. Ten objaw występuje zwykle w przypadku większych guzów i może być wykryty podczas badania fizycznego przez lekarza¹⁴.

U szczupłych pacjentów masa może być wyczuwalna przez palpację¹². W przypadku zaawansowanego nowotworu pacjent może zauważyć rzeczywiste wybrzuszenie lub niezwykle twardą i pogrubioną okolicę¹⁶. Większość nowotworów nerki jest jednak zbyt małych, aby można je było wyczuć¹⁷.

Objawy ogólnoustrojowe

Niewyjaśniony spadek masy ciała i utrata apetytu

Niewyjaśniony spadek masy ciała, który następuje bez zmian w diecie czy aktywności fizycznej, może być wczesnym wskaźnikiem nowotworu nerki¹⁸¹⁹. Towarzyszący mu może być spadek apetytu lub uczucie sytości po spożyciu niewielkiej ilości pokarmu²⁰²¹.

Utrata apetytu może wystąpić w wyniku zmian hormonalnych spowodowanych nowotworem lub z powodu rozprzestrzenienia się guza na przewód pokarmowy, co może wywołać fałszywe uczucie sytości²¹. W zaawansowanych stadiach choroby dochodzi do niedożywienia i utraty masy ciała, co jest charakterystyczne dla wszystkich nowotworów²².

Przewlekłe zmęczenie i osłabienie

Przewlekłe zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku, jest częstym objawem nowotworu nerki¹⁷. Ten objaw jest zwykle spowodowany niedoborem czerwonych krwinek w stanie zwanym anemią²¹²³.

Zdrowe nerki wytwarzają hormon zwany erytropoetyną, który sygnalizuje szpikowi kostnemu produkcję czerwonych krwinek²⁴. Nowotwór nerki może zakłócić ten proces, prowadząc do anemii²⁴. Anemia może powodować łatwe męczenie się lub zawroty głowy²³.

Objawy towarzyszące i powikłania

Gorączka i nocne poty

Gorączka, która utrzymuje się przez kilka tygodni i nie jest spowodowana infekcją, może być objawem nowotworu nerki⁵⁷. Ta gorączka różni się od typowej gorączki związanej z przeziębieniem czy inną infekcją – trwa znacznie dłużej i może pojawiać się i znikać²⁶.

Gorączka może wystąpić w wyniku guza powodującego infekcję i uwalniającego pirogeny – substancje mogące wywoływać gorączkę²¹. Towarzyszyć jej mogą nocne poty i nadmierne pocenie się podczas snu⁹¹⁰.

Nadciśnienie tętnicze i obrzęki

Nadciśnienie tętnicze może być objawem nowotworu nerki, ponieważ nerki pomagają regulować ciśnienie krwi⁹²⁰. U pacjentów z nowotworem nerki ciśnienie krwi może wzrosnąć z powodu obecności nowotworu²². Jeśli nadciśnienie jest spowodowane nowotworem, ciśnienie krwi powraca do normy po chirurgicznym usunięciu guza²².

Obrzęki nóg i kostek mogą wystąpić, gdy guz utrudnia nerkom usuwanie nadmiaru płynu z organizmu²⁷²⁸. Ten objaw jest bardziej charakterystyczny dla zaawansowanych stadiów choroby²⁰.

Objawy zaawansowanego nowotworu nerki Zobacz więcej: Objawy zaawansowanego nowotworu nerki i przerzutów

Gdy nowotwór nerki rozprzestrzenia się na inne części ciała (przerzuty), może powodować dodatkowe objawy w zależności od lokalizacji przerzutów¹⁶²⁹. Przerzuty do płuc mogą powodować kaszel i duszność, przerzuty do kości – ból kostny lub złamania, a przerzuty do mózgu – bóle głowy, zamieszanie lub drgawki¹⁶²⁹.

Zespoły paranowotworowe Zobacz więcej: Zespoły paranowotworowe w nowotworze nerki - objawy i mechanizmy

Nowotwór nerki może powodować zespoły paranowotworowe, które to problemy wynikają z uwalniania przez guz cytokin lub hormonów¹⁶³⁰. Objawy tych zespołów są różnorodne i mogą obejmować gorączkę, utratę apetytu, podwyższony poziom wapnia we krwi oraz zwiększoną lub zmniejszoną liczbę krwinek czy płytek krwi¹⁶.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Ważne jest, aby pamiętać, że opisane objawy mogą być spowodowane wieloma innymi, łagodnymi schorzeniami³⁷. Jednak obecność któregokolwiek z tych symptomów, szczególnie krwi w moczu, powinna skłonić do zgłoszenia się do lekarza w celu dokładnej diagnostyki⁹³¹.

Wczesne wykrycie nowotworu nerki znacząco poprawia rokowanie i zwiększa szanse na skuteczne leczenie⁴³². Gdy nowotwór nerki zostanie wykryty zanim rozprzestrzeni się poza nerkę, ponad 90% pacjentów przeżywa co najmniej pięć lat³².