Pretomanid – porównanie substancji czynnych

Pretomanid, delamanid i pirazynamid to leki przeciwgruźlicze o różnych wskazaniach, mechanizmach działania i profilu bezpieczeństwa, stosowane u różnych grup pacjentów.

Porównywane substancje czynne – czym się charakteryzują?

Pretomanid, delamanid oraz pirazynamid to leki przeciwprątkowe, wykorzystywane w leczeniu gruźlicy. Wszystkie te substancje należą do grupy leków zwalczających bakterie Mycobacterium tuberculosis, ale różnią się zakresem działania i miejscem w schemacie leczenia. Pretomanid i delamanid są nowocześniejszymi lekami, stosowanymi głównie w przypadkach gruźlicy lekoopornej, podczas gdy pirazynamid jest od wielu lat jednym z podstawowych leków pierwszego rzutu w terapii tej choroby¹²³.

• Wszystkie trzy substancje wykazują silne działanie przeciwbakteryjne na prątki gruźlicy¹²³.
• Pretomanid i delamanid są stosowane przede wszystkim w przypadkach, gdy bakterie wykazują oporność na standardowe leki przeciwgruźlicze⁴⁵.
• Pirazynamid jest jednym z pięciu leków pierwszego rzutu i odgrywa kluczową rolę w początkowej fazie leczenia, skracając czas terapii³.

Źródła: ¹²³

Wskazania do stosowania – kiedy sięgamy po dany lek?

Pretomanid jest wskazany do stosowania w skojarzeniu z innymi lekami (bedakilina, linezolid) u dorosłych z gruźlicą płuc wywołaną przez szczepy oporne na wiele leków, w tym izoniazyd, ryfampicynę i fluorochinolony. Jest stosowany wtedy, gdy standardowe leczenie nie przynosi efektu lub nie jest tolerowane⁴.

Delamanid również przeznaczony jest do leczenia gruźlicy opornej na wiele leków (MDR-TB), zarówno u dorosłych, jak i dzieci oraz młodzieży od masy ciała 10 kg. Może być stosowany u pacjentów, którzy nie mogą być leczeni innymi schematami z powodu oporności bakterii lub nietolerancji innych leków⁵⁶.

Pirazynamid stosuje się głównie w pierwszej fazie leczenia gruźlicy, zarówno płucnej, jak i pozapłucnej, zwykle w skojarzeniu z ryfampicyną i izoniazydem. Jest używany również w leczeniu przypadków opornych na izoniazyd lub ryfampicynę, ale zawsze razem z innymi lekami⁷.

• Pretomanid i delamanid są zarezerwowane głównie dla trudnych przypadków opornej gruźlicy⁴⁵.
• Pirazynamid jest standardem w początkowej fazie leczenia większości chorych⁷.
• Delamanid może być stosowany u dzieci od masy ciała 10 kg, natomiast pretomanid i pirazynamid nie mają udowodnionego bezpieczeństwa stosowania u dzieci⁸⁹¹⁰¹¹.

Źródła: ⁴⁵⁶⁷

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Pretomanid i delamanid mają podobny mechanizm działania – oba hamują syntezę składników ściany komórkowej bakterii i działają na prątki w różnych warunkach środowiska. Ich aktywacja w komórkach bakteryjnych wymaga obecności tego samego szlaku enzymatycznego, co powoduje, że mogą wystąpić oporności krzyżowe między tymi lekami¹².

Pirazynamid natomiast działa na innym etapie rozwoju bakterii, szczególnie skutecznie w początkowej fazie choroby, gdy środowisko zakażenia jest zakwaszone. Jego mechanizm działania jest mniej poznany, ale wiadomo, że przekształca się w aktywną formę w organizmie i skutecznie niszczy prątki gruźlicy w specyficznych warunkach¹².

• Pretomanid i delamanid wymagają aktywacji przez te same enzymy bakteryjne, co może prowadzić do oporności krzyżowej¹¹³.
• Pirazynamid działa najlepiej w środowisku o niskim pH i jest niezbędny w pierwszej fazie leczenia¹².
• Pretomanid i delamanid są podawane doustnie, podobnie jak pirazynamid, ale różnią się czasem półtrwania i sposobem metabolizmu w organizmie¹⁴¹⁵¹⁶.

Źródła: ¹²¹²

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co je różni?

Każda z tych substancji czynnych ma swoje przeciwwskazania i wymaga szczególnej ostrożności w określonych sytuacjach:

• Pretomanid: Nie wolno stosować w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną lub inne nitroimidazole. Brak danych o bezpieczeństwie u dzieci i młodzieży. Ostrożność w chorobach wątroby i nerek – nie określono bezpieczeństwa, nie zaleca się stosowania w tych grupach¹⁷¹⁰.
• Delamanid: Przeciwwskazany przy bardzo niskim stężeniu albumin, w przypadku ciężkich zaburzeń pracy wątroby i nerek oraz przy jednoczesnym stosowaniu leków silnie indukujących CYP3A4. Nie powinno się go stosować, gdy istnieje ryzyko wydłużenia odstępu QT w EKG¹⁸¹⁹.
• Pirazynamid: Przeciwwskazany przy niewydolności wątroby, dnie moczanowej, porfirii, w ciąży i podczas karmienia piersią. Należy zachować szczególną ostrożność u osób z cukrzycą i niewydolnością nerek²⁰²¹.

Źródła: ^17181920

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania tych leków zależy od wieku pacjenta, stanu zdrowia oraz ewentualnej ciąży lub karmienia piersią:

• Dzieci i młodzież:
  • Pretomanid – brak danych o bezpieczeństwie i skuteczności, nie zaleca się stosowania u dzieci¹⁰.
  • Delamanid – może być stosowany u dzieci i młodzieży od 10 kg masy ciała, a odpowiednie dawki są dostępne dla różnych grup wiekowych⁸⁹.
  • Pirazynamid – zaleca się stosowanie wyłącznie w warunkach szpitalnych, szczególnie u dzieci¹¹.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią:
  • Pretomanid – stosować tylko, jeśli korzyści przewyższają ryzyko. Brak jednoznacznych danych o bezpieczeństwie²².
  • Delamanid – nie zaleca się stosowania w ciąży i podczas karmienia piersią²³²⁴.
  • Pirazynamid – przeciwwskazany w ciąży i okresie karmienia piersią²⁵.
• Osoby z chorobami wątroby i nerek:
  • Pretomanid – nie zaleca się stosowania, brak danych o bezpieczeństwie¹⁰.
  • Delamanid – nie stosować przy umiarkowanych i ciężkich zaburzeniach wątroby lub ciężkich zaburzeniach nerek²⁶²⁷.
  • Pirazynamid – przeciwwskazany przy niewydolności wątroby, wymaga ostrożności w niewydolności nerek²⁰²¹.
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny:
  • Pretomanid – może wywoływać zawroty głowy i zaburzenia widzenia, należy zachować ostrożność²⁸.
  • Delamanid – może mieć umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów, zaleca się ostrożność w razie działań niepożądanych²⁹³⁰.
  • Pirazynamid – brak danych o wpływie na prowadzenie pojazdów³¹.

Źródła: ^{1089112223242526272021}

Pretomanid, delamanid i pirazynamid – kluczowe różnice w pigułce