Systemy monitorowania otyłości dziecięcej na świecie

Populacyjne systemy nadzoru nad otyłością dziecięcą są kluczowe dla monitorowania trendów w występowaniu otyłości i związanych z nią zachowań oraz określenia ogólnego wpływu strategii zapobiegania otyłości dziecięcej¹. System nadzoru nad otyłością obejmuje serię badań przeprowadzanych w regularnych odstępach czasu, wykorzystywanych do monitorowania długoterminowych trendów w otyłości i nadwadze oraz związanych z nimi zachowań².

Europejska Inicjatywa Nadzoru nad Otyłością Dziecięcą WHO (COSI)

WHO Europejska Inicjatywa Nadzoru nad Otyłością Dziecięcą (COSI) jest unikalnym systemem, który przez ponad 10 lat mierzy trendy nadwagi i otyłości wśród dzieci w wieku szkolnym³. COSI obejmuje standaryzowane pomiary wzrostu i masy ciała ponad 300 000 dzieci w regionie europejskim WHO, dostarczając reprezentatywnych krajowo danych dla uczestniczących krajów, jak również duży zbiór danych regionalnych do analizy determinant nadwagi i otyłości dziecięcej³.

Inicjatywa COSI została utworzona w odpowiedzi na Europejską Konferencję Ministerialną WHO dotyczącą Przeciwdziałania Otyłości, która odbyła się w Stambule w Turcji w 2006 roku. Państwa członkowskie uznały potrzebę harmonijnego systemu nadzoru wśród dzieci w wieku szkolnym, aby wspierać rozwój polityki w zwalczaniu narastającej epidemii otyłości w regionie europejskim WHO³. Piąta runda zbierania danych COSI odbyła się między 2018 a 2020 rokiem w 33 krajach, obejmując pomiary prawie 411 000 dzieci w wieku 6-9 lat⁴.

Systemy nadzoru w Stanach Zjednoczonych

CDC wykorzystuje kilka systemów nadzoru do monitorowania otyłości i związanych z otyłością zachowań, takich jak dieta i aktywność fizyczna⁵. Najważniejszymi systemami są:

• National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) – ocenia zdrowie amerykańskich dorosłych i dzieci poprzez kombinację wywiadów osobistych i badań fizycznych⁵. NHANES jest głównym źródłem krajowych danych o otyłości i charakteryzuje się bardzo wysokimi wskaźnikami odpowiedzi (94-97%) oraz opiera się na zmierzonych wzrostach i masach ciała, a nie na danych samodzielnie raportowanych⁶.
• Behavioral Risk Factor Surveillance System (BRFSS) – stanowy system ankiet telefonicznych prowadzony przez CDC i stanowe departamenty zdrowia⁵.
• Youth Risk Behavior Surveillance System (YRBSS) – monitoruje priorytetowe zachowania ryzykowne dla zdrowia, które przyczyniają się do złego stanu zdrowia i problemów społecznych wśród młodzieży w Stanach Zjednoczonych⁵.
• National Survey of Children’s Health (NSCH) – ankieta pocztowa i internetowa przeprowadzana corocznie przez U.S. Census Bureau⁷.

Komponenty skutecznego systemu nadzoru

Skuteczne systemy nadzoru nad otyłością dziecięcą mogą różnić się metodami, zakresem, celem, celami i atrybutami, a to, co jest uważane za ważne w jednej jurysdykcji, może być mniej ważne w innej⁸. Ważne jest, aby rządowy nadzór nad otyłością dziecięcą obejmował pomiar towarzyszących modyfikowalnych zachowań². Określenie samej tylko częstości występowania nadwagi i otyłości jest niewystarczającą informacją dla decydentów do określenia skuteczności skalowanych działań interwencyjnych².

Lokalne i stanowe systemy nadzoru

Wiele stanów i regionów opracowało własne systemy monitorowania otyłości dziecięcej. Przykładem może być system w hrabstwie DuPage w Illinois, gdzie Departament Zdrowia zbiera dane z formularzy zdrowotnych składanych przez uczestniczące szkoły dla uczniów przedszkola, szóstej i dziewiątej klasy¹⁰. Taki system partnerstwa ze szkołami pozwala departamentom zdrowia stanowym lub lokalnym o ograniczonych zasobach na replikację tych metod w celu opracowania systemu nadzoru nad otyłością dziecięcą¹⁰.

Rutynowe zbieranie, analiza i raportowanie danych dotyczących wzrostu, masy ciała i wskaźnika masy ciała (BMI) dzieci, szczególnie na poziomie stanowym i lokalnym, są potrzebne do monitorowania epidemii otyłości dziecięcej, planowania strategii interwencyjnych i oceny wpływu interwencji¹¹.

Nowoczesne technologie w nadzorze epidemiologicznym

Elektroniczna dokumentacja medyczna (EHR) może stanowić praktyczną lokalną platformę nadzoru nad otyłością ze względu na skalę danych big data¹². Pomimo powszechnego przyjęcia EHR, skutkującego zbieraniem dużych ilości danych zdrowotnych podczas regularnych wizyt klinicznych, wykorzystanie danych EHR do nadzoru zdrowia populacji jest nadal słabo rozwinięte¹³. Innowacyjne metody statystyczne wykorzystujące dane EHR do celów szacowania otyłości dziecięcej mogą zwiększyć wykorzystanie danych EHR i rozszerzyć zakres nadzoru zdrowia populacji¹³.

Wyzwania metodologiczne

Metodologia używana do monitorowania jest w większości przypadków słaba i dlatego powinna być priorytetem przy tworzeniu systemów monitorowania¹⁴. W większości krajów dane o trendach otyłości są dostępne z serii niepowiązanych badań wykorzystujących różne metody próbkowania oraz metodologie, lub z krajowych badań wywiadów zdrowotnych zazwyczaj o stosunkowo niskich wskaźnikach odpowiedzi i opartych na samodzielnie raportowanych wzrostach i masach ciała⁶.

Monitorowanie (powtarzające się dane o częstości występowania) BMI u dzieci może prowadzić do następujących korzyści: opisywania trendów w stanie masy ciała w czasie wśród populacji i/lub subpopulacji na poziomie szkoły, dystryktu, stanu lub kraju; tworzenia świadomości wśród personelu szkolnego i zdrowotnego, członków społeczności i decydentów co do zakresu problemów wagowych w określonych populacjach; napędzania poprawy w politykach, praktykach i usługach zapobiegania i leczenia otyłości¹⁵.

Przykłady krajowych systemów w Europie

Włochy wdrożyły krajowy system nadzoru o nazwie OKkio alla SALUTE w 2007 roku, będący częścią WHO/Europe Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI)¹⁶. System ten umożliwił dokumentowanie zmian w częstości występowania nadwagi i otyłości wśród dzieci w wieku szkolnym (8-9 lat) w latach 2008-2016¹⁷.

W Grecji system COSI dokumentuje zmiany w nadwadze i otyłości wśród greckich dzieci w wieku szkolnym, którzy uczestniczyli w rundach 2 (2009-10), 3 (2012-13), 4 (2015-16) i 5 (2019-2020) WHO Childhood Obesity Surveillance Initiative¹⁸. Najnowsze wyniki COSI pokazują, że chociaż nadal bardzo wysoka, częstość występowania otyłości dziecięcej w Grecji zmniejszyła się od 2010 roku, głównie dzięki kilku interwencjom prewencyjnym skierowanym do dzieci w wieku szkolnym¹⁹.

Znaczenie standardyzacji

Potrzeba wysokiej jakości i porównywalnych danych jest uznawana za kluczowy składnik monitorowania niedożywienia²⁰. Systemy nadzoru nad otyłością dziecięcą są prowadzone w wielu jurysdykcjach, jednak różnią się one metodami, zakresem, celem, celami i atrybutami¹. Dane dostarczają decydentom niezbędnych informacji epidemiologicznych do podejmowania decyzji opartych na dowodach¹.