Epidemiologia alergicznego nieżytu nosa – częstość i rozkład globalny

Alergiczny nieżyt nosa stanowi najczęstszą chorobę alergiczną na świecie, charakteryzującą się zapaleniem błony śluzowej nosa prowadzącym do napadów kichania, wodnistego wycieku z nosa i niedrożności nosowej¹. Jest to powszechne schorzenie dotykające od 10% do 30% dzieci i dorosłych w Stanach Zjednoczonych oraz innych krajach o wysokim poziomie rozwoju¹.

Częstość występowania w różnych regionach świata

Globalne dane epidemiologiczne wskazują na znaczące różnice geograficzne w częstości występowania alergicznego nieżytu nosa. Według badania ISAAC Phase III, częstość występowania waha się od 1,4% do 39,7% wśród dzieci w wieku 13-14 lat na całym świecie². W regionie Azji choroba dotyka dużą część populacji, z odsetkami wahającymi się od 27% w Korei Południowej do 32% w Zjednoczonych Emiratach Arabskich³.

W Stanach Zjednoczonych częstość występowania alergicznego nieżytu nosa szacowana jest na 7,7%, co przekłada się na około 19,2 miliona dorosłych rocznie⁴. Najnowsze dane z 2021 roku wskazują, że 25,7% dorosłych w wieku 18-44 lat zgłaszało występowanie alergii sezonowej⁵. Wśród dzieci poniżej 18. roku życia w 2018 roku 7,2% zgłaszało objawy alergicznego nieżytu nosa w ciągu ostatnich 12 miesięcy⁴.

Różnice demograficzne i płciowe

Analiza demograficzna występowania alergicznego nieżytu nosa wykazuje interesujące wzorce związane z płcią i wiekiem. W dzieciństwie choroba częściej dotyka chłopców, jednak w okresie dojrzewania przewaga przechodzi na płeć żeńską¹. Systematyczny przegląd obejmujący prawie 4000 nastolatków wykazał stosunek płci męskiej do żeńskiej w występowaniu alergicznego nieżytu nosa na poziomie 0,8, co wskazuje na wyższą częstość u dziewcząt⁶.

Wśród dzieci w wieku 10 lat, w grupie ponad 56 000 badanych, stosunek płci wynosił 1,25, co oznacza częstsze występowanie wśród chłopców⁶. Te różnice płciowe mogą wynikać z hormonalnych zmian zachodzących w okresie dojrzewania oraz różnic w ekspozycji na czynniki środowiskowe.

Częstość występowania alergii sezonowych różni się również między grupami etnicznymi. Dzieci pochodzenia europejskiego i afrykańskiego mają niemal dwukrotnie wyższą częstość występowania alergii sezonowej w porównaniu z dziećmi pochodzenia azjatyckiego⁵. Wśród dorosłych w Stanach Zjednoczonych najwyższą częstość występowania alergii sezonowych odnotowuje się u osób pochodzenia europejskiego, podczas gdy osoby pochodzenia latynoamerykańskiego wykazują niższą częstość występowania⁷.

Trendy czasowe i zmiany epidemiologiczne

Obserwuje się stały wzrost częstości występowania alergicznego nieżytu nosa na przestrzeni ostatnich dziesięcioleci¹. Dane zebrane w ciągu ostatnich 40 lat w krajach uprzemysłowionych wskazują na znaczący wzrost częstości występowania astmy, nieżytu siennego i atopowego zapalenia skóry w powtarzanych badaniach przekrojowych wykorzystujących identyczne kwestionariusze⁸.

Badania przeprowadzone w Szwecji wykazały, że częstość występowania astmy nieznacznie wzrosła w latach 2008-2016 i wynosi obecnie nieco ponad 11%, przy czym największy wzrost odnotowano w grupie wiekowej 16-25 lat⁹. Występowanie alergicznego nieżytu nosa było najczęstszym objawem i wykazywało również największy wzrost⁹.

Czynniki ryzyka i ochronne

Identyfikacja czynników ryzyka oraz czynników ochronnych dla alergicznego nieżytu nosa jest kluczowa dla zrozumienia epidemiologii tej choroby. Chociaż predyspozycja do alergicznego nieżytu nosa ma głównie charakter genetyczny, wpływy środowiskowe odgrywają istotną rolę w wystąpieniu i utrzymywaniu się choroby².

Wśród czynników ryzyka zidentyfikowanych w badaniach azjatyckich wymienia się: ograniczony sen i zwiększony stres, wyższe wykształcenie rodziców i dochody gospodarstwa domowego, mniejszą liczebność rodziny (3 osoby), intensywne korzystanie z komputera (powyżej 4 godzin dziennie), krótszy okres wyłącznego karmienia piersią, wcześniejsze wprowadzanie innych pokarmów, depresję matki oraz zakażenia pasożytnicze, remonty domów i stosowanie dywanów⁶.

Wpływ zanieczyszczenia powietrza

Zanieczyszczenie powietrza stanowi jeden z najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka alergii¹¹. Składniki zanieczyszczenia powietrza (NO2, NO, SO2, pyły zawieszone i cząstki spalin diesla) wiążą się zarówno z nowym wystąpieniem alergii, jak i zaostrzeniem istniejących alergii¹¹.

Występuje wyższa częstość alergicznego nieżytu nosa i chorób alergicznych ogółem na obszarach miejskich i uprzemysłowionych w porównaniu z terenami wiejskimi¹. Ten wzorzec geograficzny potwierdza znaczący wpływ czynników środowiskowych związanych z urbanizacją i industrializacją na rozwój chorób alergicznych.

Współwystępowanie z innymi chorobami

Alergiczny nieżyt nosa często współwystępuje z innymi zaburzeniami, takimi jak astma, i może być związany z zaostrzeniami astmy⁴. Stwierdzono silny związek nieżytu z astmą alergiczną i niealergiczną¹². Możliwe powikłania obejmują zapalenie ucha środkowego, dysfunkcję trąbki słuchowej, ostre zapalenie zatok przynosowych oraz przewlekłe zapalenie zatok przynosowych⁴.

Wrażliwość na roztocza kurzu domowego, pyłki, grzyby i owady stanowi istotny etap pośredni w rozwoju alergii klinicznych, w tym alergicznego nieżytu nosa¹¹. W przypadku uczulenia alergicznego, szczególnie na pyłki, obserwuje się wzrost, podobnie jak wieloalergii, która silnie koreluje z astmą¹⁰.