Fosaprepitant, aprepitant i netupitant to leki przeciwwymiotne stosowane w zapobieganiu nudnościom i wymiotom wywołanym chemioterapią. Różnią się m.in. drogą podania i zastosowaniem u dzieci.
Fosaprepitant, aprepitant i netupitant – co je łączy?
Fosaprepitant, aprepitant oraz netupitant to substancje czynne należące do tej samej grupy leków przeciwwymiotnych, tzw. antagonistów receptora neurokininowego 1 (NK1). Ich głównym zadaniem jest zapobieganie nudnościom i wymiotom wywołanym przez chemioterapię nowotworową, zarówno o wysokim, jak i umiarkowanym ryzyku wystąpienia tych objawów12. Stosowane są zazwyczaj w skojarzeniu z innymi lekami, takimi jak glikokortykosteroidy (np. deksametazon) oraz antagoniści receptora 5-HT334. Wszystkie trzy substancje działają poprzez blokowanie receptorów w mózgu, które są odpowiedzialne za wywoływanie odruchu wymiotnego pod wpływem substancji P56.
- Wszystkie są stosowane głównie w zapobieganiu nudnościom i wymiotom podczas chemioterapii nowotworowej12.
- Należą do tej samej grupy leków (antagoniści NK1)56.
- Stosowane są w połączeniu z innymi lekami przeciwwymiotnymi34.
- Ich celem jest poprawa komfortu pacjentów poddawanych chemioterapii12.
Kiedy stosuje się fosaprepitant, aprepitant i netupitant?
Wskazania do stosowania wszystkich trzech substancji są bardzo podobne – zapobieganie nudnościom i wymiotom związanym z chemioterapią o wysokim lub umiarkowanym ryzyku wystąpienia tych objawów12. Jednak istnieją istotne różnice w szczegółach:
- Fosaprepitant jest podawany dożylnie i może być stosowany zarówno u dorosłych, jak i dzieci od 6. miesiąca życia1. Jest szczególnie polecany, gdy doustne podanie leku nie jest możliwe lub niewskazane.
- Aprepitant dostępny jest głównie w postaci doustnej (kapsułki, proszek do zawiesiny) i przeznaczony dla dorosłych oraz młodzieży powyżej 12. roku życia. W przypadku młodszych dzieci stosuje się specjalne formy leku lub odpowiednie przeliczenie dawki7.
- Netupitant (stosowany w połączeniu z palonosetronem) jest dostępny w postaci kapsułek doustnych lub roztworu do infuzji dożylnej, ale wskazany wyłącznie u dorosłych28. Nie jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży.
Różnice dotyczą również zakresu zastosowania u pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby. Wszystkie trzy substancje mogą być stosowane u pacjentów z łagodnymi zaburzeniami tych narządów, jednak przy cięższych schorzeniach zalecana jest ostrożność lub brak odpowiednich danych, szczególnie w przypadku netupitantu910.
Jak działają te substancje czynne?
Wszystkie trzy substancje – fosaprepitant, aprepitant i netupitant – blokują receptory neurokininowe NK1 w mózgu, które są aktywowane przez substancję P i odpowiadają za wywoływanie nudności oraz wymiotów. Fosaprepitant jest tzw. prolekiem, co oznacza, że po podaniu dożylnym bardzo szybko przekształca się w aprepitant, który wywiera właściwe działanie w organizmie511. Netupitant, często stosowany w połączeniu z palonosetronem, działa na ten sam mechanizm, ale dodatkowo blokuje inny szlak odpowiedzialny za nudności (receptory 5-HT3, przez palonosetron)6.
Najważniejsze różnice dotyczą:
- Sposobu podania – fosaprepitant jest podawany dożylnie, aprepitant i netupitant najczęściej doustnie (netupitant także dożylnie w postaci fosnetupitantu)344.
- Farmakokinetyki – fosaprepitant szybko przekształca się w aprepitant, który utrzymuje się w organizmie przez ok. 11 godzin12, aprepitant działa ok. 9-13 godzin13, a netupitant ma najdłuższy czas działania – nawet do 88 godzin14.
- Wydalania – wszystkie trzy substancje są wydalane głównie przez wątrobę i żółć, a nie przez nerki1514.
Oznacza to, że netupitant może być wygodny w stosowaniu (jednorazowe podanie na cykl chemioterapii), podczas gdy aprepitant i fosaprepitant wymagają częstszego podawania lub schematów skojarzonych.
Właściwości farmakokinetyczne w praktyce
Fosaprepitant i aprepitant mają bardzo podobny profil działania, ponieważ fosaprepitant zamienia się w aprepitant w organizmie11. Netupitant, choć działa dłużej, stosowany jest wyłącznie u dorosłych i zawsze w połączeniu z inną substancją czynną (palonosetronem), co daje podwójny mechanizm działania przeciwwymiotnego6.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice
Wszystkie trzy substancje mają podobne przeciwwskazania:
- Nadwrażliwość na którąkolwiek z substancji czynnych lub pomocniczych1617.
- Nie wolno ich stosować jednocześnie z lekami takimi jak pimozyd, terfenadyna, astemizol, cyzapryd – ryzyko groźnych interakcji przez wpływ na enzymy wątrobowe CYP3A4161817.
Dodatkowe różnice:
- Netupitant jest przeciwwskazany w ciąży – nie należy go stosować u kobiet w ciąży ani podczas karmienia piersią19.
- W przypadku aprepitantu i fosaprepitantu, brak jest pełnych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania w ciąży – nie zaleca się ich stosowania, chyba że jest to bezwzględnie konieczne2021.
- Fosaprepitant oraz aprepitant mogą być stosowane u pacjentów z łagodnymi zaburzeniami wątroby lub nerek, jednak w przypadku ciężkich zaburzeń zalecana jest ostrożność lub brak jest odpowiednich danych910.
- Netupitant (oraz jego dożylna forma – fosnetupitant) nie jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży108.
Wspólną cechą dla wszystkich leków jest także konieczność zachowania szczególnej ostrożności w przypadku jednoczesnego stosowania z innymi lekami metabolizowanymi przez enzym CYP3A4, takimi jak niektóre leki immunosupresyjne, środki przeciwbólowe czy doustne środki antykoncepcyjne2223. W przypadku stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych zalecane jest stosowanie dodatkowej, niehormonalnej metody zabezpieczenia przez 2 miesiące po zakończeniu leczenia2419.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Pod względem bezpieczeństwa u szczególnych grup pacjentów, leki te różnią się następująco:
- Dzieci i młodzież: Fosaprepitant może być stosowany już od 6. miesiąca życia, aprepitant od 12. roku życia (lub młodsi w odpowiedniej postaci), natomiast netupitant – wyłącznie u dorosłych1710.
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Netupitant jest przeciwwskazany w ciąży. Fosaprepitant i aprepitant nie są zalecane, chyba że jest to konieczne. Wszystkie trzy nie powinny być stosowane podczas karmienia piersią2019.
- Kierowcy i obsługujący maszyny: Fosaprepitant i aprepitant mogą powodować niewielkie zawroty głowy lub zmęczenie, jednak wpływ ten jest oceniany jako łagodny. Netupitant (w połączeniu z palonosetronem) może mieć umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn, zwłaszcza jeśli wystąpią objawy takie jak senność czy zawroty głowy2526.
- Osoby z zaburzeniami nerek lub wątroby: Wszystkie trzy substancje mogą być stosowane u osób z łagodnymi zaburzeniami funkcji tych narządów, jednak w przypadku ciężkich zaburzeń zalecana jest ostrożność lub brak jest wystarczających danych, szczególnie dla netupitantu910.
Podsumowanie – wybór leku przeciwwymiotnego
Poniższa tabela przedstawia najważniejsze różnice i podobieństwa między fosaprepitantem, aprepitantem i netupitantem:
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Fosaprepitant | Zapobieganie nudnościom i wymiotom podczas chemioterapii o wysokim i umiarkowanym ryzyku (u dorosłych i dzieci od 6. miesiąca życia) | Od 6. miesiąca życia | Nie zaleca się, chyba że konieczne | Może powodować niewielkie zawroty głowy i zmęczenie |
| Aprepitant | Zapobieganie nudnościom i wymiotom podczas chemioterapii o wysokim i umiarkowanym ryzyku (dorośli, młodzież od 12 lat) | Od 12. roku życia (lub młodsi w odpowiedniej postaci) | Nie zaleca się, chyba że konieczne | Może powodować niewielkie zawroty głowy i zmęczenie |
| Netupitant | Zapobieganie nudnościom i wymiotom podczas chemioterapii o wysokim i umiarkowanym ryzyku (tylko dorośli, zawsze z palonosetronem) | Nie stosować u dzieci i młodzieży | Przeciwwskazane | Może mieć umiarkowany wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn |
Wybór odpowiedniego leku przeciwwymiotnego zależy od wieku pacjenta, rodzaju chemioterapii, możliwości przyjmowania leków doustnych lub dożylnych oraz od innych chorób współistniejących. Fosaprepitant wyróżnia się możliwością stosowania już u bardzo małych dzieci i wygodną formą dożylną. Aprepitant sprawdzi się zarówno u dorosłych, jak i młodzieży, natomiast netupitant jest lekiem przeznaczonym wyłącznie dla dorosłych pacjentów, ale dzięki dłuższemu działaniu może być wygodny dla osób preferujących prostszy schemat leczenia172.













