Epidemiologia cholery – występowanie, zasięg i tendencje globalne

Cholera to ostra choroba biegunkowa wywoływana przez bakterię Vibrio cholerae, która od wieków stanowi poważne wyzwanie dla zdrowia publicznego na całym świecie. Pomimo postępów w medycynie i poprawy warunków sanitarnych w wielu regionach, choroba nadal dotyka miliony ludzi rocznie, szczególnie w krajach rozwijających się¹.

Globalne obciążenie cholerą

Szacuje się, że każdego roku na świecie występuje około 3 milionów przypadków biegunek i około 100 000 zgonów spowodowanych przez Vibrio cholerae¹. Jednak rzeczywiste dane mogą być znacznie wyższe – modelowanie epidemiologiczne wskazuje, że rzeczywiste obciążenie cholerą wynosi od 1,3 do 4 milionów przypadków i około 95 000 zgonów rocznie²³. Różnica między zgłaszanymi a szacowanymi przypadkami wynika z niedostatecznych systemów nadzoru epidemiologicznego oraz obawy krajów przed negatywnym wpływem na turystykę².

W 2023 roku Światowa Organizacja Zdrowia otrzymała zgłoszenia o 535 321 przypadkach cholery i 4007 zgonach z 45 krajów⁴. Dane te reprezentują wzrost o ponad 13% w porównaniu do 2022 roku, kiedy odnotowano 473 000 przypadków⁵. Wstępne dane z 2023 roku wskazują na ponad 667 000 przypadków i 4000 zgonów do połowy grudnia⁶.

Rozmieszczenie geograficzne i obszary endemiczne

Cholera występuje endemicznie w około 50 krajach, głównie w Afryce i Azji¹⁷. Według WHO, obszar endemiczny cholery to region, w którym w ciągu ostatnich 3 lat wykryto potwierdzone bakteriologicznie przypadki cholery wynikające z lokalnej transmisji⁸. W takich obszarach mogą występować sezonowe lub sporadyczne epidemie z pewnym stopniem przewidywalności.

W 2015 roku Afryka odpowiadała za 40% wszystkich przypadków cholery zgłoszonych do WHO, Azja za 38%, a Ameryki za 21%⁹. Zmniejszenie udziału przypadków afrykańskich od 2010 roku było konsekwencją dramatycznego pojawienia się cholery w regionie Karaibów. Od początku epidemii w październiku 2010 roku do końca 2016 roku na Haiti zgłoszono prawie 800 000 przypadków i ponad 9400 zgonów⁹.

Wzorce sezonowe i cykliczne

W obszarach o wysokiej endemiczności występowanie zakażeń Vibrio cholerae wykazuje rozkład sezonowy, z pikami przed i po porach deszczowych⁵. W regionach o ograniczonej odporności populacyjnej mogą wystąpić masowe epidemie z podobnymi wskaźnikami zachorowalności wśród dzieci i dorosłych⁵. Nawet w regionach endemicznych załamanie systemów bezpiecznej wody, higieny i służby zdrowia może przyczynić się do epidemicznego rozprzestrzeniania cholery⁵.

Czynniki środowiskowe, takie jak zmienność klimatu, temperatura i opady deszczu, odgrywają istotną rolę w transmisji cholery¹⁰. Zmiany klimatyczne są podstawowym czynnikiem wpływającym nie tylko na rozprzestrzenianie patogenu, ale także na narażenie ludzi na zakażenie poprzez kontakt z wodami powodziowymi lub skażoną wodą pitną¹¹.

Siódma pandemia cholery

Przez ostatnie dwa stulecia wystąpiło siedem pandemii cholery⁵. Przed 1961 rokiem odnotowano sześć znanych pandemii cholery, z których każda po 6-24 latach globalnego rozprzestrzeniania wydawała się wygasać¹². W przeciwieństwie do wcześniejszych, obecna siódma pandemia, która pojawiła się około 1961 roku, nadal powoduje znaczące zachorowania na całym świecie¹².

Obecna pandemia składa się z trzech niezależnych fal transmisji, z których każda zbiegła się z nabyciem nowego materiału genetycznego zapewniającego zwiększoną stabilność środowiskową, oporność na leki lub zjadliwość wcześniej krążących szczepów Vibrio cholerae⁵. Pandemia rozpoczęła się w Sulawesi w Indonezji w 1961 roku i była spowodowana przez biotip El Tor serotypu O1 Vibrio cholerae¹³.

Współczesne wyzwania epidemiologiczne

Od grudnia 2021 roku świat doświadcza najgorszej globalnej sytuacji cholerowej od wielu lat, być może nawet od dekady¹⁴. Obserwowane są wyższe obciążenia przypadkami i wyższe wskaźniki śmiertelności w epidemiach cholery niż w ostatnich latach¹⁴. W 2022 roku 44 kraje zgłosiły przypadki cholery, co oznacza wzrost o 25% w porównaniu do 35 krajów, które zgłosiły przypadki w 2021 roku¹⁵.

WHO uznaje obecne globalne ryzyko cholery za bardzo wysokie i reaguje z pilnością na zmniejszenie liczby zgonów oraz powstrzymanie epidemii w krajach na całym świecie⁶. Ogólna zdolność reagowania na liczne i jednoczesne epidemie pozostaje ograniczona z powodu globalnego braku zasobów, w tym niedoborów doustnej szczepionki przeciw cholerze, a także przeciążonego personelu zdrowia publicznego i medycznego⁶.

Nadzór epidemiologiczny i systemy monitorowania

Nadzór nad cholerą ma na celu generowanie wiarygodnych i aktualnych dowodów potrzebnych do wspierania wczesnego wykrywania epidemii cholery i reagowania na nie, kierowania rozwojem ukierunkowanych wielosektorowych strategii kontroli i eliminacji cholery oraz śledzenia postępów w kierunku celów określonych w „Ending Cholera A Global Roadmap to 2030”¹⁶. Kraje są zachęcane do okresowej samooceny swoich systemów i strategii nadzoru nad cholerą przy użyciu metody zalecanej przez GTFCC¹⁶ Zobacz więcej: Systemy nadzoru epidemiologicznego cholery na świecie.

Nadzór nad cholerą powinien być częścią zintegrowanego systemu nadzoru epidemiologicznego, który obejmuje terminowe raportowanie, analizę danych, interpretację i dzielenie się informacjami na poziomie lokalnym i globalnym¹⁷. Kraje zagrożone cholerą lub dotknięte nią powinny wzmocnić swoje systemy nadzoru zgodnie z poprawionymi zaleceniami Global Taskforce on Cholera Control w celu szybkiego wykrywania epidemii i reagowania na nie¹⁷ Zobacz więcej: Regionalne wzorce występowania cholery i ogniska epidemiczne.

Inicjatywy globalne i cele na przyszłość

W 2018 roku Światowe Zgromadzenie Zdrowia zatwierdziło nową inicjatywę mającą na celu zmniejszenie liczby zgonów z powodu cholery o 90% i wyeliminowanie lokalnej transmisji cholery w 20 krajach do 2030 roku³. Inicjatywa „Ending Cholera A Global Roadmap to 2030” została uruchomiona przez Global Task Force on Cholera Control w 2017 roku i przedstawia strategię zmniejszenia liczby globalnych zgonów z powodu cholery o 90% oraz wyeliminowania transmisji cholery w 20 krajach do 2030 roku¹⁸.

Zmniejszenie zachorowalności i śmiertelności z powodu cholery zależy od nadzoru w czasie rzeczywistym, wykrywania epidemii i reagowania na nie, terminowego dostępu do odpowiedniego postępowania z przypadkami i szczepionek przeciw cholerze oraz zapewnienia bezpiecznej wody, sanitacji i higieny³.