Lipegfilgrastym, filgrastym i pegfilgrastym to leki stymulujące produkcję białych krwinek. Różnią się czasem działania, dawkowaniem i grupami pacjentów, u których mogą być stosowane.
Podstawowe informacje o porównywanych substancjach czynnych
Lipegfilgrastym, filgrastym i pegfilgrastym należą do grupy leków nazywanych czynnikami stymulującymi tworzenie kolonii granulocytów (G-CSF). Ich głównym zadaniem jest pobudzanie szpiku kostnego do produkcji neutrofili, czyli jednego z rodzajów białych krwinek odpowiedzialnych za ochronę organizmu przed infekcjami123. Wszystkie te substancje są stosowane głównie u osób poddawanych chemioterapii, która może znacznie obniżać poziom białych krwinek i zwiększać ryzyko poważnych infekcji456. Różnią się one jednak budową, czasem działania i sposobem podania. Lipegfilgrastym oraz pegfilgrastym to tzw. pegylowane formy filgrastymu – oznacza to, że do cząsteczki filgrastymu dołączono dodatkową strukturę, dzięki czemu lek działa dłużej w organizmie13.
Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję czynną?
Wszystkie omawiane substancje są wykorzystywane przede wszystkim w celu skrócenia czasu trwania neutropenii (obniżonej liczby neutrofili) i zmniejszenia ryzyka gorączki neutropenicznej u pacjentów leczonych chemioterapią z powodu nowotworów złośliwych (z wyłączeniem przewlekłej białaczki szpikowej i zespołów mielodysplastycznych)456. Jednak ich zakres zastosowań nie jest identyczny:
- Lipegfilgrastym jest wskazany do stosowania u dorosłych oraz dzieci w wieku 2 lat i starszych, wyłącznie w związku z chemioterapią nowotworów złośliwych (z wyłączeniem przewlekłej białaczki szpikowej i zespołów mielodysplastycznych)4.
- Filgrastym ma najszerszy zakres zastosowań: poza profilaktyką i leczeniem neutropenii po chemioterapii, jest stosowany także w mobilizacji komórek macierzystych do przeszczepu, w leczeniu ciężkich wrodzonych, cyklicznych i idiopatycznych neutropenii, a także u osób z zaawansowanym zakażeniem HIV oraz u dzieci i dorosłych5.
- Pegfilgrastym jest wskazany u dorosłych w celu skrócenia czasu trwania neutropenii i zmniejszenia ryzyka gorączki neutropenicznej podczas chemioterapii cytotoksycznej, natomiast nie jest zalecany u dzieci i młodzieży (brak wystarczających danych o bezpieczeństwie i skuteczności)6.
W praktyce wybór substancji zależy od wieku pacjenta, rodzaju i intensywności leczenia, a także innych schorzeń współistniejących.
Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne
Wszystkie trzy substancje działają poprzez pobudzanie szpiku kostnego do zwiększonej produkcji neutrofili. Lipegfilgrastym, filgrastym i pegfilgrastym wykazują bardzo podobny mechanizm działania na poziomie komórkowym – są to leki biologiczne, które imitują naturalny ludzki czynnik wzrostu kolonii granulocytów (G-CSF)123. Różnią się jednak długością działania w organizmie i sposobem podawania:
- Filgrastym ma krótki okres półtrwania, dlatego podaje się go codziennie, zwykle przez kilka do kilkunastu dni po chemioterapii. Może być podawany podskórnie lub dożylnie7.
- Pegfilgrastym i lipegfilgrastym są tzw. pegylowanymi formami filgrastymu – mają dołączoną cząsteczkę PEG, co wydłuża ich obecność w organizmie i pozwala na podanie jednorazowej dawki na cykl chemioterapii31. Podaje się je wyłącznie podskórnie.
Dzięki tym różnicom pegfilgrastym i lipegfilgrastym wymagają rzadszych wstrzyknięć, co jest wygodniejsze dla pacjenta.
Porównanie działania i skuteczności
Badania kliniczne wykazały, że lipegfilgrastym i pegfilgrastym są równie skuteczne jak filgrastym w skracaniu czasu trwania ciężkiej neutropenii i zmniejszaniu ryzyka gorączki neutropenicznej podczas chemioterapii891011. Lipegfilgrastym i pegfilgrastym mają dłuższy okres działania, dzięki czemu można je podać w pojedynczej dawce na cały cykl chemioterapii31.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Wszystkie porównywane substancje są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub jakikolwiek składnik preparatu121314. Dodatkowo, istnieją przeciwwskazania i środki ostrożności specyficzne dla poszczególnych leków:
- Filgrastym nie powinien być stosowany u pacjentów z ciężką wrodzoną neutropenią, u których rozwinęła się białaczka lub pojawiają się objawy rozwoju białaczki15.
- Lipegfilgrastym i pegfilgrastym nie są zalecane u osób z przewlekłą białaczką szpikową, zespołami mielodysplastycznymi oraz ostrą białaczką szpikową wtórną, a także nie powinny być stosowane w celu zwiększenia dawek chemioterapii poza ustalone schematy1617.
Wszystkie substancje mogą powodować działania niepożądane, takie jak powiększenie śledziony, bóle kości, rzadziej zaburzenia czynności nerek czy reakcje alergiczne181519. Bardzo ważne jest monitorowanie liczby krwinek białych podczas leczenia, aby uniknąć nadmiernego ich wzrostu (leukocytozy)202122.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Porównywane substancje różnią się pod względem bezpieczeństwa i zaleceń dotyczących stosowania u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią oraz osób z zaburzeniami pracy nerek lub wątroby:
- Lipegfilgrastym może być stosowany u dzieci od 2. roku życia, jednak nie określono bezpieczeństwa i skuteczności u młodszych dzieci4.
- Filgrastym jest szeroko stosowany zarówno u dzieci, jak i dorosłych, a zalecenia dotyczące dawkowania są takie same dla obu grup23.
- Pegfilgrastym nie jest zalecany u dzieci i młodzieży, ponieważ nie ma wystarczających danych potwierdzających jego bezpieczeństwo w tej grupie wiekowej24.
Jeśli chodzi o stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią, wszystkie substancje mają podobne zalecenia – nie zaleca się ich stosowania, ponieważ nie ma wystarczających danych na temat bezpieczeństwa u kobiet ciężarnych i karmiących252627.
Dla pacjentów z zaburzeniami pracy nerek lub wątroby nie ma konieczności modyfikowania dawki żadnej z tych substancji, ponieważ ich metabolizm nie zależy od funkcji tych narządów282930.
Jeśli chodzi o prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn, wszystkie trzy substancje są uznawane za bezpieczne lub mają bardzo niewielki wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów, choć u niektórych osób mogą pojawić się zawroty głowy313233.
Porównanie wybranych właściwości – tabela
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Lipegfilgrastym | Profilaktyka neutropenii i gorączki neutropenicznej po chemioterapii | Od 2. roku życia | Nie zaleca się | Brak przeciwwskazań |
| Filgrastym | Profilaktyka i leczenie neutropenii po chemioterapii, mobilizacja komórek macierzystych, neutropenia wrodzona, cykliczna, idiopatyczna, HIV | Możliwe, zalecenia jak dla dorosłych | Nie zaleca się | Zachować ostrożność – możliwe zawroty głowy |
| Pegfilgrastym | Profilaktyka neutropenii i gorączki neutropenicznej po chemioterapii u dorosłych | Nie zaleca się (brak danych) | Nie zaleca się | Brak przeciwwskazań |
Lipegfilgrastym, filgrastym i pegfilgrastym – wybór substancji zależy od sytuacji klinicznej
Lipegfilgrastym, filgrastym i pegfilgrastym to substancje czynne o bardzo zbliżonym mechanizmie działania, których głównym celem jest ochrona pacjenta przed powikłaniami neutropenii podczas chemioterapii456. Najważniejsze różnice między nimi dotyczą zakresu wskazań, możliwości stosowania u dzieci, wygody dawkowania i długości działania w organizmie. Wybór odpowiedniej substancji zależy od wieku pacjenta, stanu zdrowia, rodzaju nowotworu oraz preferencji dotyczących leczenia. Wszystkie trzy substancje wymagają ścisłego monitorowania liczby krwinek białych i stosowania zgodnie z zaleceniami lekarza.













