Mechanizmy patogenezy przedwczesnej ejakulacji – podstawy neurobiologiczne

Przedwczesna ejakulacja jest najczęstszą dysfunkcją seksualną u mężczyzn, jednak jej dokładne mechanizmy patogenetyczne wciąż nie są w pełni poznane¹². Patofizjologia tego zaburzenia może być podzielona na pięć głównych obszarów: psychorelacyjny, neurobiologiczny, urologiczny, hormonalny i andrologiczny².

Neurobiologiczne mechanizmy patogenezy

Teoria neurobiologiczna stanowi obecnie dominujące wyjaśnienie patogenezy przedwczesnej ejakulacji. W przeciwieństwie do klasycznego podejścia psychoseksualnego, badacze wykazali, że przedwczesna ejakulacja nie jest zaburzeniem psychologicznym, lecz zjawiskiem neurobiologicznym wynikającym z przewlekłej (genetycznej lub nabytej) centralnej hipoaktywności serotoninergicznej³.

Serotonina odgrywa kluczową rolę w kontroli ejakulacji⁴. Wykazano i następnie udowodniono hipotezę, że przedwczesna ejakulacja wrodzona u ludzi może być wyjaśniona hipoaktywnością receptorów 5-HT2C i/lub nadwrażliwością receptorów 5-HT1A⁴⁵. Udokumentowano obecność sieci neuronalnej na poziomie obwodowym (w obrębie rdzenia kręgowego) odpowiedzialnej za odruch ejakulacyjny, w którym serotonina odgrywa główną rolę w kontrolowaniu ejakulacji⁴.

Czynniki genetyczne i predyspozycje

Istnieją dowody na genetyczne predyspozycje do zaburzeń hamujących szlaków serotoninergicznych regulujących ejakulację. Szczególnie istotne są receptory 5-HT2c, 5-HT1a, 5-HT1b oraz synaptyczne transportery serotoniny, które modulują wrodzoną przedwczesną ejakulację⁵. Badania elektroencefalograficzne i neuroobrazowe wykryły nieprawidłowe spontaniczne i wywołane odpowiedzi aktywacji mózgu na bodźce erotyczne, a także zmiany strukturalne mózgu u pacjentów z przedwczesną ejakulacją⁷.

Badania z użyciem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego wykazały, że pacjenci z wrodzoną przedwczesną ejakulacją mają nieprawidłową sieć kontroli mózgowej, co może przyczyniać się do zmniejszonej centralnej kontroli szybkiej ejakulacji⁷. Zidentyfikowano grupę nerwów w lędźwiowym odcinku rdzenia kręgowego jako możliwy generator ejakulacji, który jest połączony z pobudzającymi i hamującymi szlakami dopaminergicznymi w mózgu odgrywającymi znaczące role w zachowaniu seksualnym⁸.

Mechanizmy hormonalne

Testosteron odgrywa rolę w odruchu ejakulacyjnym⁸. Wykazano wyższe poziomy wolnego i całkowitego testosteronu u mężczyzn z przedwczesną ejakulacją w porównaniu z mężczyznami bez tego problemu⁸. Badania opublikowane w chińskim czasopiśmie andrologicznym wykazały, że nasienie mężczyzn z przedwczesną ejakulacją zawierało znacznie mniej fosfatazy kwaśnej i alfa-glukozydazy niż nasienie mężczyzn z grupy kontrolnej⁸.

Niedawno wykazano, że nadczynność tarczycy może być możliwym czynnikiem sprzyjającym przedwczesnej ejakulacji⁹. Ponieważ związek między hormonami tarczycy a dysfunkcją ejakulacyjną jest obecnie nieznany, zaproponowano trzy możliwe miejsca działania: układ nerwowy współczulny, układ serotoninergiczny oraz układ endokrynny/parakrynny⁹. Receptory hormonów tarczycy zidentyfikowano w jądrach zwierząt i ludzi, mogą one być również obecne w innych strukturach męskiego przewodu płciowego, które wyzwalają ejakulację⁹.

Mechanizmy obwodowe – nadwrażliwość penisa

Teoria nadwrażliwości penisa sugeruje, że niektórzy mężczyźni mogą mieć nadpobudliwość lub nadwrażliwość swoich narządów płciowych, co uniemożliwia regulację ich szlaków współczulnych i opóźnienie orgazmu⁷. Badania kliniczne wykazały, że krótka wędzidełko, nadwrażliwość penisa i nadpobudliwość odruchowa mogą być ważnymi czynnikami przyczyniającymi się do przedwczesnej ejakulacji¹⁰.

Jednak badania wykazały, że pomiary wrażliwości penisa nie korelują z czasem opóźnienia ejakulacji u mężczyzn z prawidłową funkcją seksualną, dlatego zmienność czasu ejakulacji nie może być wyjaśniona różnicami w czuciu obwodowym, przynajmniej u mężczyzn zdrowych¹⁰. Niemniej jednak, odtwarzalna zmienność w czasie ejakulacji prawdopodobnie nie może być wyjaśniona różnicami w czuciu obwodowym, chociaż nie wyklucza to możliwości, że wrażliwość penisa odgrywa rolę w tworzeniu znacznie obniżonego progu ejakulacyjnego u pacjentów z przedwczesną ejakulacją¹⁰.

Czynniki psychorelacyjne i ich mechanizmy

Patogeneza wynikająca z dysfunkcyjnych koncepcji psychorelacyjnych jest najczęściej badaną przyczyną przedwczesnej ejakulacji². Zgodnie z tą teorią, zniekształcenia przekonań i fałszywe przekonania na temat seksualności, ustanowione w dzieciństwie w wyniku niekorzystnych wpływów na zachowanie seksualne, mogą prowadzić do dysfunkcji seksualnych takich jak przedwczesna ejakulacja².

Podczas wczesnych doświadczeń seksualnych przedwczesna ejakulacja jest częsta i może być nawet uważana za normalną². U mężczyzn z przedwczesną ejakulacją mogą oni nie pozwalać sobie na otrzymywanie informacji zwrotnej czuciowej o tych doznaniach występujących bezpośrednio przed orgazmem, co umożliwiłoby kontrolę odruchu ejakulacyjnego².

Mechanizmy nabytej przedwczesnej ejakulacji

Nabyta przedwczesna ejakulacja jest powszechnie spowodowana lękiem przed wykonaniem seksualnym, problemami psychologicznymi lub w związku, zaburzeniami erekcji, a czasami zapaleniem prostaty i nadczynnością tarczycy¹¹¹². W związku z przeważającą organiczną etiologią nabytej przedwczesnej ejakulacji, mężczyźni z tymi skargami są zwykle starsi, mają wyższą średnią wartość BMI i większą częstość występowania chorób współistniejących, w tym nadciśnienia, zaburzeń pożądania seksualnego, cukrzycy, przewlekłego zapalenia prostaty i zaburzeń erekcji¹¹.

Związek między przewlekłym zapaleniem prostaty, zespołem przewlekłego bólu miednicy (CPPS) a przedwczesną ejakulacją jest poparty kilkoma niedawno opublikowanymi badaniami¹³. Literatura urologiczna wykazała wyższą częstość występowania przewlekłego zapalenia prostaty lub CPPS wśród pacjentów z przedwczesną ejakulacją i na odwrót¹³. Istnieje również związek między wymiarami przewlekłego zapalenia prostaty u pacjentów, tj. czasem trwania objawów i poziomem zapalenia, a możliwością występowania przedwczesnej ejakulacji¹³.

Interakcja mechanizmów patogenetycznych

Chociaż patogeneza wrodzonej i nabytej przedwczesnej ejakulacji różni się, obie mają wspólne wymiary braku kontroli ejakulacyjnej i obecności negatywnych konsekwencji osobistych¹². Nabyta przedwczesna ejakulacja jest najlepiej postrzegana jako objaw psychoneuroendokrynny i urologiczny z możliwą współchorobowością z zaburzeniami erekcji i innymi zaburzeniami seksualnymi¹². Wielorakie kandydujące etiologie nabytej przedwczesnej ejakulacji są prawdopodobnie najlepiej postrzegane jako seria psychologicznych, relacyjnych i organicznych czynników ryzyka¹².