Przyczyny alergii na jajka – dlaczego organizm reaguje na białka jajek

Alergia na jajka jest jedną z najczęstszych alergii pokarmowych u dzieci, dotykającą około 2% populacji dziecięcej¹. Aby zrozumieć mechanizmy jej powstawania, należy przyjrzeć się złożonym procesom immunologicznym, które prowadzą do nieprawidłowej reakcji organizmu na białka zawarte w jajkach kurzych.

Podstawowy mechanizm powstawania alergii na jajka

Główną przyczyną alergii na jajka jest nadmierna reakcja układu immunologicznego na białka zawarte w jajkach²³. System odpornościowy błędnie identyfikuje określone białka jajek jako substancje szkodliwe i traktuje je jak obce inwazyjne organizmy, takie jak wirusy czy bakterie⁴. W odpowiedzi na tę błędną identyfikację, układ immunologiczny uruchamia szereg mechanizmów obronnych, które prowadzą do wystąpienia objawów alergicznych.

Proces ten jest mediowany przez immunoglobuliny E (IgE) – specyficzne przeciwciała produkowane przez system odpornościowy⁵. Po pierwszym kontakcie z białkami jajka organizm tworzy specyficzne przeciwciała IgE, które „zapamiętują” te białka jako potencjalne zagrożenie. Podczas kolejnych ekspozycji na białka jajek, przeciwciała IgE rozpoznają je i sygnalizują układowi immunologicznemu konieczność uwolnienia histaminy oraz innych chemicznych mediatorów reakcji alergicznej².

Białka odpowiedzialne za reakcje alergiczne

Zarówno białko, jak i żółtko jaja zawierają białka mogące wywołać reakcje alergiczne, jednak alergia na białko jaja jest znacznie częstsza²⁵. Większość immunogennych białek znajduje się w białku jaja, gdzie zidentyfikowano pięć głównych alergennych składników⁷:

• Owomukoida (Gal d 1) – uważana za dominujący alergen w białku jaja kurzego, charakteryzująca się odpornością na kwasy i stabilnością termiczną⁸
• Owalbumina (Gal d 2) – najobficiej występujące białko w białku jaja, które ulega degradacji pod wpływem wysokiej temperatury⁸
• Owotransferyna (Gal d 3) – białko, które nie ulega degradacji pod wpływem wysokich temperatur⁹
• Lizozym (Gal d 4) – enzym obecny zarówno w białku, jak i żółtku jaja
• Owomucyna – kolejny składnik białka jaja o właściwościach alergennych

W żółtku jaja głównym alergenem jest alfa-liwetyna (Gal d 5)⁷. Warto podkreślić, że chociaż owalbumina jest najobficiej występującym białkiem w białku jaja, to owomukoida jest uważana za dominujący alergen odpowiedzialny za większość reakcji alergicznych¹⁰.

Czynniki genetyczne i dziedziczność

Istnieją przekonujące dowody na genetyczne podłoże alergii na jajka. Dzieci rodziców z chorobami atopowymi mają znacznie większe prawdopodobieństwo rozwoju alergii pokarmowych, w tym alergii na jajka⁶. Konsensus naukowy wskazuje, że reakcje IgE są genetycznie kontrolowane przez geny związane z głównym układem zgodności tkankowej (MHC), zlokalizowane na chromosomie szóstym⁶.

Dodatkowe komponenty genetyczne, które mogą być związane z atopią i alergiami, obejmują receptor Fc dla IgE zlokalizowany na chromosomie jedenastym⁶. Historia rodzinna alergii pokarmowych, astmy, egzemy lub innych rodzajów alergii znacząco zwiększa ryzyko rozwoju alergii na jajka¹¹¹². Zobacz więcej: Czynniki genetyczne w alergii na jajka - dziedziczenie predyspozycji

Czynniki środowiskowe i wiekowe

Wiek jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju alergii na jajka. Alergie pokarmowe, w tym alergia na jajka, są znacznie częstsze u małych dzieci niż u starszych dzieci czy dorosłych¹⁴. Niedojrzały układ immunologiczny u dzieci sprawia, że są one bardziej podatne na rozwój reakcji alergicznych¹¹.

Dzieci z atopowym zapaleniem skóry (egzemą) mają zwiększone ryzyko rozwoju alergii na jajka¹⁴¹⁵. Istnieją również teorie sugerujące, że narażenie na alergeny pokarmowe przez uszkodzoną barierę skórną, szczególnie u dzieci z egzemą, może prowadzić do uczulenia¹⁶. To zjawisko jest znane jako hipoteza podwójnej ekspozycji na alergeny.

Inne czynniki środowiskowe, które mogą wpływać na rozwój alergii na jajka, obejmują Zobacz więcej: Czynniki środowiskowe w rozwoju alergii na jajka - wpływ otoczenia:

• Zbyt wczesne wprowadzenie jajek do diety dziecka
• Dieta matki podczas ciąży i karmienia piersią
• Hipoteza higieniczna – zmniejszona ekspozycja na mikroorganizmy we wczesnym dzieciństwie
• Stosowanie antybiotyków w dzieciństwie, które może zaburzyć skład mikrobioty jelitowej

Immunologiczne podstawy reakcji alergicznej

Reakcja alergiczna na jajka jest procesem dwufazowym. W pierwszej fazie, zwanej sensytyzacją, układ immunologiczny po raz pierwszy spotyka się z białkami jajka i tworzy przeciwciała IgE specyficzne dla tych białek¹⁷. Ta faza może przebiegać bezobjawowo.

W drugiej fazie, podczas ponownej ekspozycji na białka jajek, już obecne przeciwciała IgE rozpoznają alergeny i wywołują uwolnienie histaminy oraz innych mediatorów zapalnych z komórek tucznych i bazofilów¹⁷. Ten proces prowadzi do wystąpienia charakterystycznych objawów alergicznych, takich jak pokrzywka, obrzęk twarzy, wymiotów czy w najcięższych przypadkach – anafilaksji.

Reakcje IgE mają zależność od limfocytów Th2, podczas gdy cytokiny pochodzące z Th2 promują odpowiedź IgE, równoważoną przez regulację w dół IgE przez cytokiny pochodzące z Th1. Alergia na jajka może wynikać z braku tej równowagi, prowadząc do nadprodukcji IL-4 przez komórki Th2⁶.

Wpływ sposobu przygotowania jajek na alergenność

Interesującym aspektem alergii na jajka jest wpływ obróbki termicznej na alergenność białek. Przeciwciała IgE specyficzne dla jajek można sklasyfikować jako epitopy sekwencyjne lub konformacyjne⁷. Epitopy sekwencyjne mają ciągłe sekwencje aminokwasów, podczas gdy epitopy konformacyjne zawierają aminokwasy z różnych regionów struktury białka.

Osoby z alergią na jajka mogą tolerować produkty gotowane zawierające jajka, co sugeruje, że reakcja alergiczna zależy od konfiguracji epitopów⁷. Białka alergenne wrażliwe na ciepło zmieniają swoje ułożenie podczas procesu gotowania, tym samym tłumiąc lub minimalizując swój potencjał immunogenny. W szczególności białka owalbuminy są wrażliwe na ciepło, podczas gdy epitopy owomukoid generalnie nie są wpływane przez intensywne ogrzewanie⁷.

Możliwość wystąpienia alergii u dorosłych

Chociaż alergia na jajka najczęściej rozwija się w dzieciństwie, możliwy jest również jej początek w wieku dorosłym¹⁸. Alergia na jajka u dorosłych jest rzadkim zjawiskiem i często wiąże się z wcześniejszą historią atopii lub innych nietolerancji pokarmowych¹⁹. Niektóre badania sugerują, że warunki stresowe lub zmiany w mikrobiocie jelitowej mogą być odpowiedzialne za utratę tolerancji na niektóre antygeny pokarmowe¹⁹.

Choroby zapalne jelit, takie jak choroba Crohna, celiakia czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego, sprzyjają rozwojowi alergii pokarmowej poprzez zmianę przepuszczalności jelitowej¹⁹. Zgłoszono również przypadek późnego wystąpienia alergii na jajka po diagnozie chłoniaka Hodgkina i rozpoczęciu chemioterapii¹⁹.

Reakcje krzyżowe z innymi alergenami

Osoby z alergią na jajka kurze mogą również reagować na jajka innych ptaków, takich jak gęsi, kaczki, indyki czy przepiórki¹²⁰. To zjawisko, zwane reaktywność krzyżową, występuje gdy układ immunologiczny identyfikuje białka w różnych substancjach jako strukturalnie podobne lub biologicznie powiązane²⁰.

Warto również wspomnieć o zespole ptasie jajko, który jest rzadkim zjawiskiem występującym u hodowców ptaków. Osoby te mogą rozwinąć alergię na odchody i pióra ptaków, prowadzącą do objawów oddechowych, a następnie zespół może progresować do alergii na jajka. W odróżnieniu od pierwotnych alergii w dzieciństwie, alergen zaangażowany w zespół ptasie jajko znajduje się w żółtku jaja, a nie w białku²¹.