Międzynarodowe różnice w epidemiologii nowotworów – trendy globalne

Międzynarodowe różnice w epidemiologii nowotworów stanowią fascynujący obszar badań, który ujawnia złożone interakcje między czynnikami genetycznymi, środowiskowymi, społeczno-ekonomicznymi oraz kulturowymi w kształtowaniu wzorców zachorowalności na różne typy raka¹. Wielkość obciążenia nowotworami różni się znacznie między krajami pod względem typów i wskaźników, zgodnie z najnowszymi szacunkami International Agency for Research on Cancer (IARC)¹. Te międzynarodowe różnice w obciążeniu wieloma typami nowotworów wskazują na istnienie różnych ekspozycji na czynniki rakotwórcze, podkreślając potrzebę kontekstowych badań epidemiologicznych nad etiologią nowotworów oraz lokalnej polityki prewencji i wczesnego wykrywania¹.

Regionalne wzorce zachorowalności na nowotwory

Epidemiologia nowotworów ściśle odzwierciedla rozpowszechnienie czynników ryzyka w różnych krajach². Jednym z najbardziej wymownych przykładów jest rak wątrobowokomórkowy (rak wątroby), który jest rzadki na Zachodzie, ale stanowi główny nowotwór w Chinach i krajach sąsiadujących². Ta różnica jest najprawdopodobniej spowodowana endemicznym występowaniem wirusowego zapalenia wątroby typu B i aflatoksyn w populacji azjatyckiej².

Podobnie, wraz z tym jak palenie tytoniu staje się coraz bardziej powszechne w różnych krajach trzeciego świata, zachorowalność na raka płuc wzrosła w sposób równoległy². Ten przykład pokazuje, jak zmiany w zachowaniach zdrowotnych mogą bezpośrednio przekładać się na zmiany w epidemiologii nowotworów w różnych regionach świata.

Czynniki demograficzne i społeczno-ekonomiczne

Na poziomie globalnym nowotwory należą do głównych przyczyn zgonów, przy czym ponad połowa wszystkich nowych przypadków raka i dwie trzecie zgonów z powodu nowotworów występuje w regionach mniej rozwiniętych⁴. Ta dysproporcja podkreśla znaczenie nierówności zdrowotnych oraz różnic w dostępie do prewencji, wczesnej diagnostyki i leczenia nowotworów.

Nowotwory dotykają wszystkie grupy populacyjne, ale choroba może mieć większy lub bardziej dotkliwy wpływ na niektóre grupy niż na inne⁵. Zrozumienie i rozwiązywanie tych nierówności zdrowotnych pozostaje kluczowe dla skutecznej walki z nowotworami na poziomie globalnym. Przyszłość epidemiologii musi uwzględniać fakt, że ryzyko zdrowotne nie jest równomiernie rozłożone – niektóre społeczności są bardziej narażone na zagrożenia zdrowotne, takie jak ekspozycja środowiskowa na toksyczne odpady lub są bardziej dotknięte zmianami klimatycznymi lub infekcjami⁶.

Trendy czasowe w różnych regionach świata

Analiza epidemiologiczna nowotworów wykazała interesujące trendy czasowe różniące się między regionami¹. Obserwuje się trend spadkowy w zachorowalności na raka wśród starszych populacji w krajach rozwiniętych, jednak pojawia się niepokojący wzrost zachorowalności na raka wśród młodszych dorosłych (w wieku poniżej 50 lat)¹. Ten trend jest szczególnie widoczny w krajach zachodnich i wymaga dalszych badań w celu zidentyfikowania przyczyn oraz opracowania odpowiednich strategii prewencyjnych.

CSU (Cancer Surveillance Branch) prowadzi wiele badań współpracujących, które dążą do opisania i interpretacji zmieniającej się wielkości oraz przejściowej natury profili nowotworowych na całym świecie poprzez obserwację różnic według geografii i w czasie⁷. Badania te mają na celu pogłębienie zrozumienia globalnych, regionalnych, krajowych i subkrajowych zmian w ryzyku nowotworowym i przeżywalności oraz ich determinantach, w tym w związku z trwającymi przemianami społeczno-ekonomicznymi i nierównościami społecznymi⁷.

Wpływ czynników genetycznych i etnicznych

Pochodzenie etniczne i historia rodzinna są związane ze zróżnicowaną zachorowalnością na raka stercza, sugerując genetyczną predyspozycję⁹. Mężczyźni pochodzenia afrykańskiego w świecie zachodnim wykazują mniej korzystne wyniki, co może być spowodowane czynnikami biologicznymi, środowiskowymi, społecznymi i/lub związanymi z opieką zdrowotną⁹.

Patogenne mutacje zarodkowe w genach BRCA2 i HOXB13, ale także w genach CHEK2, BRCA1, ATM, NBS1 oraz genach zaangażowanych w zespół Lyncha, zostały zaproponowane jako zwiększające ryzyko raka stercza⁹. Jeśli mutacje genetyczne zarodkowe są stosunkowo rzadkie, ale mają dość duży wpływ na ryzyko raka stercza, to polimorfizmy pojedynczych nukleotydów (SNP) są bardzo powszechne, ale każdy SNP ma niski wpływ na ryzyko rozwoju raka stercza⁹.

Różnice w dostępie do diagnostyki i leczenia

Znaczące różnice międzynarodowe dotyczą również dostępu do diagnostyki i leczenia nowotworów. W odniesieniu do zachorowalności na raka stercza, różnice są jeszcze bardziej wyraźne między różnymi obszarami geograficznymi, częściowo napędzane wskaźnikiem testowania antygenu sterczowego (PSA) i wpływane przez rekomendacje organizacji (między)narodowych dotyczące badań przesiewowych¹⁰. Zachorowalność jest najwyższa w Australii/Nowej Zelandii i Ameryce Północnej oraz w Europie Zachodniej i Północnej¹⁰. Zachorowalność jest niska we Wschodniej i Południowo-Środkowej Azji, ale rośnie¹⁰.

Inne przyczyny różnic w zachorowalności na raka stercza obejmują wiek populacji, pochodzenie etniczne i czynniki dietetyczne¹⁰. Te różnice pokazują, jak ważne jest uwzględnianie lokalnych kontekstów przy planowaniu strategii prewencyjnych i terapeutycznych.

Nierówności społeczne w epidemiologii nowotworów

IARC zorganizowało warsztat ekspercki multidyscyplinarnych naukowców w celu identyfikacji priorytetów badawczych dla zmniejszenia nierówności społecznych w nowotworach¹¹. Na tej podstawie opracowano kilka projektów badawczych dotyczących nierówności społecznych i nowotworów w ramach CSU, w tym dokumentowanie nierówności społecznych w nowotworach między krajami i w ich obrębie, z głównym naciskiem na gradient asocjacji, a także zmiany czasowe i geograficzne¹¹.

Zespół IARC Cancer Inequalities Team (CIN), kierowany przez CSU, dąży do mierzenia, zrozumienia i zmniejszenia nierówności społecznych w nowotworach¹¹. Opierając się na kilku współpracujących badaniach opisowych ekonomicznych w ramach CSU, celem jest lepsze zrozumienie ekonomicznego obciążenia nowotworami dla gospodarek narodowych i systemów zdrowia, a także dla jednostek i gospodarstw domowych¹¹.

Przyszłe wyzwania i możliwości

CSU prowadzi szczegółowe monitorowanie kluczowych wskaźników zachorowalności, przeżywalności i umieralności nowotworów podczas i po przyszłych kryzysach związanych z pandemiami lub innymi ważnymi wydarzeniami¹². Badane są przyczyny zakłóceń w usługach onkologicznych i skuteczne strategie łagodzenia¹². Dostarcza się narzędzie do modelowania krótko-, średnio- i długoterminowego wpływu zakłóceń na wyniki onkologiczne, aby poprawić odporność w kontroli nowotworów¹².

Przyszłość badań epidemiologicznych nad nowotworami na poziomie międzynarodowym obejmuje wykorzystanie modeli dynamicznych do przewidywania długoterminowego przyszłego obciążenia w scenariuszach wdrażania programów przesiewowych i szczepień¹³, a także współpracę z WHO i partnerami w celu pomocy krajowym decydentom politycznym w uzyskaniu najlepszego stosunku jakości do ceny poprzez identyfikację priorytetowych interwencji w planowaniu onkologicznym¹³.