Główni sprawcy zatruć pokarmowych – bakterie, wirusy i pasożyty

Zatrucia pokarmowe mogą być wywoływane przez ponad 250 różnych organizmów, wśród których najważniejszą rolę odgrywają bakterie, wirusy i pasożyty¹². Znajomość głównych patogenów odpowiedzialnych za zatrucia pokarmowe jest kluczowa dla zrozumienia epidemiologii tych schorzeń oraz opracowania skutecznych strategii prewencji i leczenia.

Norowirus – główny sprawca zatruć pokarmowych

Norowirus stanowi najczęstszą przyczynę zatruć pokarmowych w Stanach Zjednoczonych, odpowiadając za 5,5 miliona przypadków rocznie oraz 22 400 hospitalizacji³. Ten wysoce zakaźny wirus wywołuje objawy podobne do „żołądkowej grypy”, w tym wymioty, biegunkę, nudności i bóle brzucha⁴.

Norowirus jest znany z powodowania ognisk zatruć pokarmowych i może szybko rozprzestrzeniać się w skupiskach ludzi, takich jak szpitale, domy opieki czy statki wycieczkowe. Przenosi się z człowieka na człowieka lub przez spożycie skażonej żywności i napojów⁴. W przeszłości infekcje bakteryjne uważano za bardziej powszechne, ponieważ niewiele miejsc miało możliwość testowania na norowirus i nie prowadzono aktywnego nadzoru nad tym konkretnym patogenem⁵.

Salmonella – najczęstsza przyczyna zgonów

Chociaż salmonella nie jest najczęstszą przyczyną zatruć pokarmowych, to odpowiada za największą liczbę zgonów związanych z zatruciami pokarmowymi w USA – 238 zgonów rocznie³. Ponad milion ludzi w Stanach Zjednoczonych jest zakażanych salmonellą każdego roku⁴.

Większość osób zakażonych salmonellą doświadcza biegunki, gorączki i skurczów żołądka, a infekcja zazwyczaj trwa od 4 do 7 dni. Ludzie mogą zakazić się salmonellą poprzez skażoną żywność i wodę pitną lub przez kontakt z zakażonymi zwierzętami i ich środowiskiem⁴. Salmonella może również powodować bezobjawowe nosicielstwo – według szacunków z 1984 roku w Stanach Zjednoczonych 200 tysięcy osób było bezobjawowymi nosicielami salmonelli⁶.

Escherichia coli (E. coli) – różnorodność szczepów

Bakterie E. coli produkujące toksynę Shiga (STEC) stanowią istotną grupę patogenów wywołujących zatrucia pokarmowe. Analiza danych epidemiologicznych pokazuje, że serogrupy inne niż O157 powodują 76% infekcji STEC w porównaniu z 24% przypadków spowodowanych przez serotypy O157³.

E. coli O157:H7 jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ może powodować zespół hemolityczno-mocznicowy, poważne powikłanie wpływające na nerki i układ krwionośny⁵. W 2000 roku w Wielkiej Brytanii E. coli O157:H7 stanowiła 1,4% wszystkich bakteryjnych zatruć pokarmowych⁵.

Kampylobakter – powszechny patogen bakteryjny

Kampylobakter jejuni jest jednym z najczęstszych bakteryjnych patogenów wywołujących zatrucia pokarmowe. W Wielkiej Brytanii w 2000 roku kampylobakter jejuni odpowiadał za 77,3% wszystkich bakteryjnych zatruć pokarmowych, znacznie przewyższając salmonellę, która stanowiła 20,9% przypadków⁵.

Kampylobakter może prowadzić do poważnych powikłań, w tym wtórnego zespołu Guillaina-Barré, rzadkiej choroby neurologicznej powodującej osłabienie mięśni i porażenie⁵. Zapobieganie infekcjom kampylobakter obejmuje przestrzeganie dobrej higieny podczas przygotowywania żywności, picie pasteryzowanego mleka i uzdatnianie wody z potencjalnie skażonych źródeł⁷.

Listeria monocytogenes – szczególne zagrożenie dla grup ryzyka

Inwazyjna listeria powoduje stosunkowo niewiele przypadków, ale charakteryzuje się wysoką śmiertelność. Według danych CDC, inwazyjna listeria spowodowała 1 050 przypadków niezwiązanych z ciążą i 198 przypadków związanych z ciążą³. Listeria jest szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży, noworodków, osób starszych i osób z osłabioną odpornością.

Inne istotne patogeny

Wśród innych znaczących patogenów wywołujących zatrucia pokarmowe należy wymienić:

• Clostridium perfringens – częsta przyczyna zatruć pokarmowych, szczególnie związanych z mięsem i drobiem
• Toksoplazma gondii – pasożyt szczególnie niebezpieczny dla kobiet w ciąży
• Staphylococcus aureus – produkuje enterotoksyny powodujące szybko rozwijające się objawy
• Shigella – bakteria powodująca czerwonkę
• Vibrio – bakterie związane z owocami morza, szczególnie aktywnymi między majem a październikiem⁸

Czynniki wpływające na ciężkość infekcji

Patogeny bakteryjne częściej powodują infekcje lub choroby u osób z określonymi schorzeniami. Niemowlęta, dzieci, kobiety w ciąży i osoby starsze są często narażone na wyższe ryzyko zatrucia pokarmowego⁹. Globalnie niemowlęta stanowią grupę szczególnie narażoną na choroby przenoszone przez żywność¹⁰.

W przypadku dzieci poniżej 5. roku życia, CDC ustaliło, że 5 bakteryjnych patogenów jelitowych (kampylobakter, E. coli O157, salmonella, shigella i Y. enterocolitica) powoduje rocznie 291 162 przypadki zachorowań, co skutkuje 102 746 wizytami u lekarza, 7 830 hospitalizacjami i 64 zgonami¹¹.