Aspiryna w prewencji raka jelita grubego – korzyści i ryzyko

Chemoprofilaktyka, czyli stosowanie leków w celu zmniejszenia ryzyka zachorowania na nowotwory, zyskuje coraz większe znaczenie w prewencji raka jelita grubego. Wśród badanych substancji aspiryna wykazuje najsilniejsze dowody skuteczności i ma największy potencjał do szerszego stosowania w zmniejszaniu obciążenia populacyjnego tym nowotworem¹. Liczne badania epidemiologiczne, randomizowane badania kontrolowane oraz badania u pacjentów z dziedzicznymi zespołami raka jelita grubego wykazały, że aspiryna zmniejsza częstość występowania nowotworów jelitowych¹.

Dowody naukowe na skuteczność aspiryny

Badania kliniczne dostarczają przekonujących dowodów na ochronne działanie aspiryny w prewencji raka jelita grubego. W połączonej analizie pięciu randomizowanych badań kontrolowanych dotyczących prewencji chorób sercowo-naczyniowych, codzienne stosowanie aspiryny w dowolnej dawce zmniejszyło ryzyko raka jelita grubego o 24% i śmiertelność z tego powodu o 35% po okresie 8-10 lat¹.

W rozszerzonej metaanalizie ośmiu badań nad prewencją chorób sercowo-naczyniowych codzienne stosowanie aspiryny w dowolnej dawce wiązało się z 21% niższym ryzykiem śmierci z powodu wszystkich nowotworów, w tym raka jelita grubego, przy czym korzyści były widoczne dopiero po 5 latach². Większość badań kohortowych i typu przypadek-kontrola obserwowała odwrotną zależność między stosowaniem aspiryny a ryzykiem raka jelita grubego².

Wczesna analiza 662,424 mężczyzn i kobiet w amerykańskiej kohorcie Cancer Prevention Study II wykazała, że stosowanie aspiryny co najmniej 16 razy w miesiącu wiązało się z 40% zmniejszeniem ryzyka śmierci z powodu raka jelita grubego w okresie 6 lat². Zaktualizowana analiza tej kohorty wykazała, że codzienne stosowanie co najmniej 325 mg przez co najmniej 5 lat wiązało się z niższą częstością występowania raka jelita grubego w porównaniu z osobami niestosującymi aspiryny².

Mechanizmy ochronnego działania aspiryny

Aspiryna działa poprzez kilka mechanizmów w prewencji raka jelita grubego. Hamuje różne szlaki związane z rakiem jelita grubego i zmniejsza stany zapalne, które z czasem prowadzą do nowotworów³. Aspiryna promuje również wzrost korzystnych bakterii w jelitach – tych bakterii, które pomagają zapobiegać progresji i rozwojowi raka jelita grubego³.

Badania wskazują, że aspiryna może poprawiać zdolność organizmu do rozpoznawania komórek nowotworowych⁴. Przyjmowanie aspiryny wydaje się poprawiać zdolność komórek do alarmowania innych komórek obronnych o obecności białek związanych z nowotworami⁴. Podobnie jak działanie przeciwzapalne aspiryny jako niesteroidowego leku przeciwzapalnego, badania wskazują, że aspiryna może dostosowywać funkcję układu immunologicznego, dzięki czemu jest on bardziej czujny na komórki nowotworowe i lepiej je eliminuje⁴.

Zalecenia dotyczące dawkowania i czasu stosowania

Biorąc pod uwagę dane z badań klinicznych i obserwacyjnych, istnieją wyraźne dowody, że aspiryna w dawkach tak niskich jak 325 mg dziennie zmniejsza ryzyko raka jelita grubego⁵. Silne dowody z analiz wtórnych badań nad chorobami sercowo-naczyniowymi wskazują, że dawki dzienne tak niskie jak 75 mg dziennie mogą być skuteczne⁵.

Zarówno Grupa Zadaniowa ds. Usług Prewencyjnych USA (USPSTF), jak i Amerykańskie Kolegium Gastroenterologii zgadzają się, że dla wybranej grupy osób korzyści z codziennego stosowania aspiryny w małych dawkach przeważają nad ryzykiem⁶. USPSTF zaleca aspirynę w małych dawkach tylko dla osób, które mają 10% lub większe 10-letnie ryzyko chorób sercowo-naczyniowych⁶.

Kluczowe znaczenie ma długość stosowania aspiryny. Zarówno USPSTF, jak i Amerykańskie Kolegium Gastroenterologii podkreślają, że należy być gotowym lub zdolnym do przyjmowania aspiryny przez co najmniej dekadę⁷. Powodem jest to, że badania pokazują pełny efekt aspiryny na prewencję raka jelita grubego po 10 latach stosowania⁷.

Ryzyko i działania niepożądane

Głównym problemem związanym z aspiryną jest ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego⁷. Na podstawie solidnych dowodów, szkody związane ze stosowaniem kwasu acetylosalicylowego obejmują nadmierne krwawienia, w tym krwawienia z przewodu pokarmowego i krwotok krwotoczny⁸. Z tego powodu nie zaleca się aspiryny populacji ogólnej, ponieważ korzyści nie przeważają nad ryzykiem dla każdego³.

Wytyczne USPSTF z 2016 roku, obejmujące trzy randomizowane badania kontrolowane, zalecały przeciwko stosowaniu aspiryny u populacji o przeciętnym ryzyku z powodu ryzyka krwawienia z przewodu pokarmowego i udaru krwotocznego⁹. Decyzja o stosowaniu aspiryny w celach prewencyjnych powinna uwzględniać indywidualny profil ryzyka pacjenta oraz potencjalne korzyści i szkody.

Stosowanie u grup wysokiego ryzyka

U osób z przeciętnym ryzykiem raka jelita grubego długotrwałe stosowanie aspiryny może zmniejszyć ryzyko polipów jelitowych i raka jelita grubego¹⁰. Dla osób z wysokim ryzykiem raka jelita grubego liczne badania wykazały korzyści z aspiryny lub innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych¹⁰.

U osób z zespołem Lyncha codzienne stosowanie aspiryny może zmniejszyć ryzyko raka jelita grubego i innych nowotworów¹¹. W jednym badaniu osoby, które przyjmowały 600 mg aspiryny dziennie przez dwa lata lub dłużej, miały 60% zmniejszenie ryzyka raka jelita grubego¹¹. Potrzebne są jednak dalsze badania, aby pomóc ekspertom zrozumieć najlepszą dawkę i czas trwania stosowania aspiryny w celu ochrony osób z zespołem Lyncha przed rakiem jelita grubego¹¹.

Inne leki w chemoprofilaktyce

Oprócz aspiryny badane są również inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) i inhibitory COX-2. Badania wykazują, że NLPZ i inhibitory COX-2 zmniejszają ryzyko raka jelita grubego i polipów gruczolakowatych, jednak zwiększone ryzyko działań niepożądanych przeważa nad potencjalnymi korzyściami dla większości pacjentów⁹.

Badania nad kombinowaną terapią hormonalną u kobiet po menopauzie wykazały, że terapia zawierająca zarówno estrogen, jak i progesteron zmniejsza ryzyko inwazyjnego raka jelita grubego¹². Jednak decyzja o takiej terapii musi uwzględniać również inne potencjalne korzyści i ryzyko związane z hormonalną terapią zastępczą.

Przyszłość chemoprofilaktyki

Badania nad chemoprofilaktyką raka jelita grubego są prowadzone w ramach badań klinicznych nad prewencją nowotworów¹³. Nowe sposoby zapobiegania rakowi jelita grubego są badane w badaniach klinicznych¹³. Rozważane jest również połączenie aspiryny w małych dawkach z badaniami endoskopowymi jako strategia opłacalna ekonomicznie¹⁴.

Uwzględnienie potencjalnych korzyści związanych z opracowaniem skutecznego i opłacalnego sposobu zmniejszenia ryzyka żołądkowo-jelitowego związanego z długotrwałym stosowaniem aspiryny będzie również prawdopodobnie wymagało przyszłego rozważenia przy określaniu optymalnego dawkowania⁵. Dla krajów, w których badania endoskopowe są rutynowym podejściem do prewencji, względna opłacalność aspiryny w porównaniu z kolonoskopią przesiewową lub sigmoidoskopią będzie ważnym czynnikiem¹⁴.