Czynniki zewnętrzne w patogenezie zaćmy dziecięcej – urazy i środowisko

Czynniki zewnętrzne stanowią istotną grupę przyczyn nabytej zaćmy dziecięcej, odróżniając się od wrodzonych form choroby o podłożu genetycznym. Te nabyte formy zaćmy mogą rozwijać się w wyniku różnorodnych urazów, ekspozycji na szkodliwe substancje, działania leków czy infekcji¹.

Zaćmy, które rozwijają się u dzieci po urodzeniu, są znane jako nabyte, niemowlęce lub młodzieńcze zaćmy. Przyczyny tego typu zaćm mogą obejmować galaktosemię, cukrzycę, uraz oka w wyniku urazu lub operacji oka, oraz rzadkie infekcje pasożytnicze².

Urazy mechaniczne jako przyczyna zaćmy

Urazy oka, przypadkowe lub umyślne, mogą powodować zaćmy poprzez mechaniczne uszkodzenie, które zakłóca torebkę soczewki, umożliwiając wnikanie płynu i denaturację białek, co skutkuje powstawaniem zaćmy¹. Uraz może być przyczyną zaćmy w dzieciństwie, a zaćmy urazowe powstają, gdy soczewka zostaje uszkodzona w wyniku urazu oka³.

Zaćmy mogą być spowodowane urazem oka, które są znane jako zaćmy urazowe. Urazy oka mogą obejmować urazy tępe lub penetrujące, promieniowanie i oparzenia chemiczne. Zaćma dziecięca spowodowana urazem oka jest znana jako zaćma nabyta, ponieważ rozwinęła się później, a nie była obecna przy urodzeniu⁴.

Uraz urazowy powstaje, gdy soczewka zostaje uszkodzona w wyniku urazu oka. Jeśli dziecko ma zaćmę, która utrudnia mu widzenie, ważne jest, aby usunąć ją jak najszybciej, gdy tylko będzie to bezpieczne⁵.

Leki jako czynnik chorobotwórczy

Zaćmy wywołane lekami mogą wynikać z długotrwałego stosowania niektórych medykamentów. Kortykosteroidy mogą zmieniać metabolizm soczewki i strukturę białek, prowadząc do zaćmy podtorebkowej tylnej¹. Stosowanie steroidów jest czwartym głównym czynnikiem ryzyka zaćmy wtórnej i odpowiada za 4,7% wszystkich ekstrakcji zaćmy⁶.

Inne leki, takie jak miotyki, chlorpromazyna i amiodaron, mogą powodować zmętnienia soczewki poprzez mechanizmy takie jak stres oksydacyjny i zakłócanie funkcji komórek soczewki¹. Zaćmy dziecięce mogą również rozwijać się po urazie oka lub lekach (np. nadmiernym stosowaniu steroidów)⁷.

Nabyte zaćmy mogą być spowodowane stosowaniem steroidów w postaci doustnej, kropli do oczu i maści (prednizolon), urazem oka, cukrzycą i innymi chorobami metabolicznymi, powikłaniem innych chorób, takich jak zapalenie oka (zapalenie błony naczyniowej) lub reumatoidalne zapalenie stawów, radioterapią po leczeniu nowotworów⁸.

Wpływ promieniowania na rozwój zaćmy

Promieniowanie może być dowolnego rodzaju, tj. promienie ultrafioletowe, podczerwone lub fale elektromagnetyczne. Promieniowanie ultrafioletowe było łączone z zaćmą starczą w wielu badaniach⁶. Długotrwałe narażenie na promieniowanie ultrafioletowe i inne czynniki stresujące środowisko mogą nasilać stres oksydacyjny w soczewce¹.

Zwiększony stres oksydacyjny uszkadza białka i lipidy w soczewce, ostatecznie prowadząc do powstania zaćmy¹. Czynniki środowiskowe i żywieniowe odgrywają znaczącą rolę w rozwoju zaćmy dziecięcej¹.

Infekcje jako przyczyna zaćmy nabytej

Infekcje matczyne i wrodzone, szczególnie infekcje TORCH, mogą prowadzić do wrodzonych zaćm u noworodków. Te infekcje powodują stan zapalny i uszkadzają rozwijającą się soczewkę podczas ciąży, wywołując zmętnienie soczewki⁹.

Wrodzone infekcje, w tym toksoplazmoza, różyczka, cytomegalowirus (CMV), opryszczka i kiła, mogą powodować zaćmy dziecięce. Najczęstszą infekcją wrodzoną powodującą wrodzone zaćmy jest różyczka³. Infekcyjne przyczyny wrodzonych zaćm obejmują toksoplazmoze, cytomegalowirus, kiłę, różyczkę, wirus opryszczki pospolitego, odre, polio, grypę i wirus ospy wietrznej¹⁰.

Najczęstsze infekcje, które powodują wrodzone zaćmy, obejmują ospę wietrzną, cytomegalowirus, opryszczkę, HIV, różyczkę, kiłę, toksoplazmoze¹¹. Infekcje związane z ciążą obejmują ospę wietrzną, różyczkę, cytomegalowirus (CMV) i toksoplazmoze, które mogą być przekazywane od matki do dziecka podczas ciąży⁴.

Powikłania zabiegów okulistycznych

Zaćmy po witrektomii pars plana są częste u dorosłych, ale stanowią szczególne wyzwanie u pacjentów pediatrycznych z powodu ich ciągłego rozwoju wzroku¹². Badacze opisali mechanizmy powstawania zaćmy, w tym toksyczność światła, utlenianie białek soczewki, zwiększone napięcie tlenu, stosowanie gazu wewnątrzgałkowego i długość czasu operacyjnego¹².

Ogólny wskaźnik ekstrakcji zaćmy wynosił 5,82% po pierwotnej witrektomii przez cały 6-letni okres. Ekstrakcja zaćmy po pediatrycznej witrektomii była rzadkim zdarzeniem. Jednak u tych, którzy rozwinęli zaćmy, prawie 85% wystąpiło w ciągu 2 lat od pierwotnej witrektomii¹².

Czynniki żywieniowe i metaboliczne

Niedobory istotnych składników odżywczych, szczególnie antyoksydantów takich jak witaminy C i E, mogą osłabić ogólny stan zdrowia soczewki i przyczynić się do postępu zaćmy¹. Takie niedobory osłabiają zdolność soczewki do zwalczania uszkodzeń oksydacyjnych¹.

Niektóre powikłania młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów obejmują zapalenie oka, które, jeśli nie jest leczone, może prowadzić do zaćmy wśród innych schorzeń oka, takich jak jaskra⁴. Przewlekłe zapalenie oka (zapalenie błony naczyniowej oka) może również prowadzić do rozwoju zaćmy dziecięcej¹³.

Zapobieganie zaćmie spowodowanej czynnikami zewnętrznymi

Wczesne leczenie jest najlepsze. Przeprowadzenie operacji zaćmy w pierwszych miesiącach życia może zmniejszyć ryzyko wystąpienia u dziecka innych problemów ze wzrokiem¹⁴. Niektóre rzeczy, które mogą powodować zaćmę u dziecka, obejmują genetykę, infekcję podczas ciąży, niską wagę urodzeniową, uraz oka i niektóre leki¹⁴.

Nie zawsze można zapobiec zaćmie wrodzonych, ale oto, co możesz zrobić, aby zmniejszyć ryzyko zaćmy wrodzonych u dziecka: przeprowadzić badanie przedkoncepcyjne, współpracować z lekarzem w celu zarządzania przewlekłymi schorzeniami zdrowotnymi¹⁵.

Znaczenie kliniczne czynników zewnętrznych

Zrozumienie ryzyka powstawania zaćmy jest ważne dla poradnictwa rodzin i zapewnienia multidyscyplinarnego podejścia w zakresie kompleksowej okulistyki dziecięcej, jaskry i specjalności siatkówki dziecięcej¹². Wczesne wykrywanie jest kluczowe w leczeniu wrodzonych zaćm, a korzystne wyniki są związane z terminową operacją, odpowiednią opieką pooperacyjną i rehabilitacją wzroku po operacji¹⁶.

Zaćma dziecięca może również wystąpić z powodu czynników fizycznych i środowiskowych, takich jak infekcje i teratogeny¹⁷. Bez operacji, ciężkie zaćmy mogą powodować długotrwałe problemy ze wzrokiem, w tym trwałe leniwe oko lub ślepotę¹⁸.