Przyczyny i czynniki ryzyka bólu biodra – analiza epidemiologiczna

Etiologia bólu biodra jest złożona i wieloczynnikowa, przy czym spektrum przyczyn znacząco różni się w zależności od wieku pacjenta¹. U młodszych dorosłych dominują przyczyny związane z aktywnością sportową, wadami rozwojowymi oraz zespołami przeciążeniowymi, podczas gdy u osób starszych główną rolę odgrywają zmiany zwyrodnieniowe i złamania¹.

Główne przyczyny bólu biodra według grup wiekowych

W populacji młodych i aktywnych dorosłych najczęstszymi przyczynami bólu biodra są zespół zderzenia biodrowo-panewkowego, który stanowi 40% problemów stawu biodrowego, uszkodzenia obrąbka stawowego występujące u 33% pacjentów, oraz artroza biodra dotykająca 24% przypadków². Zespół zderzenia biodrowo-panewkowego częściej występuje u mężczyzn, podczas gdy uszkodzenia obrąbka stawowego są bardziej powszechne u kobiet².

Najczęstszą przyczyną bólu w okolicy bocznej części biodra jest zespół bólu krętarza większego, wcześniej nazywany zapaleniem kaletki krętarza większego³. Zespół ten charakteryzuje się bólem w bocznej części biodra, który nasila się podczas chodzenia, innych aktywności fizycznych, długotrwałego siedzenia oraz leżenia na dotkniętym boku³. Problem ten dotyka 10-25% populacji ogólnej⁴.

Artroza biodra jako główna przyczyna u osób starszych

Artroza biodra stanowi najczęstszą przyczynę bólu biodra u osób starszych, szczególnie po 45. roku życia⁴. Choroba ta charakteryzuje się stałym, głębokim, rozlanym bólem i sztywnością, które nasilają się przy długotrwałym staniu i obciążaniu kończyny⁴. Pacjenci z artrozą biodra mają ograniczony zakres ruchu i stopniowy początek objawów⁴.

Częstość występowania objawowej artrozy biodra wynosi 88 przypadków na 100 000 osób rocznie⁵⁶. Według różnych badań populacyjnych, częstość występowania objawowej radiologicznej artrozy biodra waha się od 1% do 10%⁶. W niektórych regionach dożywotnie ryzyko rozwoju objawowej artrozy biodra u osób osiągających wiek 85 lat szacowane jest nawet na 25%⁷.

Czynniki ryzyka rozwoju artrozy biodra

Czynniki ryzyka artrozy biodra można podzielić na modyfikowalne i niemodyfikowalne⁵⁶. Do czynników modyfikowalnych należą:

• Urazy stawowe⁵
• Osłabienie mięśni⁵
• Ciężka praca fizyczna⁵
• Sporty wysokiej intensywności⁵
• Wskaźnik masy ciała (BMI)⁶

Czynniki niemodyfikowalne obejmują:

• Płeć żeńską⁵⁶
• Zwiększony wiek⁵⁶
• Czynniki genetyczne⁵⁶
• Wady rozwojowe lub nabyte kończyn dolnych⁵⁶

Szczegółowe czynniki ryzyka według badań populacyjnych

Szczegółowa analiza czynników ryzyka przeprowadzona w koreańskiej populacji wykazała pozytywne powiązania między bólem biodra a kilkoma charakterystykami⁸. Po dopasowaniu według wieku i płci, zidentyfikowano następujące czynniki ryzyka:

• Zwiększona masa ciała⁸
• Wyższy wskaźnik masy ciała (BMI)⁸
• Cukrzyca⁸
• Choroby serca⁸
• Nastrój depresyjny⁸
• Osteoporoza⁸

Czynniki zawodowe i związane z aktywnością fizyczną

Określone zawody i rodzaje aktywności fizycznej wiążą się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju artrozy biodra. Do grup szczególnie narażonych należą rolnicy, pracownicy budowlani oraz osoby uprawiające sporty wysokiej intensywności, takie jak piłka nożna, piłka ręczna, hokej, zapasy, podnoszenie ciężarów i biegi długodystansowe⁷.

Uczestnictwo w jakiejkolwiek aktywności sportowej zwiększa ryzyko urazów biodra i miednicy, a także ewentualnego rozwoju artrozy biodra⁹. Wśród piłkarzy niebędących zawodowcami, urazy biodra i pachwiny stanowią 28-45% wszystkich urazów u kobiet i 49-55% u mężczyzn¹⁰.

Wady rozwojowe jako czynnik predysponujący

Pewne wady rozwojowe stawu biodrowego znacząco zwiększają ryzyko rozwoju problemów z biodrem w późniejszym życiu. Do najważniejszych należą:

• Dysplazja panewki⁷
• Zespół zderzenia biodrowo-panewkowego⁷
• Ześlizgnięcie nasady kości udowej⁷
• Choroba Perthesa⁷

Zespół zderzenia biodrowo-panewkowego występuje u około 10-15% dorosłych, przy czym częstość jego występowania konsekwentnie wzrastała w latach 2000-2016⁶. Te strukturalne nieprawidłowości prowadzą do nieprawidłowego ruchu między kośćmi, co ostatecznie powoduje uszkodzenie chrząstki na powierzchniach stawowych oraz innych tkanek wokół brzegu stawu biodrowego¹¹.

Czynniki ryzyka w szczególnych populacjach

W niektórych grupach pacjentów obserwuje się szczególne czynniki ryzyka rozwoju bólu biodra. Na przykład u pacjentów poddawanych hemodializie, cukrzyca i czas trwania dializy stanowią istotne czynniki wpływające na obecność bólu biodra¹². Cukrzyca została zidentyfikowana jako niezależny czynnik ryzyka bólu biodra w tej populacji¹².

W przypadku zapalenia stawów bakteryjnego, które stanowi rzadką ale poważną przyczynę problemów z biodrem, czynniki ryzyka u dorosłych obejmują wiek powyżej 80 lat, cukrzycę, reumatoidalne zapalenie stawów, niedawne operacje stawowe oraz obecność endoprotezy biodra lub kolana⁴.