Nowoczesne narzędzia prognostyczne w nowotworach oka – analiza molekularna

Analiza chromosomalna jako podstawa nowoczesnego prognozowania

Analiza genetyczna dostarcza obecnie najlepszych wskaźników ryzyka przerzutów w przypadku czerniaka naczyniówki¹. Niektóre zmiany chromosomalne są powiązane z wyższym ryzykiem rozprzestrzeniania się nowotworu i gorszym rokowaniem². Najważniejszym pojedynczym wskaźnikiem prognostycznym jest wykrycie monosomii 3, czyli utraty jednego z chromosomów 3 w komórkach nowotworowych³.

Większość guzów z nieprawidłowością monosomii 3 charakteryzuje się złym rokowaniem i prowadzi do choroby przerzutowej, podczas gdy mniej niż 5% guzów bez delecji chromosomu 3 rozwija przerzuty³. Ta dramatyczna różnica w rokowaniu sprawia, że test na monosomię 3 stał się standardowym elementem diagnostyki nowotworów oka w wielu ośrodkach onkologicznych na świecie.

Ryzyko przerzutów czerniaka naczyniówki jest również powiązane z innymi zmianami chromosomalnymi⁴. Zwiększone ryzyko przerzutów wykazują guzy z utratą 6p, 6q, 8p oraz wzmocnieniem 8q, podczas gdy ryzyko przerzutów jest zmniejszone w guzach ze wzmocnieniem 6p⁴. Uważa się, że wzmocnienia na chromosomach 6 i 8 mogą zwiększyć wartość predykcyjną monosomii 3³.

Profilowanie ekspresji genów w ocenie rokowania

Profilowanie ekspresji genów stanowi kolejny przełom w ocenie rokowania pacjentów z nowotworami oka². Ta metoda może pomóc przewidzieć ryzyko rozprzestrzeniania się nowotworu u osób z czerniakiem naczyniówki, będącym rodzajem czerniaka wewnątrzgałkowego². System klasyfikacji dzieli czerniaki naczyniówki na klasy o różnym rokowaniu – klasa 1 charakteryzuje się lepszym rokowaniem niż klasa 2².

Badania nad sygnaturami genowymi związanymi z układem odpornościowym pokazują obiecujące rezultaty w przewidywaniu rokowania⁵. Opracowane modele prognostyczne oparte na ekspresji genów związanych z układem odpornościowym mogą skutecznie klasyfikować pacjentów z czerniakiem naczyniówki na grupy wysokiego i niskiego ryzyka⁵. Krzywe przeżycia Kaplana-Meiera pokazują, że pacjenci wysokiego ryzyka mają gorsze rokowanie niż pacjenci niskiego ryzyka⁵.

Mutacje genowe i ich wpływ na prognozę

Osoby, których guzy mają określone mutacje genowe lub zbyt wiele kopii (nazywane nadekspresją) określonych genów, mają tendencję do gorszych wyników leczenia². Identyfikacja kluczowych genów związanych z przerzutami czerniaka naczyniówki pozwala na lepsze zrozumienie mechanizmów molekularnych odpowiedzialnych za progresję choroby⁵.

Cztery geny włączone do modelu predykcyjnego nie zostały jeszcze odpowiednio zbadane w kontekście czerniaka naczyniówki⁶. To pokazuje, że nauka o genetycznych podstawach nowotworów oka wciąż się rozwija i może przynieść nowe, jeszcze bardziej precyzyjne narzędzia prognostyczne. Badania wskazują również, że istnieje ograniczona literatura na temat sygnatury immunologicznej przerzutowych guzów czerniaka naczyniówki⁶.

Liverpool Uveal Melanoma Prognosticator Online (LUMPO3)

Jednym z najbardziej zaawansowanych narzędzi prognostycznych w nowotworach oka jest Liverpool Uveal Melanoma Prognosticator Online w wersji 3 (LUMPO3)⁷. To narzędzie zostało opracowane w celu określenia wiarygodności przewidywania przeżycia po leczeniu czerniaka naczyniówki z wykorzystaniem zewnętrznych danych z innych ośrodków onkologii okulistycznej⁷.

Zdolność LUMPO3 do rozróżniania między pacjentami z czerniakiem naczyniówki, którzy zmarli z powodu przerzutowego czerniaka naczyniówki, a tymi, którzy pozostali żywi, jest oceniana jako zadowalająca do dobra⁷. Statystyki C wahają się od 0,64 do 0,85 w pierwszym roku, a łączny szacunek dla wszystkich zewnętrznych ośrodków wynosi 0,72 z 95% przedziałem ufności od 0,68 do 0,75⁷. Pomimo różnic między kohortami, LUMPO3 wydaje się być rozsądnie dokładnym i cennym narzędziem przewidującym śmiertelność z wszystkich przyczyn u pacjentów z czerniakiem naczyniówki⁷.

Liquid biopsy – przyszłość diagnostyki prognostycznej

Pojawienie się nowoczesnych modalności diagnostycznych, takich jak biopsja płynna (liquid biopsy), otworzyło nowe możliwości lepszej opieki nad pacjentami i przewidywania wyników leczenia⁴. Biopsja płynna polega na pozyskiwaniu z krwi obwodowej krążących komórek nowotworowych i innych pochodnych cząsteczek⁴.

Obecność krążących neoplastyczno-immunologicznych komórek hybrydowych (CHCs) we krwi – odpowiadających komórkom hybrydowym o podwójnej naturze (DNCs) w guzie pierwotnym – oraz pęcherzyków pozakomórkowych pochodzących z guza (TEVs) odgrywa rolę w patogenezie przerzutowego czerniaka naczyniówki⁸. CHCs, powstające w wyniku fuzji komórek, to komórki neoplastyczne wyrażające połączone cechy komórek nowotworowych i immunologicznych, co umożliwia ich identyfikację poprzez koekspresję markerów powierzchniowych komórek nowotworowych i leukocytów⁸. Ich obecność w krwiobiegu pacjentów może być wykorzystana do oceny ryzyka przerzutowego czerniaka naczyniówki⁸.

Przyszłość narzędzi prognostycznych

Biopsje płynne mogą zapewnić nieinwazyjny, łatwo dostępny, kwantyfikowalny wskaźnik do monitorowania i prognozowania pacjentów z czerniakiem naczyniówki⁸. Prawdopodobne jest, że dalsze badania w tej dziedzinie dostarczą dostępnych narzędzi klinicznych do prowadzenia opieki nad pacjentami⁸.

Modele prognostyczne wymagają walidacji w większych zbiorach danych i mogą być pomocne w podejmowaniu decyzji terapeutycznych w warunkach klinicznych⁶. Sygnatura genowa czerniaka naczyniówki i model predykcyjny rokowania mogą zapewnić wgląd w dalsze badania patogenezy i rozwoju czerniaka naczyniówki na poziomie molekularnym oraz dostarczyć podstawy teoretyczne do określania nowych markerów prognostycznych i immunoterapii⁵.

Integracja różnych metod prognostycznych

Współczesne podejście do oceny rokowania w nowotworach oka polega na integracji różnych metod diagnostycznych i prognostycznych. Kombinacja tradycyjnych czynników klinicznych, takich jak wielkość guza, lokalizacja i charakterystyka histologiczna, z nowoczesnymi metodami molekularnymi pozwala na stworzenie kompleksowego obrazu prognostycznego dla każdego pacjenta.

Analiza GSEA wykazała, że wiele szlaków związanych z układem odpornościowym jest zwiększone w grupie wysokiego ryzyka⁶. To odkrycie może mieć istotne znaczenie dla rozwoju nowych strategii terapeutycznych opartych na modulacji odpowiedzi immunologicznej. Zarówno krzywe przeżycia, jak i analiza ROC wykazały solidność i wiarygodność modelu predykcyjnego do przewidywania rokowania u pacjentów z czerniakiem naczyniówki⁶.