Autosomalnie recesywne wrodzone łupienie – dane epidemiologiczne

Autosomalnie recesywne wrodzone łupienie (ARCI) stanowi grupę najrzadszych i często najcięższych form rybiej łuski. Łączna częstość występowania wszystkich typów ARCI szacowana jest na około 1 przypadek na 200 000-300 000 urodzeń¹. Ta grupa schorzeń obejmuje trzy główne podtypy: łupież harlekinowy, łupież blaszkowaty i wrodzony łupież rumieniowy, z których każdy ma odmienną częstość występowania i charakterystykę epidemiologiczną.

Łupież blaszkowaty – najczęstsza forma ARCI

Łupież blaszkowaty (lamellar ichthyosis) jest najczęstszą formą ARCI i stanowi znaczący typ dziedzicznego łupienia, który zwykle występuje w postaci niesyndromowej². W Europie częstość występowania szacuje się na 1 przypadek na 100 000-300 000 osób³, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych częstość wynosi 5-10 przypadków na 100 000 osób⁴.

Szczególnie wysoką częstość występowania łupieża blaszkowatego obserwuje się w Norwegii, gdzie wynosi ona 1 przypadek na 91 000 osób⁵. Ta znacznie wyższa od średniej światowej częstość wynika z efektu założyciela i występowania mutacji założycielskich w izolowanej populacji norweskiej. Schorzenie to równomiernie dotyka obu płci i występuje we wszystkich grupach rasowych i etnicznych⁴.

Łupież harlekinowy – najcięższa forma

Łupież harlekinowy (harlequin ichthyosis) stanowi najcięższą i najbardziej agresywną postać ARCI oraz rzadkie i często śmiertelne schorzenie skóry⁷. Do tej pory opisano w literaturze medycznej około 200 przypadków tej choroby⁸. Częstość występowania szacuje się na około 1 przypadek na 300 000-500 000 urodzeń⁷.

W Wielkiej Brytanii częstość łupieża harlekinowego szacowana jest na około 5 przypadków rocznie według British Skin Foundation⁹. Schorzenie to równomiernie dotyka obu płci i nie wykazuje preferencji rasowych, chociaż wyższą częstość można spotkać w kulturach, gdzie powszechne są małżeństwa konsanguiniczne⁸.

Historycznie noworodki dotknięte łupieżem harlekinowym rzadko przeżywały pierwsze dni życia. Śmiertelność w okresie noworodkowym sięgała około 50% z powodu problemów z karmieniem, infekcji skóry, zaburzeń elektrolitowych i niewydolności oddechowej¹⁰. Jednak dzięki zwiększonej dostępności oddziałów intensywnej terapii noworodka i wczesnemu podawaniu terapii retinoidami osiągnięto znaczną redukcję śmiertelności – obecnie około 80% przypadków otrzymujących odpowiednie i terminowe leczenie przeżywa¹⁰.

Różnice geograficzne w częstości ARCI

Epidemiologia ARCI wykazuje znaczne różnice między krajami ze względu na różnice w predyspozycjach genetycznych, dostępie do opieki zdrowotnej i praktykach diagnostycznych⁶. W Hiszpanii szacowana częstość ARCI wynosi 1 na 138 000 osób w populacji ogólnej i 1 na 61 700 wśród dzieci poniżej 10 roku życia¹¹.

Szczególnie interesujące są różnice regionalne w obrębie poszczególnych krajów. Na wybrzeżu Galicji w Hiszpanii odnotowano częstość występowania ARCI wynoszącą 1 na 33 000 osób, co również wynika z efektu założyciela¹¹. W Stanach Zjednoczonych częstość występowania łupieża blaszkowatego szacuje się na 1 na 100 000 osób, a wrodzonego łupieża rumieniowego na 1 na 200 000 osób¹¹.

W krajach skandynawskich przeprowadzono kompleksowe badania przesiewowe podejrzanych przypadków ARCI. W Danii i Szwecji zidentyfikowano 132 pacjentów w wieku od 0 do 86 lat, sklasyfikowanych jako: łupież harlekinowy (n=7), łupież blaszkowaty (n=70), wrodzony łupież rumieniowy (n=17) i łupież płytkowy (n=38)¹². Badania te wykazały, że ARCI można definitywnie zdiagnozować w 85% przypadków w Skandynawii, przy częstości występowania 1:100 000 i 8 różnych etiologiach.

Czynniki wpływające na częstość występowania

Jednym z najważniejszych czynników wpływających na częstość występowania ARCI są małżeństwa konsanguiniczne. W badaniu indyjskim dotyczącym dzieci z wrodzonym łupieżem aż 43,75% miało w wywiadzie związki konsanguiniczne rodziców¹³. Ta obserwacja podkreśla znaczenie poradnictwa genetycznego w populacjach o wysokim odsetku małżeństw między krewnymi.

Prognozy epidemiologiczne

Prognozy epidemiologiczne na lata 2024-2034 wskazują, że częstość występowania łupieża blaszkowatego będzie się różnić między populacjami pod wpływem czynników genetycznych, dostępu do opieki zdrowotnej i praktyk diagnostycznych⁶. Oczekuje się, że postęp w diagnostyce molekularnej przyczyni się do lepszego rozpoznawania i klasyfikacji przypadków ARCI.

Obecnie dzięki badaniom prowadzonym głównie we Francji, Niemczech, Japonii, Skandynawii, Wielkiej Brytanii i USA możliwa jest genetyczna diagnostyka wszystkich form powszechnego i keratynopatycznego łupienia oraz 85-90% przypadków ARCI¹⁴. Ten postęp w diagnostyce molekularnej będzie miał istotny wpływ na dokładniejsze określenie rzeczywistej epidemiologii tych rzadkich schorzeń.