Opcje lecznicze adenomiozy - od leków po zabieg chirurgiczny

Leczenie adenomiozy wymaga indywidualnego podejścia, uwzględniającego nasilenie objawów, wiek pacjentki oraz jej plany dotyczące przyszłego macierzyństwa. Obecnie nie istnieją leki zatwierdzone specjalnie do leczenia adenomiozy, jednak wiele terapii stosowanych w endometriozie okazuje się skutecznych także w adenomiozie1. Głównym celem leczenia jest kontrola objawów, takich jak silne bóle miesiączkowe i obfite krwawienia, oraz poprawa jakości życia pacjentki.

Leczenie farmakologiczne adenomiozy

Terapia farmakologiczna stanowi często pierwszą linię postępowania w adenomiozie. Leki przeciwzapalne niesteroidowe (NLPZ), takie jak ibuprofen czy naproksen, są skuteczne w redukcji bólu poprzez hamowanie produkcji prostaglandyn, które są głównym mechanizmem odpowiedzialnym za ból maciczny2. Zaleca się rozpoczynanie przyjmowania tych leków na 1-2 dni przed przewidywanym początkiem miesiączki i kontynuowanie przez pierwsze dni krwawienia3.

Kwas traneksamowy stanowi niehormolalną opcję leczniczą, która może znacząco zmniejszyć obfitość krwawień miesiączkowych4. Ten lek działa poprzez stabilizację skrzepów krwi i może być stosowany w monoterapii lub w połączeniu z innymi metodami leczenia5.

Ważne: Leczenie farmakologiczne adenomiozy koncentruje się na kontroli objawów, a nie na leczeniu przyczyn choroby. Regularne konsultacje z lekarzem są niezbędne do monitorowania skuteczności terapii i ewentualnych modyfikacji leczenia.

Terapia hormonalna

Leczenie hormonalne ma na celu supresję jajnikową poprzez negatywne sprzężenie zwrotne na osi podwzgórze-przysadka-jajniki. Poprzez tłumienie funkcji jajników zmniejsza się hormonalną stymulację tkanki adenomiozowej2. Dostępne opcje obejmują różnorodne preparaty hormonalne, każdy z właściwymi wskazaniami i ograniczeniami.

Spirala hormonalna uwalniająca lewonorgestrel (LNG-IUS) jest obecnie uznawana za terapię pierwszego rzutu w adenomiozie6. Jej skuteczność wynika z bezpośredniego działania na macicę poprzez decydualizację i atrofię endometrium oraz regulację w dół receptorów estrogenowych7. Badania wskazują na wysoką skuteczność spirali hormonalnej w redukcji objemości macicy, bólu i nieprawidłowych krwawień macicznych8.

Tabletki antykoncepcyjne, zarówno złożone (zawierające estrogen i progesteron) jak i zawierające wyłącznie progesteron, mogą pomóc w kontroli krwawień i bólu związanego z adenomiozą. Preparaty zawierające wyłącznie progesteron mogą prowadzić do całkowitego zatrzymania miesiączek, co zapewnia dodatkową ulgę w objawach3. Ciągłe stosowanie tabletek antykoncepcyjnych może spowodować czasową regresję adenomiozy9.

Zaawansowane opcje farmakologiczne

W przypadkach opornych na standardowe leczenie mogą być rozważane bardziej zaawansowane opcje farmakologiczne. Agoniści hormonu uwalniającego gonadotropiny (GnRH) wywołują stan przypominający menopauzę, co może prowadzić do zmniejszenia rozmiarów adenomiozy i ustąpienia objawów. Jednak ich długotrwałe stosowanie jest ograniczone ze względu na działania niepożądane, takie jak objawy menopauzy i utrata masy kostnej10.

Dienogest, syntetyczny doustny progesteron, wykazuje skuteczność w poprawie dysmenorrhei pierwotnej i wtórnej11. Inhibitory aromatazy działają poprzez zatrzymanie produkcji estrogenu, co tłumaczy ich zastosowanie w adenomiozie w celu supresji środowiska hormonalnego sprzyjającego progresji choroby11.

Opcje chirurgiczne zachowawcze

Dla pacjentek pragnących zachować macicę dostępne są różne procedury chirurgiczne o charakterze zachowawczym. Embolizacja tętnic macicznych (UAE) stanowi minimalnie inwazyjną alternatywę dla histerektomii11. Procedura polega na blokowaniu dopływu krwi do tkanki adenomiozowej poprzez wprowadzenie małych cząsteczek do tętnic macicznych, co prowadzi do zmniejszenia objawów Zobacz więcej: Embolizacja tętnic macicznych w adenomiozie - nowoczesna terapia.

Ablacja endometrium to procedura polegająca na zniszczeniu błony śluzowej macicy za pomocą ciepła, zimna lub prądu elektrycznego. Może znacząco zmniejszyć krwawienia miesiączkowe, jednak nie jest zalecana kobietom planującym ciążę12. Procedura ta może nie poprawić dolegliwości bólowych i w niektórych przypadkach może je nawet nasilić13.

Adenomiomektomia, czyli chirurgiczne usunięcie tkanki adenomiozowej z mięśnia macicy, jest możliwa w przypadkach ogniskowej adenomiozy4. Procedura wymaga jednak wysokich umiejętności chirurgicznych i niesie ze sobą ryzyko powikłań w przyszłych ciążach14.

Uwaga: Wybór odpowiedniej metody leczenia adenomiozy powinien uwzględniać wiele czynników, w tym nasilenie objawów, wiek pacjentki, plany prokreacyjne oraz odpowiedź na wcześniejsze leczenie. Decyzja powinna być zawsze podejmowana wspólnie z doświadczonym ginekologiem.

Nowoczesne techniki terapeutyczne

Ultraźwięki o wysokiej intensywności (HIFU) to niechirurgiczna opcja leczenia wykorzystująca fale ultradźwiękowe do termicznej ablacji zmian adenomiozowych, powodując martwicę koagulacyjną i śmierć komórek11. Technika ta oferuje możliwość zachowania płodności, ponieważ macica nie jest usuwana15 Zobacz więcej: HIFU w adenomiozie - ultraźwięki o wysokiej intensywności.

Ablacja radiofrekwencyjna (RFA) stanowi kolejną obiecującą metodę leczenia zachowującego macicę, szczególnie w przypadku ogniskowej adenomiozy. Procedura polega na wprowadzeniu elektrod bezpośrednio do zmiany pod kontrolą ultrasonograficzną16.

Leczenie radykalne

Histerektomia pozostaje jedyną definitywną metodą leczenia adenomiozy i jest nadal uważana za złoty standard, jeśli przyszła płodność nie stanowi czynnika ograniczającego17. Zabieg może być wykonywany różnymi technikami – przez brzuch, laparoskopowo z kilkoma mniejszymi nacięciami lub przez pochwę, w zależności od powiększenia macicy i innych czynników18.

Usunięcie jajników nie jest konieczne do kontroli adenomiozy3. W wielu przypadkach adenomioza jest przypadkowo wykrywana podczas badania histopatologicznego po histerektomii17.

Perspektywy na przyszłość

Leczenie adenomiozy pozostaje wyzwaniem ze względu na brak zatwierdzonych terapii medycznych i ograniczone dowody wysokiej jakości wspierające decyzje terapeutyczne19. Potrzebne są dalsze badania randomizowane i kontrolowane w celu porównania różnych modalności leczenia i ustalenia jednolitego algorytmu postępowania6.

Antagoniści GnRH stanowią atrakcyjną opcję, która zyskuje coraz większe zainteresowanie społeczności medycznej i daje obiecujące wyniki w badaniach wstępnych10. Trwające i przyszłe badania kliniczne mają potwierdzić skuteczność i bezpieczeństwo antagonistów GnRH w leczeniu objawowej adenomiozy oraz ich potencjalne korzyści dla pacjentek z niepłodnością20.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najskuteczniejsze leki na adenomiozę?

Spirala hormonalna uwalniająca lewonorgestrel jest obecnie uznawana za terapię pierwszego rzutu. Skuteczne są także leki przeciwzapalne niesteroidowe (ibuprofen, naproksen) oraz kwas traneksamowy do zmniejszenia krwawień.

Czy adenomioza może być wyleczona bez operacji?

Jedynym sposobem całkowitego wyleczenia adenomiozy jest histerektomia. Inne metody leczenia koncentrują się na kontroli objawów i mogą zapewnić znaczną poprawę, ale nie eliminują choroby całkowicie.

Jakie są alternatywy dla histerektomii w adenomiozie?

Alternatywy obejmują embolizację tętnic macicznych, ultraźwięki o wysokiej intensywności (HIFU), ablację endometrium oraz adenomiomektomię w przypadkach ogniskowej adenomiozy.

Czy leczenie adenomiozy wpływa na płodność?

Niektóre metody leczenia mogą wpływać na płodność. Spirala hormonalna i tabletki antykoncepcyjne są odwracalne, podczas gdy ablacja endometrium i histerektomia wykluczają możliwość zajścia w ciążę.

Jak długo trwa leczenie adenomiozy?

Długość leczenia zależy od wybranej metody i odpowiedzi pacjentki. Leczenie farmakologiczne może być długotrwałe, podczas gdy zabiegi chirurgiczne mogą zapewnić trwałą poprawę lub całkowite wyleczenie.

REKLAMA