Jak powstaje niedrożność kanalika łzowego – przyczyny rozwoju

Niedrożność kanalika łzowego (dacryostenosis) to złożone schorzenie, którego patogeneza zależy od wieku pacjenta oraz przyczyn wywołujących. Mechanizmy prowadzące do rozwoju tej choroby różnią się znacząco między postacią wrodzoną występującą u niemowląt a formą nabytą u dorosłych1.

Wrodzona patogeneza niedrożności kanalika łzowego

Podczas rozwoju płodowego struktury odprowadzające łzy formują się w piątym tygodniu ciąży jako zagłębienie między wyrostkami czołowym i szczękowym, znane jako bruzda nosowo-łzowa. Sznur tkanki ektodermalnej oddziela się od powierzchni i wnika do tej bruzdy, a następnie ulega kanalizacji, tworząc worek łzowy i przewód nosowo-łzowy1.

Ważne: Proces kanalizacji rozpoczyna się zwykle w ósmym tygodniu ciąży i powinien zakończyć się do momentu narodzin. Niepełna kanalizacja jest najczęstszą przyczyną wrodzonej niedrożności przewodu nosowo-łzowego.

Najczęściej niedrożność występuje na końcu dystalnym przewodu, gdzie pozostaje nieprzedziurkowana błona w miejscu zastawki Hasnera1. Ta błona powinna otworzyć się naturalnie w pierwszych miesiącach życia, ale gdy tego nie następuje, dochodzi do zatrzymania łez w układzie odprowadzającym2.

Nabyte mechanizmy patologiczne

U dorosłych patogeneza niedrożności kanalika łzowego jest znacznie bardziej złożona i może obejmować różnorodne procesy chorobowe Zobacz więcej: Nabyte mechanizmy niedrożności kanalika łzowego u dorosłych. Głównym mechanizmem jest pierwotna nabyta niedrożność przewodu nosowo-łzowego (PANDO), która rozwija się głównie w wyniku zapalenia, zwłóknienia, obrzęku błony śluzowej, przekrwienia naczyniowego i zastoju3.

Przewlekły proces zapalny może prowadzić do zmian w naczyniach krwionośnych splotów żylnych otaczających worek łzowy oraz zwłóknienia włókien tkanki łącznej w pobliżu worka łzowego i przewodu nosowo-łzowego4. Te zmiany strukturalne powodują utratę naczyń krwionośnych w ciele jamistym i przyczyniają się do zaburzenia odpływu łez5.

Rola procesów zapalnych w patogenezie

Infekcje mogą powodować dysfunkcję komórek kubkowych, utratę naczyń krwionośnych i uszkodzenie komórek nabłonkowych. Te zmiany utrudniają odpływ łez i ostatecznie prowadzą do zwłóknienia6. Powstała w ten sposób niedrożność i zwłóknienie może nasilać cykl nawracających infekcji, zapalenia i dalszego zwłóknienia6.

Mechanizm błędnego koła: Niedrożność prowadzi do zastoju łez, co sprzyja rozwojowi bakterii i infekcji. Infekcja wywołuje zapalenie, które z kolei powoduje dalsze zwężenie przewodu i pogłębia niedrożność.

Aktywne zapalenie powoduje przekrwienie i obrzęk błony śluzowej, co wywołuje czasową niedrożność przewodu. Ta niedrożność może następnie prowadzić do tego samego cyklu nawracających infekcji, zapalenia i zwłóknienia opisanego powyżej7.

Wtórne mechanizmy niedrożności

Wtórna nabyta niedrożność przewodu nosowo-łzowego (SANDO) może powstać w wyniku różnych specyficznych przyczyn Zobacz więcej: Wtórne mechanizmy niedrożności kanalika łzowego – SANDO. W przypadkach związanych z jodkiem radioaktywnym, jod wnika do komórek nabłonkowych przewodu nosowo-łzowego przez symporter sodu/jodku i następnie powoduje uszkodzenie komórek poprzez zapalenie i zwłóknienie7.

W niedrożności wtórnej do sarkoidozy i ziarniniakowatości z zapaleniem naczyń, zapalenie ziarniniakowate może powodować zniekształcenie architektury worka łzowego7. W przypadkach nowotworów lub mechanicznej niedrożności, niedrożność jest spowodowana masą w przewodzie lub poza nim, która powoduje niedrożność bezpośrednio lub przez ucisk7.

Patogeneza urazowa

Patofizjologia może się znacznie różnić w zależności od etiologii urazu. W przypadkach jatrogennnych, procedury lub operacje mogą powodować infekcję, bliznowacenie lub bezpośrednią niedrożność8. W przypadku przypadkowego urazu, złamania środkowej części twarzy często powodują niedrożność przewodu nosowo-łzowego przez obrzękowy ucisk8.

Złamania nosowo-oczodołowo-sitowate mogą bezpośrednio uszkodzić przewód nosowo-łzowy, powodując reakcję zapalną i bliznowacącą. Te urazy mogą powodować przewlekłe zwłóknienie, bliznowacenie i przewlekłą niedrożność przewodu nosowo-łzowego8. Niedrożności te mogą pojawić się krótko po urazie, ale czasami nie ujawniają się aż do lat później8.

Konsekwencje patologiczne niedrożności

Gdy łzy nie są odprowadzane w prawidłowy sposób, te które pozostają w układzie odprowadzającym stają się zastałe. To sprzyja wzrostowi bakterii, wirusów i grzybów, co może prowadzić do częstych infekcji oczu i zapalenia9. Ponieważ łzy nie odpływają tak jak powinny, mogą się gromadzić w układzie odprowadzającym i powodować jego powiększenie2.

Niedrożność kanalika łzowego to miejsce, gdzie bakterie łatwo się rozmnażają, dlatego infekcje bakteryjne lub ropnie są głównymi możliwymi powikłaniami niedrożności kanalika łzowego. Infekcje mogą również wpływać na zatoki, oczy i inne pobliskie tkanki10. W ciężkich przypadkach może dojść do poważnej infekcji układu kanalików łzowych zwanej zapaleniem worka łzowego11.

Pytania i odpowiedzi

Dlaczego u niemowląt niedrożność kanalika łzowego jest tak częsta?

U niemowląt niedrożność wynika z niepełnej kanalizacji przewodu nosowo-łzowego podczas rozwoju płodowego. Proces ten powinien zakończyć się do narodzin, ale u około 6% noworodków błona na końcu przewodu nie otwiera się samoczynnie.

Jak procesy zapalne prowadzą do niedrożności kanalika łzowego?

Zapalenie powoduje obrzęk błony śluzowej, przekrwienie i zastój w przewodzie łzowym. Przewlekłe zapalenie prowadzi do zwłóknienia tkanek, utraty naczyń krwionośnych i trwałego zwężenia lub zamknięcia przewodu.

Czy niedrożność może powstać w wyniku urazu?

Tak, urazy twarzy, szczególnie złamania nosowo-oczodołowo-sitowate, mogą bezpośrednio uszkodzić przewód łzowy lub wywołać obrzęk i bliznowacenie, które prowadzą do niedrożności nawet po latach od urazu.

Dlaczego niedrożność kanalika łzowego prowadzi do infekcji?

Gdy łzy nie mogą swobodnie odpływać, stają się zastałe w układzie odprowadzającym. Taki środowisk sprzyja rozwojowi bakterii, wirusów i grzybów, co prowadzi do częstych infekcji oka i zapalenia worka łzowego.

Reklama
Reklama