Systemy nadzoru epidemiologicznego choroby Chagasa na świecie

Nadzór epidemiologiczny choroby Chagasa stanowi kluczowy element skutecznej kontroli tej zaniedbano choroby tropikalnej. Jednak rzeczywistość pokazuje znaczne ograniczenia w systemach monitorowania na całym świecie, co utrudnia ocenę rzeczywistego obciążenia chorobą i planowanie odpowiednich działań zdrowia publicznego.

Globalne wyzwania systemów nadzoru

Krajowe systemy informacyjne są niezbędne do monitorowania liczby przypadków ostrych i przewlekłych oraz aktywnych dróg przenoszenia choroby Chagasa. Jednak są one dostępne jedynie w 6 z 44 krajów, które do tej pory zgłosiły przypadki¹. Ta dramatyczna dysproporcja między potrzebami a rzeczywistymi możliwościami nadzoru stanowi jedno z głównych wyzwań w walce z chorobą.

WHO skupia się na globalnym światowym systemie informacyjnym i nadzoru w celu kontroli choroby Chagasa. Nadzór jest kluczową interwencją mającą na celu przerwanie epidemiologicznej ciszy (w różnych czasach i przestrzeniach geograficznych) cichej i uciszonej choroby². Globalny system informacyjny i nadzoru stworzony przez WHO to system open-source używany do zbierania dostępnych informacji o chorobie Chagasa z różnych źródeł².

Programy nadzoru i kontroli muszą być w stanie dostosować się do nowych scenariuszy epidemiologicznych. Szczególnym wyzwaniem, przed którym stoi WHO, jest wzmocnienie krajowych systemów informacyjnych i nadzoru oraz globalnego nadzoru epidemiologicznego i skutecznej weryfikacji postępów w kontroli i eliminacji³.

Sytuacja w Stanach Zjednoczonych

W Stanach Zjednoczonych nadzór nad chorobą Chagasa jest szczególnie ograniczony. W 2017 roku choroba Chagasa podlegała zgłaszaniu w sześciu stanach⁴. Obecnie choroba jest zgłaszalna w siedmiu stanach USA – Arizonie, Arkansas, Luizjanie, Mississippi, Tennessee, Teksasie i Utah – przy czym tylko stan Teksas implementuje aktywny nadzór nad chorobą⁵.

Głównym celem dochodzeń w sprawie przypadków w Arizonie, Luizjanie, Mississippi i Teksasie jest identyfikacja lokalnej transmisji autochtonicznej, podczas gdy Arkansas i Tennessee zbierają dane o wszystkich sposobach transmisji⁶. Pięć stanów rozpowszechnia dane z nadzoru poprzez raport dystrybuowany do dostawców opieki zdrowotnej, a wszystkie sześć stanów publikuje liczby przypadków na stronie internetowej departamentu zdrowia stanu lub jako roczne podsumowanie chorób⁶.

Stany wdrożyły nadzór w odpowiedzi na badania przesiewowe dawców krwi pod kątem choroby Chagasa oraz w celu identyfikacji drogi transmisji choroby⁴. CDC szacuje, że w Stanach Zjednoczonych jest około 300 000 przypadków choroby Chagasa, a większość tych zakażeń została nabyta poza krajem, z obszarów gdzie choroba jest endemiczna⁷.

Znaczenie nadzoru dla zdrowia publicznego

Nadzór nad chorobą Chagasa pozostaje ważny w stanach z częstymi podróżnymi z krajów gdzie choroba jest endemiczna oraz z ryzykiem lokalnej transmisji. Działania nadzorcze pomagają zwiększyć świadomość wśród pracowników zdrowia publicznego i lekarzy oraz mogą pomóc połączyć osoby z przewlekłą chorobą Chagasa z leczeniem⁴.

Działania nadzorcze mogą również pomóc zwiększyć świadomość wśród dostawców opieki zdrowotnej, zidentyfikować niezaspokojone potrzeby opieki zdrowotnej dla pacjentów oraz pomóc w łączeniu pacjentów z chorobą Chagasa z leczeniem, aby zapobiec powikłaniom sercowym i żołądkowo-jelitowym⁶. Jeśli zasoby są dostępne, nadzór nad chorobą Chagasa może być ważny do przeprowadzenia w stanach z dużymi populacjami narażonymi, w tym częstymi podróżnymi z krajów gdzie choroba jest endemiczna oraz stanach narażonych na lokalną transmisję autochtoniczną⁶.

Wyzwania w krajach endemicznych

W krajach endemicznych Ameryki Łacińskiej sytuacja nadzoru epidemiologicznego również pozostawia wiele do życzenia. W północnych Minas Gerais i Dolinie Jequitinhonha w Brazylii, będących obszarami endemicznymi dla choroby Chagasa, badanie przeprowadzone w 2020 roku pokazało znaczne słabości systemu nadzoru⁸.

Z 22 badanych gmin tylko dziewięć było aktywnych (41,1%) w działaniach nadzoru. Co więcej, 90,9% koordynatorów zgłosiło brak specyficznego zespołu do działań kontroli wektorów choroby Chagasa⁹. Tylko 25% (n=2) aktywnych gmin (9% badanych gmin) spełniało cel odwiedzenia 50% gospodarstw domowych rocznie⁹.

Wyniki sugerują niewystarczające rejestrowanie działań w systemie informacyjnym, biorąc pod uwagę, że są gminy, które zgłaszają wykonywanie działań, ale nie zaobserwowano żadnego zapisu produkcji w systemie⁹. Wdrażanie działań nadzoru nad chorobą Chagasa osłabło w regionie endemicznym⁹.

Nadzór wektorowy i jego wyzwania

Nadzór nad wektorami choroby Chagasa napotyka na specyficzne wyzwania metodologiczne. Nadzór nad chorobą Chagasa typowo opiera się na identyfikacji zakażonych domów za pomocą czasowych zbiórek manualnych (TMC), przeprowadzanych przez wykwalifikowany personel, z lub bez sprayu wypłaszającego¹⁰.

W nadzorze nad chorobą Chagasa mikroskopia optyczna (OM) jest rutynowo używana do wykrywania Trypanosoma cruzi w jej wektorach. Jednak wykrywanie T. cruzi oparte na OM prawdopodobnie nie jest w 100% czułe ani w 100% specyficzne¹¹. Dane z rutynowego nadzoru nad chorobą Chagasa zawierają zatem trzy rodzaje błędów pomiaru (w dół) – infestacja pluskwiakami, zakażenie wektorów i choroby ludzi – wszystkie są prawie na pewno częstsze niż zgłaszane¹¹.

To sugeruje, że ryzyko transmisji choroby Chagasa na ludzi jest prawie na pewno wyższe niż wydawałyby się wskazywać surowe dane z nadzoru¹¹. Kontrola wektorów choroby Chagasa opiera się na szybkiej, dokładnej identyfikacji domów zakażonych pluskwiakami w celu ukierunkowanego opryskiwania insektycydami¹⁰.

Innowacyjne podejścia do nadzoru

W odpowiedzi na ograniczenia tradycyjnych metod nadzoru rozwijane są innowacyjne podejścia. Udział społeczności w nadzorze entomologicznym zyskał dodatkowy impuls wraz z Deklaracją z Alma Aty, która zachęcała do podejść do opieki zdrowotnej włączających partycypację społeczności i rozwój społeczności¹².

Wyniki potwierdzają, że profesjonalna, oparta na insektycydach kontrola wektorów jest wysoce skuteczna, ale także pokazują, że reinfestacja przez rodzime pluskwiaki jest powszechna i szeroko rozpowszechniona w Ameryce Łacińskiej¹³. Udział społeczności powinien stać się strategicznym komponentem nadzoru nad chorobą Chagasa, ale tylko profesjonalne opryskiwanie insektycydami wydaje się konsekwentnie skuteczne w eliminowaniu ognisk infestacji¹³.

Bariery w funkcjonowaniu systemów nadzoru

Badania przeprowadzone w Arequipa w Peru zidentyfikowały bariery na każdym etapie procesu nadzoru i kontroli wektorów, w tym ograniczenia systemowe, operacyjne, finansowe i polityczne¹⁴. Dla nadzoru pasywnego bariery w partycypacji społeczności w zgłaszaniu infestacji były związane z wyzwaniami w schwytaniu wektora i dostarczeniu go do placówki zdrowia lub społecznego pracownika zdrowia¹⁴.

Wśród barier systemowych były te związane z używaniem systemu danych, który nie spełniał potrzeb rejestrowania i zarządzania danymi o działaniach kontroli wektorów. Na poziomie politycznym ustalenie kwot dotyczących liczby domów, które personel musiał sprawdzić, ignoruje ważne determinanty infestacji i brakuje odpowiedniego projektu próbkowania¹⁴.

Przyszłość nadzoru epidemiologicznego

Przyszły sukces walki z chorobą Chagasa zależy od sprawnego zarządzania nowo pojawiającymi się ogniskami infekcyjnymi, utrzymania wysokiego poziomu świadomości publicznej i zainteresowania rządowego kontrolą choroby oraz ciągłego doskonalenia narzędzi diagnostycznych, terapeutycznych i nadzorowych¹⁵.

Silniejsze systemy nadzoru są i będą nadal potrzebne do monitorowania i kontroli choroby Chagasa¹⁶. Nadzór odgrywa kluczową rolę we wczesnym wykrywaniu i terminowej interwencji, szczególnie w regionach endemicznych, podczas gdy kontrola wektorów pozostaje centralna dla zmniejszenia transmisji¹⁷.