Wstęp: Działania niepożądane wankomycyny – co warto wiedzieć?
Wankomycyna to antybiotyk używany przede wszystkim w leczeniu ciężkich zakażeń, szczególnie tych wywołanych przez bakterie oporne na inne leki1. Podobnie jak inne leki, jej stosowanie wiąże się z ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych. Większość z nich pojawia się rzadko lub tylko u części pacjentów, jednak niektóre mogą być poważne. Występowanie działań niepożądanych zależy m.in. od drogi podania (dożylna lub doustna), dawki, czasu trwania leczenia, wieku oraz stanu zdrowia pacjenta23. Część działań niepożądanych jest charakterystyczna dla zbyt szybkiego podania leku dożylnie, inne mogą być związane z długotrwałym stosowaniem lub współistniejącymi chorobami4.
Decyzja o stosowaniu wankomycyny zawsze powinna być poprzedzona oceną potencjalnych korzyści i możliwych zagrożeń. Warto pamiętać, że nie każdy pacjent musi doświadczyć działań niepożądanych, a wiele z nich ma charakter przemijający lub łagodny5.
Najczęstsze działania niepożądane
Do najczęściej zgłaszanych działań niepożądanych należą:
- Zapalenie żyły – pojawia się głównie podczas podawania dożylnego, objawia się bólem, zaczerwienieniem i obrzękiem w miejscu wkłucia63.
- Reakcje rzekomoalergiczne – to nagłe zaczerwienienie górnej części ciała (tzw. zespół czerwonego człowieka lub czerwonej szyi), które zwykle pojawia się przy zbyt szybkim podaniu leku34.
- Duszność i świst krtaniowy – mogą wystąpić w trakcie lub krótko po infuzji7.
- Reakcje skórne – świąd, pokrzywka, wysypka lub zapalenie błon śluzowych4.
Działania niepożądane o ciężkim przebiegu
Wankomycyna może rzadko powodować bardzo poważne reakcje, takie jak:
- Ciężkie reakcje skórne – zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), zespół DRESS (wysypka z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi), ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)45.
- Reakcje anafilaktyczne – nagłe reakcje uczuleniowe, mogące prowadzić do groźnych dla życia objawów, takich jak spadek ciśnienia krwi czy zatrzymanie akcji serca5.
- Uszkodzenie słuchu – najczęściej dotyczy osób otrzymujących wysokie dawki lub leczonych jednocześnie innymi lekami uszkadzającymi słuch (np. aminoglikozydy), a także osób z zaburzeniami nerek4.
- Uszkodzenie nerek – najczęściej u osób z wcześniejszymi chorobami nerek lub przy jednoczesnym stosowaniu innych leków działających toksycznie na nerki4.
Działania niepożądane według częstości występowania
Bardzo często (≥1/10)
Brak potwierdzonych działań niepożądanych w tej kategorii dla wankomycyny9.
Często (≥1/100 do <1/10)
- Zapalenie żyły4
- Zaczerwienienie górnej części ciała i twarzy (zespół czerwonego człowieka)4
- Świąd, pokrzywka, wykwity i zapalenie błon śluzowych7
- Zmniejszenie ciśnienia tętniczego7
- Duszność, świst krtaniowy4
- Zaburzenia czynności nerek (zwiększenie stężenia kreatyniny i mocznika)4
Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
- Przejściowa lub trwała utrata słuchu7
Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
- Odwracalna neutropenia (spadek liczby białych krwinek), agranulocytoza, eozynofilia, trombocytopenia, pancytopenia4
- Reakcje nadwrażliwości, reakcje anafilaktyczne7
- Zawroty głowy pochodzenia obwodowego, szum w uszach, zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego4
- Zapalenie naczyń4
- Nudności7
- Śródmiąższowe zapalenie nerek, ostra niewydolność nerek4
- Gorączka polekowa, dreszcze, ból i skurcze mięśni klatki piersiowej i grzbietu4
Bardzo rzadko (<1/10 000)
- Zatrzymanie akcji serca9
- Rzekomobłoniaste zapalenie jelita i okrężnicy7
- Złuszczające zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona, toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN), linijna IgA dermatoza pęcherzowa4
Częstość nieznana
- Wymioty, biegunka7
- Zespół DRESS, ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP)7
- Ostra martwica kanalików nerkowych7
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde podejrzenie wystąpienia działania niepożądanego po zastosowaniu wankomycyny powinno być zgłaszane do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Dzięki temu możliwe jest ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa leków i lepsza ochrona pacjentów1112.
Tabela działań niepożądanych wankomycyny
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Krew i układ chłonny | – | – | – | Odwracalna neutropenia, agranulocytoza, eozynofilia, trombocytopenia, pancytopenia | – | – |
| Układ immunologiczny | – | – | – | Reakcje nadwrażliwości, reakcje anafilaktyczne | – | – |
| Ucho i błędnik | – | – | Przejściowa lub trwała utrata słuchu | Zawroty głowy pochodzenia obwodowego, szum w uszach, zawroty głowy pochodzenia ośrodkowego | – | – |
| Serce | – | – | – | – | Zatrzymanie akcji serca | – |
| Naczynia | – | Zmniejszenie ciśnienia tętniczego | – | Zapalenie naczyń | – | – |
| Układ oddechowy, klatka piersiowa i śródpiersie | – | Duszność, świst krtaniowy | – | – | – | – |
| Żołądek i jelita | – | – | – | Nudności | Rzekomobłoniaste zapalenie jelita i okrężnicy | Wymioty, biegunka |
| Skóra i tkanka podskórna | – | Zaczerwienienie górnej części ciała (zespół czerwonego człowieka), świąd, pokrzywka, wykwity i zapalenie błon śluzowych | – | – | Złuszczające zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona, TEN, linijna IgA dermatoza pęcherzowa | Zespół DRESS, AGEP |
| Nerki i drogi moczowe | – | Zaburzenia czynności nerek (zwiększenie stężenia kreatyniny i mocznika) | – | Śródmiąższowe zapalenie nerek, ostra niewydolność nerek | – | Ostra martwica kanalików nerkowych |
| Stany ogólne i miejsce podania | – | Zapalenie żyły, zaczerwienienie górnej części ciała i twarzy | – | Gorączka polekowa, dreszcze, ból i skurcze mięśni klatki piersiowej i grzbietu | – | – |
Wankomycyna – bezpieczeństwo i działania niepożądane w praktyce
Wankomycyna jest skutecznym antybiotykiem, ale – jak każdy lek – niesie ryzyko działań niepożądanych. Najczęściej są one łagodne i przemijające, jednak czasem mogą być poważne, szczególnie przy długotrwałym stosowaniu lub u osób z chorobami nerek czy słuchu. Zawsze należy informować personel medyczny o pojawieniu się niepokojących objawów, takich jak szum w uszach, zaburzenia słuchu, zmiany skórne, spadek ciśnienia czy trudności z oddawaniem moczu. Wczesna reakcja pozwala zmniejszyć ryzyko poważnych powikłań i zapewnić bezpieczne leczenie413.













