Sarilumab, tocilizumab i anakinra to leki immunosupresyjne stosowane głównie w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów i chorób autozapalnych. Różnią się mechanizmem działania, wskazaniami i bezpieczeństwem stosowania.
Podobieństwa i różnice: jakie substancje czynne porównujemy?
W tej analizie skupiamy się na trzech lekach biologicznych: sarilumabie, tocilizumabie oraz anakinrze. Wszystkie należą do grupy immunosupresyjnych inhibitorów interleukin, stosowanych przede wszystkim w leczeniu chorób o podłożu zapalnym i autoimmunologicznym123.
- Sarilumab oraz tocilizumab to przeciwciała monoklonalne blokujące receptory interleukiny 6 (IL-6R), a więc działają poprzez hamowanie sygnałów prozapalnych IL-612.
- Anakinra to z kolei antagonistą receptora interleukiny 1 (IL-1), co oznacza, że blokuje działanie innej cytokiny zapalnej – IL-13.
- Wszystkie te leki są stosowane w leczeniu reumatoidalnego zapalenia stawów, choć zakres ich zastosowań może być szerszy w zależności od substancji456.
Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się sarilumab, tocilizumab lub anakinrę?
Chociaż wszystkie trzy substancje są stosowane w leczeniu chorób zapalnych, istnieją między nimi istotne różnice pod względem zakresu wskazań i grup pacjentów, którym można je podawać.
- Sarilumab jest stosowany u dorosłych z umiarkowaną lub ciężką postacią reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), zwłaszcza jeśli leczenie innymi lekami modyfikującymi przebieg choroby (DMARDs) nie było skuteczne lub było źle tolerowane. Może być podawany w monoterapii lub w skojarzeniu z metotreksatem4.
- Tocilizumab ma szerszy zakres wskazań – poza leczeniem RZS u dorosłych i dzieci, jest wykorzystywany także w terapii młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów (zarówno o początku uogólnionym, jak i wielostawowym), choroby Stilla, zespołu uwalniania cytokin, a także w leczeniu ciężkich przypadków COVID-19 u dorosłych wymagających tlenoterapii5. Można go podawać zarówno dorosłym, jak i dzieciom od 2. roku życia, w różnych postaciach i drogach podania (dożylnie i podskórnie)57.
- Anakinra jest stosowana nie tylko w RZS u dorosłych, ale także w szerokim spektrum chorób autozapalnych (takich jak zespół Stilla, rodzinne zespoły gorączek okresowych czy niektóre przypadki COVID-19). Może być podawana dzieciom już od 8. miesiąca życia (o masie powyżej 10 kg), a zakres wskazań obejmuje również leczenie choroby Stilla, CAPS (zespoły zależne od kriopiryny) czy rodzinnej gorączki śródziemnomorskiej6.
Mechanizm działania i farmakokinetyka – jak te leki wpływają na organizm?
Wszystkie trzy substancje hamują procesy zapalne, jednak robią to w różny sposób:
- Sarilumab i tocilizumab blokują receptory dla interleukiny 6 (IL-6R), co ogranicza sygnały wywołujące zapalenie i niszczenie stawów. Obie substancje różnią się jednak szczegółami – np. sposobem podania (sarilumab podskórnie, tocilizumab podskórnie lub dożylnie), dawkowaniem i długością działania1211.
- Anakinra blokuje receptory interleukiny 1 (IL-1), przez co hamuje nieco inny szlak zapalny niż pozostałe leki. Ma krótki okres półtrwania, dlatego wymaga codziennych wstrzyknięć podskórnych3.
- Tocilizumab występuje w kilku postaciach – podskórnej i dożylnej – i może być dostosowany do wieku oraz masy ciała pacjenta. Dla dzieci oraz osób dorosłych z cięższą masą ciała zalecane są odpowiednie modyfikacje dawki912.
Wszystkie leki mają wspólne cechy, takie jak konieczność monitorowania liczby krwinek i enzymów wątrobowych podczas leczenia, gdyż mogą wpływać na te parametry131415.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co trzeba uważać?
Wszystkie omawiane leki mają podobne przeciwwskazania:
- Nie wolno ich stosować u osób z nadwrażliwością na daną substancję czynną lub składniki pomocnicze161718.
- Leczenie nie powinno być rozpoczynane u pacjentów z aktywnym, ciężkim zakażeniem. W razie wystąpienia ciężkiego zakażenia podczas terapii, lek należy odstawić do czasu opanowania infekcji161719.
- U wszystkich tych leków należy zachować szczególną ostrożność u osób z chorobami wątroby, zaburzeniami czynności nerek oraz w przypadku wcześniejszych poważnych zakażeń202122.
- Szczepienia żywymi szczepionkami są przeciwwskazane w trakcie leczenia wszystkimi tymi lekami202324.
Jednak istnieją też istotne różnice:
- Sarilumab i tocilizumab nie są zalecane u pacjentów z wyraźnie podwyższonymi enzymami wątrobowymi, bardzo niską liczbą neutrofili lub płytek krwi1314.
- Anakinra nie powinna być stosowana u osób z ciężką neutropenią (niską liczbą neutrofili) – przed leczeniem należy wykonać odpowiednie badania krwi18.
- W przypadku choroby Stilla i innych chorób autozapalnych, bezpieczeństwo stosowania i konieczność monitorowania mogą się różnić w zależności od substancji czynnej oraz indywidualnych cech pacjenta25.
Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów
Wybór leku zależy także od wieku, ciąży, laktacji, prowadzenia pojazdów i obecności innych schorzeń.
- Dzieci i młodzież:
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią:
- Nie zaleca się stosowania sarilumabu i tocilizumabu w ciąży, chyba że korzyści przewyższają ryzyko. Zalecana jest skuteczna antykoncepcja podczas terapii i przez określony czas po jej zakończeniu2627.
- Anakinra również nie jest zalecana w ciąży, a w trakcie leczenia należy przerwać karmienie piersią28.
- Prowadzenie pojazdów i obsługa maszyn:
- Zaburzenia czynności nerek i wątroby:
- Sarilumab i tocilizumab mogą powodować przejściowe zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych i zaburzenia w morfologii krwi, dlatego w trakcie leczenia konieczne jest regularne wykonywanie badań laboratoryjnych1314.
- Anakinra może być stosowana u młodszych dzieci i w różnych rzadkich chorobach autozapalnych, a jej działanie jest krótsze – dlatego zwykle podaje się ją codziennie35.
- Tocilizumab ma najszersze zastosowanie pediatryczne spośród porównywanych leków, ale wymaga indywidualnego dopasowania dawki do wieku i masy ciała dziecka9.
- Wszystkie te leki mogą zwiększać podatność na zakażenia – konieczna jest szczególna ostrożność w okresie podwyższonego ryzyka infekcji363719.
Tabela porównawcza – kluczowe różnice i podobieństwa
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Sarilumab | Reumatoidalne zapalenie stawów u dorosłych | Nie stosować u dzieci | Nie zaleca się, wyjątek: konieczność kliniczna | Brak wpływu lub nieistotny wpływ |
| Tocilizumab | RZS, młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów, choroba Stilla, zespół uwalniania cytokin, COVID-19 | Od 2. roku życia (wybrane wskazania) | Nie zaleca się, wyjątek: konieczność kliniczna | Może powodować zawroty głowy |
| Anakinra | RZS, choroba Stilla, CAPS, FMF, COVID-19 | Od 8. miesiąca życia (powyżej 10 kg) | Nie zaleca się; karmienie piersią przeciwwskazane | Brak wpływu |
Sarilumab, tocilizumab i anakinra – wybór leku zależny od pacjenta i wskazań
Sarilumab, tocilizumab i anakinra to leki biologiczne, które zmieniły możliwości leczenia wielu chorób zapalnych i autoimmunologicznych. Wybór odpowiedniego preparatu zależy od wieku pacjenta, rodzaju i ciężkości choroby, innych schorzeń oraz indywidualnych przeciwwskazań. Tocilizumab i anakinra mają szersze zastosowanie w leczeniu dzieci i młodzieży, podczas gdy sarilumab jest zarejestrowany wyłącznie dla dorosłych z reumatoidalnym zapaleniem stawów. Wszystkie te leki wymagają starannego monitorowania, zwłaszcza pod kątem zakażeń oraz zaburzeń morfologii krwi i czynności wątroby. Zawsze ostateczna decyzja o leczeniu powinna być podejmowana przez lekarza, uwzględniając najnowsze zalecenia i indywidualne potrzeby pacjenta456.













