Promazyna – porównanie substancji czynnych

Promazyna, chloropromazyna i perazyna to leki przeciwpsychotyczne z grupy fenotiazyn, różniące się zastosowaniami, profilem bezpieczeństwa i wskazaniami.

Fenotiazyny – przegląd porównywanych substancji czynnych

Promazyna, chloropromazyna oraz perazyna to substancje czynne należące do grupy fenotiazyn, które są stosowane głównie jako leki przeciwpsychotyczne. Wspólną cechą tych leków jest wpływ na układ nerwowy, dzięki czemu wykazują działanie uspokajające i przeciwpsychotyczne¹²³. Wszystkie trzy preparaty mają zdolność blokowania receptorów dopaminowych, co prowadzi do zmniejszenia nasilenia objawów takich jak urojenia czy omamy⁴. Dodatkowo, leki te mogą działać przeciwwymiotnie, choć zakres tego działania różni się w zależności od substancji¹². Fenotiazyny są stosowane w psychiatrii od wielu lat i mają szerokie zastosowanie w leczeniu różnych zaburzeń psychicznych.

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Chociaż promazyna, chloropromazyna i perazyna należą do tej samej grupy leków, ich zastosowania kliniczne nie są identyczne.

• Promazyna jest stosowana przede wszystkim w krótkotrwałym wspomaganiu leczenia pobudzenia psychoruchowego oraz niepokoju, szczególnie u osób w podeszłym wieku⁵. Nie jest wskazana do leczenia przewlekłych psychoz czy schizofrenii.
• Chloropromazyna ma szerokie zastosowanie – jest używana w leczeniu schizofrenii, innych psychoz, manii, stanów lękowych i pobudzenia psychoruchowego, a także w terapii czkawki opornej na leczenie, nudności i wymiotów, a nawet w wprowadzaniu do hipotermii oraz w leczeniu autyzmu u dzieci⁶⁷.
• Perazyna jest stosowana głównie w leczeniu ostrej i przewlekłej schizofrenii oraz ostrych zaburzeń psychotycznych, które przebiegają z objawami pobudzenia, lęków, urojeń czy manii⁸⁹.

Wskazania te pokazują, że chloropromazyna ma najszersze zastosowanie, w tym możliwość stosowania u dzieci, podczas gdy promazyna i perazyna mają wskazania bardziej ograniczone – promazyna głównie do łagodzenia pobudzenia, a perazyna do leczenia psychoz.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy leki działają przede wszystkim poprzez blokowanie receptorów dopaminowych w mózgu, co powoduje zmniejszenie objawów psychotycznych⁴¹². Oprócz tego, wykazują również działanie na inne receptory:

• Promazyna i chloropromazyna blokują receptory serotoninowe, adrenergiczne i cholinergiczne, co tłumaczy ich uspokajające i przeciwhistaminowe działanie¹².
• Perazyna, jako pochodna piperazynowa fenotiazyny, również blokuje receptory dopaminowe, ale jej działanie jest bardziej ukierunkowane na objawy psychotyczne i mniej na działanie uspokajające⁴.

Różnice pojawiają się w farmakokinetyce:

• Promazyna szybko wchłania się z przewodu pokarmowego i w dużym stopniu wiąże się z białkami osocza, przenika do mózgu, przez łożysko i do mleka matki. Jest metabolizowana w wątrobie i wydalana z moczem i kałem¹³.
• Chloropromazyna także szybko się wchłania, jest szeroko dystrybuowana w organizmie, metabolizowana w wątrobie i wydalana z moczem oraz żółcią. Jej stężenie w osoczu szybko spada, ale metabolity utrzymują się długo¹⁴.
• Perazyna jest dobrze wchłaniana z przewodu pokarmowego, osiąga maksymalne stężenie w osoczu po 2–4 godzinach, wiąże się w ponad 95% z białkami osocza, przenika do mózgu, przez łożysko i do mleka matki, metabolizowana jest w wątrobie i wydalana z moczem oraz żółcią¹⁵.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie trzy substancje mają wspólne przeciwwskazania, takie jak nadwrażliwość na lek, ciężka niewydolność wątroby lub nerek, choroba Parkinsona, agranulocytoza, stany śpiączkowe i zaburzenia krwiotwórcze¹⁶¹⁷¹⁸. Jednak występują też różnice:

• Promazyna nie powinna być stosowana u dzieci oraz kobiet karmiących piersią¹⁶.
• Chloropromazyna, choć może być stosowana u dzieci, to jej stosowanie u najmłodszych jest ograniczone do przypadków zagrożenia życia¹¹.
• Perazyna nie jest zalecana w ciąży, podczas karmienia piersią oraz u dzieci poniżej 16 lat¹⁸.

Do ważnych środków ostrożności zalicza się monitorowanie morfologii krwi, czynności wątroby i serca oraz unikanie ekspozycji na słońce, ze względu na ryzyko reakcji alergicznych i nadwrażliwości na światło, szczególnie przy dłuższym stosowaniu fenotiazyn¹⁹²⁰²¹. Wspólnym zagrożeniem dla wszystkich tych substancji jest możliwość wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego, objawiającego się m.in. wysoką gorączką i sztywnością mięśni²²²³²⁴.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

W kontekście bezpieczeństwa stosowania, istnieją istotne różnice pomiędzy tymi lekami:

• Dzieci: Chloropromazyna może być stosowana u dzieci, ale tylko w określonych sytuacjach i z zachowaniem ostrożności. Promazyna i perazyna nie są zalecane w tej grupie wiekowej¹¹¹⁶²⁵.
• Kobiety w ciąży: Wszystkie trzy substancje nie powinny być stosowane w ciąży, chyba że lekarz uzna, że korzyści przeważają nad ryzykiem. U zwierząt wykazano szkodliwy wpływ na płód²⁶²⁷²⁸.
• Karmienie piersią: Promazyna i perazyna są przeciwwskazane podczas karmienia piersią, natomiast w przypadku chloropromazyny zaleca się przerwanie karmienia na czas leczenia²⁶²⁹²⁸.
• Osoby w podeszłym wieku: Wszystkie leki powinny być stosowane w zmniejszonych dawkach, ze względu na większą podatność na działania niepożądane, takie jak niedociśnienie ortostatyczne czy zaburzenia rytmu serca¹⁰¹¹²⁵.
• Pacjenci z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby: W przypadku ciężkiej niewydolności wątroby lub nerek promazyna i perazyna są przeciwwskazane. Chloropromazyna powinna być stosowana ostrożnie, a dawki odpowiednio modyfikowane¹⁶²³²⁵.
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: Wszystkie trzy leki mogą powodować senność i upośledzenie sprawności psychomotorycznej, dlatego nie powinny być stosowane przez osoby kierujące pojazdami lub obsługujące maszyny³⁰³¹³².

Podsumowanie – fenotiazyny w leczeniu zaburzeń psychicznych

Promazyna, chloropromazyna i perazyna to leki z tej samej grupy, jednak różnią się zakresem wskazań, profilem bezpieczeństwa i możliwością stosowania w różnych grupach pacjentów. Wybór odpowiedniej substancji zależy od wieku, stanu zdrowia, rodzaju zaburzenia oraz indywidualnej tolerancji pacjenta. Poniżej przedstawiono tabelę porównującą najważniejsze cechy tych leków:

^{5689161718262728303132}