Czynniki wyzwalające fibromialgię – trauma i stres jako przyczyny

Czynniki wyzwalające odgrywają kluczową rolę w rozwoju fibromialgia u osób genetycznie predysponowanych¹². Chociaż samo wystąpienie czynnika wyzwalającego prawdopodobnie nie powoduje fibromialgia, może uruchomić rozwój schorzenia u osób, które już są narażone na ryzyko poprzez zmianę odpowiedzi układu nerwowego na ból³. Badania wskazują, że kombinacja predyspozycji genetycznych i czynników środowiskowych jest niezbędna do wystąpienia pełnoobjawowej fibromialgia.

Trauma fizyczna jako wyzwalacz

Trauma fizyczna stanowi jeden z najważniejszych czynników wyzwalających fibromialgię⁴. Większość przypadków fibromialgia albo po raz pierwszy pojawia się, albo pogarsza po jakimś rodzaju urazu fizycznego lub traumy⁵⁶. Szczególnie częstym czynnikiem wyzwalającym są urazy głowy i szyi, w tym uraz kręgosłupa szyjnego (whiplash), które poprzedzają wystąpienie objawów u wielu pacjentów⁵⁶.

Wypadki samochodowe, operacje chirurgiczne i inne zdarzenia powodujące fizyczny stres na organizm mogą czasami działać jako wyzwalacze fibromialgia⁷. Fizyczny stres na organizm może prowadzić do wystąpienia lub zaostrzenia objawów⁷. W niektórych przypadkach objawy fibromialgia mogą nie pojawić się aż do miesięcy, a nawet lat po zdarzeniu fizycznym⁸.

Infekcje jako czynnik inicjujący

Infekcje stanowią znaczący czynnik wyzwalający fibromialgię. Przegląd z 2022 roku wykazał, że między 6% a 27% osób z fibromialgią zgłaszało incydent infekcyjny jako zdarzenie inicjujące, a u 40% obserwowano pogorszenie objawów po infekcji⁹. Niektóre choroby wydają się wyzwalać fibromialgię lub pogarszać jej objawy, w tym grypa, zapalenie płuc, wirus Epsteina-Barr oraz infekcje przewodu pokarmowego wywołane bakteriami Salmonella i Shigella¹⁰.

Kilka stanów zapalnych/autoimmunologicznych jest związanych z objawami fibromialgia, w tym infekcje wirusem Epsteina-Barr i cytomegalowirusem, zapalenie wątroby typu B i C, zapalenie mięśni, stwardnienie rozsiane, celiakia, borelioza i polimialgia reumatyczna¹¹. Infekcje wydają się być w stanie wywołać fibromialgię, nawet jeśli bezpośredni związek przyczynowy nie jest udokumentowany⁴.

Badacze uważają, że bakteryjne lub wirusowe infekcje mogą wyzwolić fibromialgię¹². Fibromialgia może czasowo następować po infekcji wirusowej lub innej ogólnoustrojowej infekcji (np. borelioza lub być może infekcja COVID-19)¹³. Niektóre osoby zgłaszają, że ich objawy rozpoczęły się po grypie lub infekcji bakteryjnej¹⁴.

Stres emocjonalny i trauma psychiczna

Stres emocjonalny lub psychologiczny może również odgrywać rolę w rozwoju fibromialgia⁸. Osoby, które doświadczyły traumatycznych wydarzeń, takich jak przemoc, znacząca zmiana życiowa, mogą być bardziej podatne na rozwój tego schorzenia⁸. Fibromialgia została powiązana z zespołem stresu pourazowego (PTSD)¹⁰¹⁵.

Dorastające badania wskazują, że trauma, zarówno fizyczna, jak i emocjonalna, może być związana z wystąpieniem i zaostrzeniem objawów fibromialgia¹⁶. Znaczące badanie z 2018 roku, które przeanalizowało 51 różnych badań, wykazało, że wiele osób żyjących z fibromialgią zgłaszało znaczący związek między wystąpieniem ich objawów a doświadczeniami traumy emocjonalnej lub fizycznej¹⁶.

Przewlekły ból jest doświadczany przez znaczną część osób z historią traumy, w zakresie od 20% do 80%, a około 10% do 50% ludzi z PTSD również zgłasza życie z przewlekłym bólem¹⁷. Pacjenci z przewlekłym bólem, którzy mają w tle traumę, zwykle doświadczają bardziej znaczących upośledzenia w swoim stanie funkcjonalnym, wyrażają wyższe poziomy dystresu i wykazują gorsze odpowiedzi na leczenie medyczne¹⁷.

Trauma z dzieciństwa

Choć fibromialgia nie jest wyłącznie związana z traumą z dzieciństwa, istnieją dowody sugerujące związek między traumatycznymi wydarzeniami z dzieciństwa (CTE) a fibromialgią¹⁸. Badacze uważają, że narażenie na znaczący stres w dzieciństwie może negatywnie wpływać na rozwój odpowiedzi na stres, zwiększając podatność na zaburzenia związane ze stresem w późniejszym życiu¹⁸.

Dzieci, które są maltretowane, są bardziej narażone na wystąpienie tego schorzenia, gdy dorosną¹⁵. Doświadczenie emocjonalnej lub fizycznej przemocy, szczególnie w dzieciństwie, może zmienić szlaki neuronalne w mózgu, zmieniając sposób, w jaki ból i stres są obsługiwane¹⁹. Doświadczenie PTSD, szczególnie jako dziecko, może zmienić sposób, w jaki mózg radzi sobie ze stresorami i bólem¹⁹.

Przewlekły stres i dysregulacja hormonalna

Stres może być istotnym czynnikiem przyspieszającym rozwój fibromialgia⁹. Przewlekły stres może prowadzić do długotrwałych zmian hormonalnych, które mogą przyczynić się do fibromialgia¹⁰. Przewlekły stres może prowadzić do długotrwałych podwyższonych poziomów kortyzolu, hormonu stresu, co z czasem może przyczynić się do bólu i zmęczenia związanego z fibromialgią⁷.

Duża część danych sugeruje, że fibromialgia, zespół przewlekłego zmęczenia, regionalne zespoły bólu przewlekłego i pewne zaburzenia emocjonalne, które często współistnieją z fibromialgią, wszystkie angażują centralną dysregulację systemu odpowiedzi na stres²⁰. Dysfunkcja osi podwzgórze-przysadka-nadnercza prowadzi do wzrostu podstawowych poziomów hormonu adrenokortykotropowego (ACTH) i wydzielania w odpowiedzi na stres²¹.

Czynniki środowiskowe i styl życia

Czynniki środowiskowe, takie jak narażenie na określone chemikalia lub zanieczyszczenia, mogą odgrywać rolę w wyzwalaniu objawów fibromialgia²²²³. Wrażliwość na bodźce środowiskowe, takie jak silne zapachy lub jasne światła, jest powszechna wśród osób z fibromialgią i może wywoływać ból i dyskomfort²²²³.

Zaburzenia snu są powszechne wśród osób z fibromialgią²². Zakłócone wzorce snu, takie jak bezsenność lub sen nieodświeżający, mogą pogorszyć ból i przyczynić się do zmęczenia²². Niska jakość snu może również wpływać na nastrój, funkcje poznawcze i ogólne samopoczucie²².

Współdziałanie czynników wyzwalających

Wielu ludzi łączy początek swoich objawów z określonym wydarzeniem, takimi jak grypa, uraz lub operacja, lub trauma emocjonalna i stres²⁴. Wydarzenie tego typu w połączeniu z innymi rzeczami, takimi jak większa wrażliwość na ból i problemy ze snem, może prowadzić do fibromialgia u niektórych ludzi²⁴. Czasami nie ma oczywistego wyzwalacza²⁵.

Pozostaje niejasne, czy fibromialgia jest manifestacją przewlekłego bólu w PTSD, czy PTSD zaostrzają już istniejącą fibromialgię, czy oba scenariusze mogą wystąpić, ale wydaje się, że istnieje wyraźny związek między tymi dwoma¹⁸. W złożonej układance fibromialgia, trauma jawi się jako element, który zasługuje na uwagę. Choć nie każdy z fibromialgią ma historię traumy, badania sugerują, że trauma, zarówno fizyczna, jak i emocjonalna, może odgrywać rolę w rozwoju i zaostrzeniu tego trudnego schorzenia¹⁸.