Selegilina – porównanie substancji czynnych

Selegilina, rasagilina i safinamid to inhibitory MAO-B stosowane w chorobie Parkinsona. Różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem i działaniem.

Podobieństwa między selegiliną, rasagiliną i safinamidem

Selegilina, rasagilina oraz safinamid to substancje czynne należące do grupy leków nazywanych inhibitorami monoaminooksydazy typu B (MAO-B). Leki te są wykorzystywane w terapii choroby Parkinsona, ponieważ pomagają zwiększyć ilość dopaminy w mózgu, co przekłada się na poprawę kontroli ruchów i złagodzenie objawów tej choroby¹²³. Wszystkie trzy substancje działają poprzez hamowanie rozkładu dopaminy, ale różnią się szczegółami działania, wskazaniami i profilem bezpieczeństwa.

• Wszystkie należą do grupy inhibitorów MAO-B i są stosowane w leczeniu choroby Parkinsona¹²³.
• Ich główne działanie polega na zwiększaniu ilości dopaminy w mózgu¹²³.
• Stosowane są doustnie i często w połączeniu z lewodopą⁴⁵⁶.

Wskazania do stosowania – kiedy wybrać daną substancję?

Choć wszystkie trzy substancje są stosowane w leczeniu choroby Parkinsona, różnią się szczegółowymi wskazaniami oraz momentem, w którym mogą być włączone do leczenia:

• Selegilina może być stosowana już we wczesnej fazie choroby Parkinsona jako jedyny lek lub jako wsparcie dla lewodopy w późniejszych stadiach⁴⁷. Nie jest jednak zalecana dla dzieci i młodzieży, gdyż brak jest danych na temat bezpieczeństwa w tej grupie⁸.
• Rasagilina również może być stosowana zarówno jako samodzielny lek, jak i w połączeniu z lewodopą, ale jej rejestracja obejmuje tylko dorosłych pacjentów z idiopatyczną chorobą Parkinsona⁵⁹.
• Safinamid jest przeznaczony do leczenia dorosłych z idiopatyczną chorobą Parkinsona w średnim lub późnym stadium, zawsze jako terapia wspomagająca do ustalonej dawki lewodopy. Nie jest przeznaczony do stosowania w monoterapii ani u dzieci i młodzieży⁶.

Grupy wiekowe

Wszystkie trzy substancje są przeznaczone do stosowania u osób dorosłych. Brakuje danych na temat bezpieczeństwa i skuteczności u dzieci i młodzieży, dlatego nie są one rekomendowane w tej grupie wiekowej⁸⁹¹⁰.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – podobieństwa i różnice

Wszystkie omawiane substancje czynne działają poprzez hamowanie aktywności enzymu MAO-B, który rozkłada dopaminę w mózgu. Dzięki temu zwiększają ilość dostępnej dopaminy i poprawiają funkcjonowanie ruchowe u osób z chorobą Parkinsona¹²³.

• Selegilina jest selektywnym i nieodwracalnym inhibitorem MAO-B, hamuje też wychwyt zwrotny dopaminy¹¹¹. Jest szybko wchłaniana, ale jej biodostępność jest niska (ok. 10%), a większość leku ulega metabolizmowi w wątrobie¹²¹³.
• Rasagilina to także nieodwracalny i selektywny inhibitor MAO-B, ale jej główny metabolit nie działa już na ten enzym². Rasagilina ma wyższą biodostępność (ok. 36%), jest szybko wchłaniana, a jej metabolizm przebiega głównie w wątrobie¹⁴.
• Safinamid wyróżnia się tym, że jest odwracalnym inhibitorem MAO-B i dodatkowo wpływa na kanały sodowe oraz uwalnianie glutaminianu, co może mieć dodatkowe znaczenie w leczeniu objawów choroby Parkinsona³. Charakteryzuje się bardzo wysoką biodostępnością (95%) i długim okresem półtrwania (20–30 godzin), co przekłada się na dłuższe działanie¹⁵.

Różnice w działaniu na organizm

Chociaż wszystkie trzy substancje zwiększają ilość dopaminy, safinamid działa dodatkowo na inne przekaźniki w mózgu, co może wpływać na objawy pozaruchowe choroby Parkinsona. Selegilina i rasagilina mają podobny mechanizm, jednak różnią się pod względem metabolizmu i czasu działania.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je łączy, co dzieli?

Wszystkie trzy substancje mają wspólne przeciwwskazania, takie jak nadwrażliwość na lek, jednoczesne stosowanie innych inhibitorów MAO, petydyny oraz niektórych leków przeciwdepresyjnych i opioidowych¹⁶¹⁷¹⁸. Jednak niektóre przeciwwskazania są specyficzne dla danej substancji:

• Selegilina nie powinna być stosowana u osób z czynną chorobą wrzodową żołądka lub dwunastnicy oraz u pacjentów z zespołami pozapiramidowymi innymi niż choroba Parkinsona¹⁶¹⁹.
• Rasagilina jest przeciwwskazana u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby¹⁷.
• Safinamid nie powinien być stosowany u osób z ciężkimi chorobami wątroby, niektórymi chorobami oczu (np. zwyrodnienie siatkówki) oraz u pacjentów z bielactwem¹⁸.

Wszystkie trzy leki wymagają ostrożności podczas łączenia z innymi substancjami wpływającymi na układ nerwowy oraz podczas operacji wymagających znieczulenia ogólnego²⁰²¹²².

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie tych leków u osób z chorobami wątroby lub nerek, kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz u kierowców różni się w zależności od substancji:

• Dzieci i młodzież: Wszystkie trzy leki nie są zalecane dla dzieci i młodzieży z powodu braku danych dotyczących bezpieczeństwa⁸⁹¹⁰.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Selegilina, rasagilina i safinamid nie powinny być stosowane w ciąży, chyba że jest to absolutnie konieczne. Nie są też zalecane w okresie karmienia piersią²³²⁴²⁵.
• Osoby z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby:
  • Selegilina i rasagilina wymagają ostrożności u osób z zaburzeniami wątroby, szczególnie jeśli są one ciężkie⁸²⁶²⁷.
  • Safinamid jest przeciwwskazany przy ciężkich chorobach wątroby, a przy umiarkowanych zalecana jest mniejsza dawka¹⁰.
• Kierowcy i obsługa maszyn: Wszystkie trzy leki mogą powodować zawroty głowy lub senność. Pacjenci powinni zachować ostrożność podczas prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn²⁸²⁹³⁰.

Podsumowanie: Inhibitory MAO-B w leczeniu choroby Parkinsona – podobieństwa i różnice