Wczesne wprowadzanie alergenów w prewencji nietolerancji pokarmowej

Rewolucja w podejściu do prewencji alergii pokarmowych rozpoczęła się od przełomowych badań, które całkowicie zmieniły dotychczasowe zalecenia. Przez dziesięciolecia eksperci medyczni zalecali unikanie potencjalnie alergennych pokarmów w pierwszych latach życia dziecka¹. W 2008 roku Amerykańska Akademia Pediatrii stwierdziła jednak, że nie ma przekonujących dowodów na to, że opóźnianie wprowadzania takich pokarmów u niemowląt starszych niż 6 miesięcy może zapobiec alergii pokarmowej¹.

Przełomowe badanie LEAP i jego znaczenie

Największy przewrót w myśleniu o prewencji alergii pokarmowych przyniósł rok 2015, kiedy opublikowano wyniki badania LEAP (Learning Early About Peanut Allergy)¹. Badacze wykazali, że podawanie dzieciom pokarmów zawierających orzeszki ziemne przed pierwszymi urodzinami drastycznie zmniejszyło ryzyko wystąpienia alergii na orzeszki ziemne w wieku 5 lat. Alergia na orzeszki ziemne rozwijała się o 80% rzadziej u dzieci, które zaczęły spożywać orzeszki jako niemowlęta, w porównaniu z dziećmi, które unikały orzeszków do 5. roku życia¹.

Co więcej, ochronny efekt okazał się długotrwały. Gdy badacze poprosili wiele dzieci z badania o unikanie orzeszków ziemnych w wieku od 5 do 6 lat, alergia na orzeszki rozwijała się o 74% rzadziej wśród 6-latków, których wczesna dieta obejmowała orzeszki, w porównaniu z dziećmi, które pierwotnie unikały orzeszków². Sugeruje to, że karmienie niemowlęcia orzeszkami zapobiega rozwojowi alergii na orzeszki w sposób silny i długotrwały.

Mechanizm dwukierunkowej ekspozycji na alergeny

Badanie LEAP ujawniło również ważny mechanizm rozwoju alergii pokarmowych. Badacze zasugerowali, że rozwój alergii na orzeszki ziemne zależy od tego, czy dzieci po raz pierwszy stykają się z orzeszkami przez spożywanie ich czy przez kontakt ze skórą³. Niektóre niemowlęta z grupy unikającej orzeszków zostały uczulone na orzeszki w młodym wieku. Naukowcy postawili hipotezę, że ekspozycja na niewielkie ilości orzeszków przez skórę mogła być przyczyną tego uczulenia³.

Ta obserwacja doprowadziła do sformułowania hipotezy dwukierunkowej ekspozycji na alergeny, która mówi, że ekspozycja na alergeny pokarmowe przez przewód pokarmowy sprzyja rozwojowi tolerancji, podczas gdy ekspozycja przez uszkodzoną skórę (na przykład w przebiegu egzemy) może prowadzić do uczulenia⁴. To wyjaśnia, dlaczego dzieci z egzemą mają wyższe ryzyko rozwoju alergii pokarmowych i dlaczego tak ważne jest wczesne wprowadzanie alergenów drogą pokarmową.

Rozszerzenie zasad na inne alergeny

Sukces badania LEAP doprowadził do badań nad wczesnym wprowadzaniem innych alergenów pokarmowych. Coraz więcej dowodów wskazuje, że wczesne wprowadzanie jaj może zapobiec przynajmniej niektórym niemowlętom wysokiego ryzyka przed rozwojem alergii na jaja⁵. Podobnie, badania sugerują, że wczesne wprowadzanie mleka i innych alergenów może również pomagać w zapobieganiu alergii pokarmowej³.

Australijskie badanie EAT (Enquiring About Tolerance) badało, czy wczesne wprowadzenie 6 alergenów pokarmowych (od 3. miesiąca życia podczas karmienia piersią) może zmniejszyć ryzyko alergii pokarmowej w populacji bez alergii⁶. Chociaż wyniki nie były tak dramatyczne jak w badaniu LEAP, nadal wykazały korzyści z wczesnego wprowadzania alergenów.

Praktyczne wytyczne wprowadzania alergenów

Na podstawie siły wyników badania LEAP, Narodowy Instytut Alergii i Chorób Zakaźnych opracował wytyczne dotyczące zapobiegania alergii na orzeszki ziemne w Stanach Zjednoczonych, opublikowane w styczniu 2017 roku³. Obecne zalecenia mówią, że produkty zawierające orzeszki ziemne i ugotowane jaja powinny być wprowadzane około 6. miesiąca życia⁷. Zachęca się do wprowadzania innych potencjalnie alergennych pokarmów między 6. miesiącem a pierwszymi urodzinami⁷.

Kluczowe jest zapewnienie niemowlętom i dzieciom różnorodnej diety i regularne spożywanie potencjalnie alergennych pokarmów po ich wprowadzeniu⁷. Badania kliniczne wykazały, że niemowlęta powinny być eksponowane na alergenne pokarmy 2-7 razy w tygodniu przez 3-6 miesięcy lub dłużej. Rodziny, które nie były w stanie utrzymać tak częstego karmienia, nie odnotowały żadnych korzyści z prewencji alergii pokarmowej⁸.

Szczególne uwagi dla dzieci wysokiego ryzyka

Dzieci z wczesną egzemą, która rozpoczęła się w pierwszych 3 miesiącach życia i wymaga stosowania przepisanych kremów steroidowych, mają 50% szans na wystąpienie alergii na orzeszki ziemne, jaja lub nasiona sezamu do pierwszych urodzin⁹. Dlatego tak ważne jest próbowanie zapobiegania tym alergiem u tej grupy dzieci.

Jeśli dziecko ma egzemę lub już ma alergię na jeden pokarm, rodzice mogą chcieć przebadać dziecko pod kątem innych alergii pokarmowych przed wprowadzeniem nowych pokarmów¹⁰. Sposób podawania alergenu jest ważny – surowe jaja wywołują znaczące reakcje, podczas gdy ugotowane jaja wydają się być lepiej tolerowane¹⁰.

Długotrwałe korzyści i utrzymanie tolerancji

Najnowsze badania potwierdzają długotrwałe korzyści z wczesnego wprowadzania alergenów. Kontynuacja badania LEAP do okresu dojrzewania wykazała, że regularne, wczesne spożywanie orzeszków ziemnych zmniejszyło częstość alergii na orzeszki ziemne w okresie dojrzewania o 71% w porównaniu z wczesnym unikaniem orzeszków². Wyniki te zostały opublikowane w maju 2024 roku i potwierdzają, że ochrona uzyskana dzięki wczesnemu spożywaniu produktów z orzeszkami ziemnymi utrzymuje się w okresie dojrzewania.

Dla długotrwałej odporności badania pokazują, że edukowanie układu odpornościowego niemowlęcia przez pewien czas jest kluczowe dla wytworzenia tolerancji⁸. Okres około 5 lat regularnego spożywania wydaje się być wystarczający do utrzymania tolerancji na orzeszki ziemne, a inne pokarmy mogą wymagać podobnej ekspozycji¹¹.