Acmella oleracea

Acmella oleracea, znana także jako *Spilanthes acmella*, to tropikalna roślina zielna, która zdobyła uznanie zarówno w medycynie tradycyjnej, jak i nowoczesnej farmacji. Choć jej wygląd nie wyróżnia się szczególnie wśród innych roślin, jej właściwości lecznicze sprawiają, że coraz częściej sięga się po nią w terapii schorzeń jamy ustnej, a także w kosmetologii i preparatach immunostymulujących. Szczególną sławę zyskała dzięki efektowi delikatnego odrętwienia i mrowienia, które wywołuje w ustach – zjawisku, które zawdzięcza obecności wyjątkowych związków chemicznych.

Gdzie występuje Acmella oleracea?

Acmella oleracea (łac. *Acmella oleracea*) pochodzi z wilgotnych, tropikalnych obszarów Ameryki Południowej i Środkowej, a jej ojczyzną są zwłaszcza tereny Brazylii i Peru. W swoim naturalnym środowisku spotkać ją można na podmokłych łąkach i obrzeżach lasów. Jednak z biegiem lat roślina ta zdobyła popularność również poza swoim pierwotnym obszarem występowania. Obecnie jest powszechnie uprawiana w krajach Azji południowo-wschodniej (np. Indie, Tajlandia), a także w Afryce, gdzie ceniona jest nie tylko za swoje walory lecznicze, ale również za zastosowanie kulinarne. W wielu miejscach świata, zwłaszcza tam, gdzie panuje klimat tropikalny i subtropikalny, *Acmella oleracea* uprawiana jest na skalę lokalną oraz przemysłową, stanowiąc surowiec dla przemysłu farmaceutycznego i kosmetycznego.

Najważniejsze substancje czynne – co kryje w sobie Acmella oleracea?

Sekret działania *Acmella oleracea* tkwi w jej bogatym składzie chemicznym. Najważniejszym i najlepiej poznanym związkiem aktywnym jest spilanthol (nazywany też spiklenolidem A), należący do grupy alkiloamidów. To właśnie spilanthol odpowiada za charakterystyczne odczucie mrowienia i odrętwienia po spożyciu części rośliny oraz za jej miejscowe działanie znieczulające. Warto podkreślić, że spilanthol wpływa na przewodnictwo nerwowe – blokuje kanały sodowe neuronów czuciowych, co skutkuje zmniejszeniem odczuwania bólu i podrażnienia. Jest to mechanizm znany również z działania niektórych leków miejscowo znieczulających. Oprócz spilantholu, w surowcu botanicznym występują:

• Flawonoidy – m.in. kwercetyna, znana ze swoich właściwości antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych.
• Garbniki – związki o działaniu ściągającym, łagodzącym stany zapalne i wspierającym gojenie błon śluzowych.
• Olejki eteryczne – zawierające monoterpenoidy i seskwiterpenoidy, wspomagające działanie antybakteryjne i przeciwzapalne.

Dzięki tej różnorodności substancji czynnych, wyciąg z *Acmella oleracea* wykazuje szerokie spektrum działania farmakologicznego.

Jak działa Acmella oleracea? – Właściwości i zastosowanie surowców roślinnych

Wyciąg z *Spilanthes acmella* (łac. *Extractum Spilanthes acmellae*) – najczęściej w postaci płynów do płukania jamy ustnej, żeli, past lub kremów – jest surowcem o udowodnionej skuteczności w kilku kluczowych obszarach zdrowotnych.

Działanie miejscowo znieczulające i przeciwbólowe

Najbardziej charakterystycznym efektem działania wyciągu jest jego miejscowe działanie znieczulające. Po nałożeniu na błony śluzowe jamy ustnej wywołuje uczucie lekkiego drętwienia i mrowienia, co szybko przynosi ulgę w przypadku:

• stanów zapalnych dziąseł (gingivitis),
• aft (aftozowe zapalenie błony śluzowej),
• bólów gardła,
• podrażnień po zabiegach stomatologicznych.

To działanie wynika z blokowania przewodnictwa bólowego przez spilanthol. Dzięki temu roślina znajduje zastosowanie jako naturalny środek łagodzący ból błon śluzowych bez konieczności sięgania po silniejsze, syntetyczne leki.

Działanie przeciwzapalne i antybakteryjne

Wyciąg z *Acmella oleracea* wykazuje silne właściwości przeciwzapalne – hamuje powstawanie i aktywność mediatorów prozapalnych, co ogranicza rozwój stanu zapalnego oraz przyspiesza regenerację tkanek. Co ważne, preparaty na bazie tej rośliny wykazują także działanie:

• antybakteryjne – ograniczając rozwój bakterii odpowiedzialnych za infekcje jamy ustnej,
• przeciwwirusowe – wspierając organizm w walce z zakażeniami wirusowymi jamy ustnej i gardła.

Te właściwości są szczególnie cenne w profilaktyce i leczeniu drobnych infekcji, zwłaszcza u osób, które nie mogą lub nie chcą korzystać z antybiotyków.

Wspomaganie układu odpornościowego

Związki zawarte w wyciągu z *Acmella oleracea* wykazują także zdolność stymulowania układu odpornościowego – wspierają produkcję cytokin, które są naturalnymi „przekaźnikami” odpowiedzi immunologicznej. Dzięki temu preparaty te mogą być stosowane wspomagająco w okresach obniżonej odporności, np. w czasie przeziębień.

Pobudzenie wydzielania śliny

Jednym z ciekawych efektów działania tej rośliny jest stymulacja wydzielania śliny. To ważna właściwość dla osób cierpiących na suchość w ustach (kserostomię), która może towarzyszyć np. przewlekłemu stosowaniu niektórych leków, w przebiegu cukrzycy czy u osób starszych.

Poprawa mikrokrążenia skóry – zastosowanie w kosmetologii

W kosmetologii wyciąg z *Acmella oleracea* jest ceniony za zdolność pobudzania mikrokrążenia w skórze. Po nałożeniu na skórę twarzy wywołuje delikatne mrowienie, które poprawia ukrwienie i tym samym – elastyczność skóry. Z tego powodu ekstrakt z tej rośliny można znaleźć w składzie kremów ujędrniających, liftingujących oraz preparatów opóźniających pojawianie się zmarszczek.

Wskazania do stosowania preparatów z Acmella oleracea

Preparaty zawierające wyciąg z *Spilanthes acmella* poleca się w szczególności osobom zmagającym się z:

• przewlekłym lub ostrym zapaleniem dziąseł (gingivitis),
• aftowym zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej,
• bólami gardła,
• podrażnieniami i drobnymi urazami śluzówki jamy ustnej,
• infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi jamy ustnej,
• nadmierną suchością w ustach (kserostomia),
• potrzebą wspomagania układu odpornościowego w okresach przeziębień.

Wyciąg z tej rośliny można znaleźć także w pastach do zębów i płynach do płukania ust, gdzie pełni funkcję łagodzącą i antybakteryjną, poprawiając higienę jamy ustnej w naturalny sposób. W kosmetologii wyciąg z *Acmella oleracea* wykorzystywany jest przez osoby chcące poprawić jędrność i elastyczność skóry twarzy bez sięgania po inwazyjne zabiegi estetyczne.

Bezpieczeństwo stosowania – środki ostrożności i przeciwwskazania

Preparaty na bazie *Acmella oleracea* mają generalnie dobry profil bezpieczeństwa, zwłaszcza przy stosowaniu miejscowym. Jednak, jak każdy surowiec roślinny, mogą powodować reakcje niepożądane u osób szczególnie wrażliwych lub uczulonych.

Możliwe działania niepożądane

U osób uczulonych na rośliny z rodziny astrowatych (*Asteraceae*) mogą wystąpić reakcje alergiczne, takie jak:

• zaczerwienienie skóry,
• świąd,
• pieczenie w miejscu aplikacji.

W przypadku wystąpienia takich objawów należy przerwać stosowanie preparatu i skonsultować się z lekarzem.

Ostrożność w stosowaniu doustnym

Nie zaleca się przyjmowania dużych dawek wyciągu z *Acmella oleracea* doustnie bez nadzoru lekarskiego, ponieważ nie ma pełnych danych dotyczących bezpieczeństwa przewlekłego stosowania wysokich dawek alkiloamidów, takich jak spilanthol.

Stosowanie w ciąży i podczas karmienia piersią

Brakuje wystarczających badań potwierdzających bezpieczeństwo stosowania preparatów z *Acmella oleracea* u kobiet ciężarnych i karmiących piersią. W związku z tym, kobiety w tych okresach powinny unikać stosowania tych preparatów doustnie, a miejscowo tylko po konsultacji z lekarzem i na krótki czas.

Dawkowanie – jak bezpiecznie stosować preparaty z Acmella oleracea?

Dawkowanie preparatów na bazie tej rośliny zależy od ich postaci i stężenia. Typowo:

• Dorośli: standardowo zaleca się 10–20 mg standaryzowanego ekstraktu dziennie, najczęściej w formie płynów do płukania ust lub żeli aplikowanych bezpośrednio na zmiany chorobowe. Częstotliwość stosowania to zwykle 2–3 razy dziennie, aż do ustąpienia objawów.
• Dzieci: dawkowanie powinno być indywidualnie dostosowane przez lekarza. Preparaty dedykowane dzieciom zawierają niższe stężenia substancji czynnych, a czas stosowania jest zazwyczaj krótszy.
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią: stosowanie wyłącznie po konsultacji z lekarzem, najlepiej ograniczyć się do krótkotrwałych kuracji miejscowych.
• Osoby starsze: wskazane rozpoczynanie terapii od najniższych dawek i obserwacja reakcji organizmu.
• Pacjenci przewlekle chorzy: przed rozpoczęciem terapii konieczna konsultacja lekarska w celu wykluczenia interakcji z innymi lekami.

Interakcje z innymi lekami

Chociaż ryzyko poważnych interakcji jest niewielkie, osoby przyjmujące na stałe leki (np. przeciwzakrzepowe, immunosupresyjne) powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem terapii wyciągiem z *Acmella oleracea*. Ostrożność zalecana jest także u osób przewlekle chorych, ponieważ niektóre związki bioaktywne mogą wpływać na metabolizm leków.

Podsumowanie – czy warto sięgnąć po Acmella oleracea?

Acmella oleracea (*Spilanthes acmella*) to roślina o wszechstronnym potencjale terapeutycznym. Jej najważniejsze atuty to:

• naturalne, miejscowe działanie znieczulające,
• właściwości przeciwzapalne i antybakteryjne,
• możliwość stosowania jako wsparcie w terapii schorzeń jamy ustnej,
• zastosowanie w kosmetologii dla poprawy jędrności skóry.

Dzięki tym właściwościom, wyciąg z *Acmella oleracea* jest cennym składnikiem wielu preparatów farmaceutycznych i kosmetycznych, które mogą być stosowane zarówno doraźnie, jak i profilaktycznie. Należy jednak pamiętać o możliwości wystąpienia reakcji alergicznych oraz o konieczności konsultacji z lekarzem w przypadku długotrwałego lub doustnego stosowania, zwłaszcza u osób wrażliwych, przewlekle chorych, kobiet w ciąży i karmiących.