Systemy nadzoru epidemiologicznego cholery na świecie

Systemy nadzoru epidemiologicznego nad cholerą stanowią podstawę globalnych wysiłków na rzecz kontroli i eliminacji tej choroby. Ich głównym celem jest generowanie wiarygodnych i aktualnych informacji epidemiologicznych, które umożliwiają wczesne wykrywanie epidemii, skuteczne reagowanie oraz monitorowanie postępów w realizacji celów globalnej strategii walki z cholerą¹.

Standardowe definicje przypadków według WHO

Światowa Organizacja Zdrowia opracowała precyzyjne definicje przypadków cholery, które różnią się w zależności od sytuacji epidemiologicznej w danej jednostce nadzoru². Jednostka nadzoru odpowiada najniższemu poziomowi administracyjnemu, na którym podejmowane są decyzje o wdrożeniu środków prewencji i kontroli cholery².

W jednostkach nadzoru, gdzie nie ma prawdopodobnej lub potwierdzonej epidemii cholery, podejrzany przypadek cholery definiuje się jako osobę w wieku dwóch lat lub starszą z ostrą biegunką wodną i ciężkim odwodnieniem lub osobę, która zmarła z powodu ostrej biegunki wodnej bez innej znanej przyczyny zgonu³. W przypadku występowania prawdopodobnej lub potwierdzonej epidemii cholery, podejrzanym przypadkiem jest każda osoba z ostrą biegunką wodną lub zmarła z powodu ostrej biegunki wodnej³.

Potwierdzony przypadek cholery to każda osoba zakażona Vibrio cholerae O1 lub O139, potwierdzona hodowlą (w tym seroaglutynacją) lub PCR³. Szczep bakteryjny powinien również zostać wykazany jako toksyczny (przez PCR), jeśli nie ma potwierdzonej epidemii cholery w innych jednostkach nadzoru i nie ma ustalonego związku epidemiologicznego z potwierdzonym przypadkiem cholery³.

Definicje epidemii cholery

Podejrzana epidemia cholery jest definiowana przez wykrycie co najmniej jednego z następujących przypadków: dwóch lub więcej podejrzanych przypadków cholery lub jednego podejrzanego przypadku cholery z pozytywnym wynikiem szybkiego testu diagnostycznego zgłoszonych w jednostce nadzoru w ciągu siedmiu dni⁴⁵. Wykrycie podejrzanej epidemii cholery powinno uruchomić natychmiastowe środki zdrowia publicznego dla ostrych chorób biegunkowych bez oczekiwania na potwierdzenie laboratoryjne cholery⁴.

Prawdopodobna epidemia cholery odpowiada sytuacji, w której istnieje wysokie przekonanie, że epidemia cholery ma miejsce⁴⁵. Potwierdzenie laboratoryjne cholery często wymaga czasu, a choroba może rozprzestrzeniać się bardzo szybko, dlatego wykrycie prawdopodobnej epidemii za pomocą szybkich testów diagnostycznych pozwala na szybkie, obszerne i kompleksowe reagowanie na epidemię cholery bez oczekiwania na potwierdzenie laboratoryjne⁴.

Strategie nadzoru w różnych sytuacjach epidemiologicznych

W jednostkach nadzoru, gdzie nie ma prawdopodobnej lub potwierdzonej epidemii cholery, nadzór ma na celu szybkie wykrywanie, badanie i reagowanie na każdą potencjalną epidemię w celu powstrzymania jej rozprzestrzeniania⁵. W takich sytuacjach stosuje się bardziej specyficzną definicję przypadku, która określa wiek pacjenta i poziom odwodnienia, aby uniknąć częstych, fałszywych podejrzanych przypadków cholery, które mogłyby przeciążyć system nadzoru².

W przypadku prawdopodobnej lub potwierdzonej epidemii cholery z transmisją społeczną, nadzór ma na celu monitorowanie zachorowalności, śmiertelności i wskaźnika śmiertelności przypadków w celu kierowania interwencjami i łagodzenia wpływu oraz rozprzestrzeniania epidemii⁶. W przypadku prawdopodobnej lub potwierdzonej epidemii cholery z transmisją skupiskową, nadzór ma na celu szybkie wykrywanie, potwierdzanie, badanie i reagowanie na skupiska przypadków cholery w celu przerwania transmisji przed jej rozprzestrzenieniem w społeczności⁶.

Rola szybkich testów diagnostycznych w nadzorze

Szybkie testy diagnostyczne (RDT) są przydatne do wczesnego wykrywania prawdopodobnych epidemii cholery, ale potwierdzenie wymaga badań laboratoryjnych poprzez hodowlę, seroaglutynację lub reakcję łańcuchową polimerazy (PCR)⁷. Ważne jest, że dostępne komercyjnie szybkie testy diagnostyczne nie mogą być używane do potwierdzania indywidualnych przypadków cholery³.

Szybkie testy diagnostyczne mogą wzmocnić istniejące systemy nadzoru, oferując opłacalną metodę przesiewową, która poprawia zrozumienie obciążenia cholerą i umożliwia ukierunkowane wysiłki prewencyjne i kontrolne⁸. Wczesne prace terenowe wykazały, że zwiększone wykorzystanie szybkich testów diagnostycznych cholery ułatwiło wykrywanie epidemii cholery, szczególnie w obszarach endemicznych⁹.

Systemy nadzoru w poszczególnych krajach

Różne kraje rozwinęły specjalistyczne systemy nadzoru nad cholerą. W Stanach Zjednoczonych system Cholera and Other Vibrio Illness Surveillance (COVIS) jest używany do zgłaszania przypadków zakażeń Vibrio (cholera i wibriozy)¹⁰. CDC zainicjowało COVIS w 1989 roku we współpracy z amerykańską Agencją ds. Żywności i Leków oraz czterema stanami wybrzeża Zatoki Meksykańskiej¹⁰.

W Bangladeszu prowadzony jest krajowy nadzór szpitalny wśród pacjentów z podejrzaną biegunką w różnych ośrodkach od 2014 roku¹¹. Standardowy nadzór nad cholerą jest ważny dla szacowania zachorowalności i alokacji ograniczonych zasobów kontroli cholery, śledzenia zmian w fenotypach Vibrio cholerae oraz monitorowania wpływu planowanych interwencji¹¹.

Międzynarodowe wytyczne i standardy

Global Task Force on Cholera Control opublikowała w 2024 roku zaktualizowane wytyczne dotyczące nadzoru zdrowia publicznego nad cholerą, zastępujące wytyczne opublikowane w 2017 roku¹². Zaktualizowane wytyczne mają na celu lepsze informowanie o terminowych i ukierunkowanych wielosektorowych interwencjach w celu ograniczenia rozprzestrzeniania cholery oraz zmniejszenia zachorowalności i śmiertelności¹².

Zgodnie z Międzynarodowymi Przepisami Zdrowotnymi, zgłaszanie wszystkich przypadków cholery nie jest już obowiązkowe¹³. Jednak zdarzenia zdrowia publicznego dotyczące cholery muszą być zawsze oceniane według kryteriów określonych w przepisach, aby ustalić, czy istnieje potrzeba oficjalnego powiadomienia¹³.

Wyzwania i ograniczenia systemów nadzoru

Tylko niewielka część podejrzanych przypadków cholery jest potwierdzana laboratoryjnie¹⁴. WHO nie zaleca wyczerpującego potwierdzania, częściowo dlatego, że potwierdzenie rzadko wpływa na opiekę kliniczną¹⁴. Definicje przypadków WHO w obszarach bez potwierdzonej epidemii obejmują pacjenta, który rozwija ciężkie odwodnienie lub umiera z powodu ostrej biegunki wodnej, podczas gdy podczas epidemii wszyscy pacjenci z ostrą biegunką wodną są liczeni¹⁴.

Chociaż definicje przypadków różnią się w zależności od kraju, zazwyczaj są podobne do definicji WHO, co oznacza, że nawet dobrze funkcjonujące systemy nadzoru mają niską swoistość wykrywania prawdziwych przypadków cholery¹⁴. Może to być szczególnie prawdziwe w wysoce endemicznych obszarach, gdzie zachorowalność koncentruje się u dzieci¹⁴.

Przyszłość nadzoru epidemiologicznego cholery

Rozwijane są innowacyjne technologie wspomagające nadzór nad cholerą. WHO rozszerza innowacyjny projekt sztucznej inteligencji zaprojektowany do przewidywania epidemii cholery¹⁵. Wykorzystując algorytmy uczenia maszynowego do analizy danych szeregów czasowych, technologia ta może umożliwić nowe interwencje prewencyjne i przyspieszyć wysiłki reakcji¹⁵.

Projekt został początkowo uruchomiony w Demokratycznej Republice Konga i jest obecnie wdrażany w Mozambiku, z planami rozszerzenia na inne kraje¹⁵. Takie innowacyjne podejścia mogą znacząco poprawić skuteczność globalnych systemów nadzoru nad cholerą w przyszłości.