Reklama

Upadacytynib, barycytynib i tofacytynib to doustne inhibitory JAK stosowane w leczeniu chorób autoimmunologicznych, różniące się zakresem wskazań, dawkowaniem i bezpieczeństwem w określonych grupach pacjentów.

Upadacytynib, barycytynib i tofacytynib – co je łączy?

Upadacytynib, barycytynib i tofacytynib należą do tej samej grupy leków – inhibitorów kinaz janusowych (JAK), które blokują działanie określonych enzymów biorących udział w procesach zapalnych w organizmie123. Są to leki immunosupresyjne, co oznacza, że tłumią nadmierną aktywność układu odpornościowego, dzięki czemu pomagają w leczeniu chorób autoimmunologicznych. Każda z tych substancji jest dostępna w postaci doustnej – w tabletkach, a tofacytynib także jako roztwór doustny dla dzieci4. Wszystkie mogą być stosowane samodzielnie (w monoterapii) lub w połączeniu z innymi lekami, na przykład metotreksatem563.

  • Podobny mechanizm działania – hamowanie szlaku JAK i ograniczenie przewlekłego stanu zapalnego123.
  • Podanie doustne – wygodna forma leczenia789.
  • Stosowane w chorobach o podłożu autoimmunologicznym, szczególnie gdy inne metody leczenia są niewystarczające563.

Kiedy stosuje się upadacytynib, barycytynib i tofacytynib?

Choć leki te mają podobne zastosowania, różnią się szczegółami dotyczącymi wskazań, wieku pacjentów oraz chorób, w których mogą być używane:

  • Upadacytynib jest stosowany u dorosłych w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, łuszczycowego zapalenia stawów, zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz u dorosłych i młodzieży od 12. roku życia z atopowym zapaleniem skóry5.
  • Barycytynib znajduje zastosowanie u dorosłych z reumatoidalnym zapaleniem stawów, atopowym zapaleniem skóry, łysieniem plackowatym oraz u dzieci i młodzieży od 2 lat z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów i atopowym zapaleniem skóry6.
  • Tofacytynib jest stosowany u dorosłych z reumatoidalnym zapaleniem stawów, łuszczycowym zapaleniem stawów, zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego, a także u dzieci od 2. roku życia z młodzieńczym idiopatycznym zapaleniem stawów310.

Warto podkreślić, że tylko barycytynib i tofacytynib mają rejestrację do stosowania u młodszych dzieci w wybranych wskazaniach610. Upadacytynib można podawać młodzieży od 12. roku życia, ale tylko w przypadku atopowego zapalenia skóry5.

Ważne informacje dla pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi:

  • Zakres wskazań różni się między substancjami – nie każdy lek nadaje się do leczenia wszystkich chorób.
  • Możliwość stosowania u dzieci zależy od wybranej substancji i konkretnego wskazania.
  • Każdy lek może być stosowany w monoterapii lub w połączeniu z innymi lekami, najczęściej z metotreksatem.
  • Wybór substancji zależy od wieku pacjenta, rodzaju choroby oraz innych schorzeń towarzyszących.

Jak działają te substancje czynne?

Wszystkie trzy substancje – upadacytynib, barycytynib i tofacytynib – blokują kinazy janusowe (JAK), czyli enzymy przekazujące sygnały wewnątrz komórek, które są odpowiedzialne za powstawanie stanu zapalnego123.

  • Upadacytynib działa głównie na JAK11.
  • Barycytynib blokuje przede wszystkim JAK1 i JAK22.
  • Tofacytynib działa na JAK1 i JAK3, z pewnym wpływem na JAK23.

Wszystkie te substancje zmniejszają aktywność układu odpornościowego i stany zapalne, przynosząc ulgę w chorobach przewlekłych, ale mogą też zwiększać ryzyko infekcji.

Właściwości farmakokinetyczne, czyli sposób wchłaniania, rozprowadzania, metabolizowania i wydalania leku z organizmu, są do siebie zbliżone. Wszystkie trzy leki osiągają maksymalne stężenie w osoczu w ciągu kilku godzin po podaniu i mają podobny czas półtrwania (od około 9 do 15 godzin)11123. Wydalane są głównie przez nerki i w niewielkim stopniu przez wątrobę.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Przeciwwskazania do stosowania tych leków są dość podobne, ale różnią się w szczegółach. Najważniejsze z nich to:

  • Nie należy stosować żadnego z tych leków w przypadku nadwrażliwości na daną substancję czynną131415.
  • Nie wolno ich stosować u osób z czynną gruźlicą, ciężkimi zakażeniami lub ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby1315.
  • Są przeciwwskazane w ciąży i (dla barycytynibu oraz tofacytynibu) także w okresie karmienia piersią131415.
  • Leków tych nie należy stosować u osób z bardzo niską liczbą białych krwinek lub niskim poziomem hemoglobiny161718.

Wszystkie wymienione leki mogą zwiększać ryzyko infekcji, zaburzeń krwi, nowotworów oraz chorób sercowo-naczyniowych. Istnieje też ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, zwłaszcza u osób starszych, z otyłością lub innymi czynnikami ryzyka192015. Barycytynib i tofacytynib są zalecane u osób starszych tylko wtedy, gdy nie ma innych, bezpieczniejszych opcji leczenia21.

Każdy z tych leków może wchodzić w interakcje z innymi lekami, np. niektórymi antybiotykami, lekami na grzybicę lub lekami przeciwpadaczkowymi, dlatego przed rozpoczęciem terapii zawsze należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach222324.

Bezpieczeństwo i szczególne środki ostrożności:

  • Wszystkie leki wymagają regularnej kontroli badań krwi, zwłaszcza liczby białych krwinek i poziomu hemoglobiny.
  • Nie zaleca się ich stosowania u kobiet w ciąży, a barycytynib i tofacytynib także podczas karmienia piersią.
  • Szczególną ostrożność należy zachować u osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby, a także u osób starszych.
  • W razie wystąpienia objawów infekcji, gorączki lub bólu brzucha, należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem.

Bezpieczeństwo u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców i osób z chorobami nerek lub wątroby

Upadacytynib, barycytynib i tofacytynib różnią się zaleceniami dotyczącymi bezpieczeństwa u wybranych grup pacjentów:

  • Dzieci: Upadacytynib można stosować u młodzieży od 12 lat z atopowym zapaleniem skóry, barycytynib i tofacytynib są dopuszczone do stosowania u dzieci od 2 lat w niektórych wskazaniach, takich jak młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów czy atopowe zapalenie skóry252610.
  • Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie leki są przeciwwskazane w ciąży, a barycytynib i tofacytynib również podczas karmienia piersią272815.
  • Kierowcy: Żaden z tych leków nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów29303.
  • Osoby z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby: W przypadku łagodnych lub umiarkowanych zaburzeń czynności nerek lub wątroby zwykle nie ma konieczności modyfikacji dawki, jednak przy ciężkich zaburzeniach zaleca się szczególną ostrożność lub nie stosowanie leku313233.

Podsumowanie: Inhibitory JAK w leczeniu chorób autoimmunologicznych – tabela porównawcza

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Upadacytynib RZS, łuszczycowe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, AZS Od 12 lat (AZS), w innych wskazaniach brak danych Przeciwwskazane Brak przeciwwskazań
Barycytynib RZS, AZS, łysienie plackowate, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów Od 2 lat (wybrane wskazania) Przeciwwskazane Brak przeciwwskazań
Tofacytynib RZS, łuszczycowe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, wrzodziejące zapalenie jelita grubego, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów Od 2 lat (wybrane wskazania) Przeciwwskazane Brak przeciwwskazań

Upadacytynib – szerokie zastosowanie, ale nie dla wszystkich

Upadacytynib, barycytynib i tofacytynib to leki o podobnym mechanizmie działania i profilu wskazań, jednak różnią się zakresem zastosowań i bezpieczeństwem w poszczególnych grupach pacjentów. Wybór odpowiedniej substancji zależy od wieku pacjenta, rodzaju i ciężkości choroby oraz obecności innych schorzeń. Ważne jest, by przed rozpoczęciem leczenia każdą z tych substancji omówić szczegółowo z lekarzem prowadzącym, który weźmie pod uwagę indywidualne potrzeby i ryzyka.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się upadacytynib od barycytynibu i tofacytynibu?

Upadacytynib, barycytynib i tofacytynib to inhibitory JAK, ale różnią się zakresem wskazań, wiekiem pacjentów, którym można je podawać, oraz selektywnością działania na enzymy JAK12.

Czy upadacytynib można stosować u dzieci?

Upadacytynib jest zarejestrowany do stosowania u młodzieży od 12 lat z atopowym zapaleniem skóry, natomiast barycytynib i tofacytynib mogą być stosowane u dzieci od 2 lat w wybranych wskazaniach12.

Czy inhibitory JAK są bezpieczne w ciąży?

Nie, upadacytynib, barycytynib i tofacytynib są przeciwwskazane w ciąży i nie powinny być stosowane przez kobiety w ciąży12.

Czy leki te można łączyć z innymi lekami immunosupresyjnymi?

Nie zaleca się łączenia inhibitorów JAK z innymi silnymi lekami immunosupresyjnymi, takimi jak cyklosporyna, azatiopryna czy leki biologiczne, ze względu na ryzyko nadmiernego tłumienia odporności12.

Jakie są najczęstsze działania niepożądane inhibitorów JAK?

Do najczęstszych działań niepożądanych należą infekcje, zaburzenia krwi, wzrost poziomu cholesterolu, a także ryzyko zakrzepicy żył głębokich123.

Reklama
Reklama