Trendy czasowe w epidemiologii zatruć alkoholowych

Analiza trendów czasowych w epidemiologii zatruć alkoholowych dostarcza kluczowych informacji o ewolucji tego problemu zdrowia publicznego na przestrzeni ostatnich dekad. Obserwowane zmiany odzwierciedlają nie tylko zmieniające się wzorce spożycia alkoholu, ale także wpływ czynników społecznych, ekonomicznych i zdrowotnych na częstość występowania zatruć.

Długoterminowe trendy wzrostowe (2000-2020)

Wskaźniki zgonów spowodowanych alkoholem generalnie rosły od 2000 do 2020 roku, jednak wzrosły bardziej gwałtownie w ostatnich latach¹. Szczególnie dramatyczne zmiany obserwowano w okresie 2019-2020, kiedy wskaźnik zgonów spowodowanych przez alkohol wzrósł o 26% z 10,4 na 100 000 standardowej populacji w 2019 roku do 13,1 w 2020 roku¹.

W Stanach Zjednoczonych średnia roczna liczba zgonów z powodu nadmiernego spożycia alkoholu wzrosła o około 29% ze 137 927 w latach 2016-2017 do 178 307 w latach 2020-2021². Warto podkreślić, że wzrost ten nie był równomierny w czasie – średnia roczna liczba zgonów z powodu nadmiernego spożycia alkoholu w Stanach Zjednoczonych wzrosła o 5,3% z 137 927 w latach 2016-2017 do 145 253 w latach 2018-2019, a następnie wzrosła bardziej gwałtownie (22,8%) z lat 2018-2019 do 178 307 w latach 2020-2021².

Przyspieszenie trendów podczas pandemii COVID-19

Pandemia COVID-19 stanowiła punkt zwrotny w epidemiologii zatruć alkoholowych na całym świecie. Prawie 23% wzrost zgonów z powodu nadmiernego spożycia alkoholu, który wystąpił w latach 2018-2019 do 2020-2021, był około cztery razy wyższy niż poprzedni 5% wzrost, który wystąpił w latach 2016-2017 do 2018-2019³.

Dane z Centers for Disease Control and Prevention pokazują 29% wzrost zgonów z powodu nadmiernego spożycia alkoholu w latach 2017-2018 do 2020-2021⁴. Wizyty w izbach przyjęć związane z alkoholem wzrosły o aż 60% w tym samym okresie⁴.

Zróżnicowanie trendów według przyczyn zgonu

Analiza szczegółowa przyczyn wzrostu zgonów związanych z alkoholem ujawnia, że wzrost ten był napędzany głównie przez zgony z powodu alkoholowej choroby wątroby i zaburzeń psychicznych i behawioralnych związanych z używaniem alkoholu⁵.

Od 2019 do 2020 roku odnotowano następujące wzrosty według kategorii:

• Zgony z powodu ostrego zapalenia trzustki wywołanego alkoholem wzrosły o 50% (z 0,1 do 0,2 na 100 000)
• Zgony z powodu zaburzeń psychicznych i behawioralnych związanych z używaniem alkoholu wzrosły o 33% (z 3,0 do 4,0 na 100 000)
• Zgony z powodu alkoholowej choroby wątroby wzrosły o 23% (z 6,4 do 7,9 na 100 000)¹

Trendy w różnych grupach demograficznych

Trendy wzrostowe nie były równomierne we wszystkich grupach demograficznych. Wśród kobiet, te w wieku 35-44 lat miały największy procentowy wzrost wskaźników zgonów z 2019 do 2020 roku¹. Wśród mężczyzn, największe procentowe wzrosty wskaźników zgonów z 2019 do 2020 roku dotyczyły grup wiekowych poniżej 45 lat¹.

Średnia roczna liczba zgonów z powodu nadmiernego spożycia alkoholu wśród mężczyzn wzrosła o 25 244 (26,8%), z 94 362 zgonów w latach 2016-2017 do 119 606 w latach 2020-2021. Wśród kobiet, średnia roczna liczba zgonów z powodu nadmiernego spożycia alkoholu wzrosła o 15 136 (34,7%), z 43 565 w latach 2016-2017 do 58 701 w latach 2020-2021³.

Trendy w zatruciach różnymi rodzajami alkoholi

Badania z regionu Middle Urals w Rosji, obejmujące okres 13 lat, wykazały zróżnicowane trendy dla różnych rodzajów alkoholi. Szkodliwe spożywanie etanolu stanowiło większość przypadków zatruć alkoholowych (2076, 92,5%)⁶. W tym okresie szkodliwe spożywanie etanolu miało nieznaczny trend wzrostowy, a zatrucia metanolem miały ostry trend wzrostowy⁶.

W regionie Middle Urals w Rosji, wzrostowe trendy szkodliwego spożywania etanolu i zatruć metanolem wystąpiły w ciągu ostatnich 13 lat, podczas gdy wskaźnik zatruć izopropanolem był względnie stabilny, a przypadki zatruć glikolem etylenowym nieznacznie się zmniejszyły⁷.

Regionalne różnice w trendach

Trendy zatruć alkoholowych wykazują znaczne różnice regionalne. W Polsce, gdzie rocznie występuje około 1500 zgonów z powodu przypadkowego zatrucia alkoholem, średnia dzienna liczba zgonów wynosiła 4,0 i wahała się od 0 do 16⁸. Liczba zgonów była znacząco zwiększona w zimnych miesiącach z wyjątkiem stycznia, w dniach wypłat, podczas świąt wielkanocnych i w tygodniu przed podwyżką cen alkoholu⁸.

W Białorusi, mimo że wskaźniki zatruć alkoholowych były niezwykle wysokie w ujęciu porównawczym w 1990 roku, znacząco wzrosły wśród mężczyzn i kobiet we wszystkich grupach wiekowych zarówno w regionach miejskich, jak i wiejskich do 2005 roku⁹.

Trendy w populacjach specjalnych

Szczególne trendy obserwuje się w populacjach wojskowych. Surowy ogólny wskaźnik incydentów związanych z alkoholem wśród żołnierzy służby czynnej USA w latach 2009-2018 wynosił 75,3 na 10 000 osobolat, ze spadkiem o 14,0% w okresie badania¹⁰. Ten trend spadkowy w populacji wojskowej kontrastuje z ogólnymi trendami wzrostowymi w populacji cywilnej.

Hospitalizacje i długość pobytu

Trendy dotyczą nie tylko liczby przypadków, ale także charakterystyki hospitalizacji. Między 2000 a 2015 rokiem średnia długość pobytu w szpitalu wzrosła dla głównych diagnoz zatrucia alkoholowego z 2,3 dnia do 3,5 dnia¹¹. Zatrucie alkoholowe (1,6%) było jedną z kategorii głównych diagnoz w analizie hospitalizacji związanych z alkoholem¹¹.

Prognozy i perspektywy

Pomimo niektórych pozytywnych trendów – od 2010 do 2019 roku liczba zgonów związanych z alkoholem na 100 000 osób zmniejszyła się o 20,2% na całym świecie¹² – pandemia COVID-19 odwróciła te pozytywne trendy. Obecne prognozy wskazują na konieczność wdrożenia kompleksowych strategii prewencyjnych, aby odwrócić niepokojące trendy wzrostowe obserwowane od 2020 roku.

Państwa i społeczności mogą zniechęcać do nadmiernego spożycia alkoholu i odwrócić ostatnie wzrosty zgonów związanych z alkoholem poprzez wdrażanie kompleksowych strategii, w tym opartych na dowodach polityk alkoholowych, które zmniejszają dostępność i dostęp do alkoholu oraz zwiększają jego cenę³.