Stosowanie leków w ciąży i podczas karmienia piersią – dlaczego wymaga ostrożności?
Okres ciąży i karmienia piersią to wyjątkowy czas, w którym kobieta musi ze szczególną rozwagą podchodzić do przyjmowania jakichkolwiek leków. Substancje lecznicze mogą przenikać przez łożysko i wpływać na rozwój płodu, a także przedostawać się do mleka matki i oddziaływać na noworodka1. Z tego powodu każda decyzja o rozpoczęciu lub kontynuacji leczenia powinna być dokładnie przemyślana, najlepiej po konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
Bezpieczeństwo stosowania ublituksymabu w ciąży
Ublituksymab jest lekiem biologicznym należącym do grupy przeciwciał monoklonalnych, który stosuje się głównie w leczeniu stwardnienia rozsianego. Jest to lek podawany w formie dożylnej infuzji2. W przypadku kobiet w wieku rozrodczym zaleca się stosowanie skutecznej antykoncepcji zarówno w trakcie przyjmowania leku, jak i przez co najmniej 4 tygodnie po ostatniej infuzji1.
Ublituksymab należy do grupy immunoglobulin G1 (IgG1), które mogą przenikać przez barierę łożyskową. Oznacza to, że lek może przedostawać się z krwi matki do krwi płodu, szczególnie w późniejszych etapach ciąży1. Dane dotyczące stosowania ublituksymabu w ciąży są bardzo ograniczone, dlatego zaleca się unikanie jego stosowania w tym okresie, chyba że potencjalne korzyści dla matki wyraźnie przewyższają ryzyko dla dziecka1.
Zgłaszano przypadki przemijającego zmniejszenia liczby limfocytów B (rodzaj komórek odpornościowych) i limfocytopenii u noworodków, których matki w czasie ciąży były leczone innymi przeciwciałami anty-CD20, do których należy również ublituksymab3. Nie wiadomo jednak, jak długo może utrzymywać się taki efekt i jaki może być jego wpływ na zdrowie dziecka, ponieważ nie ma danych dotyczących liczby limfocytów B u noworodków narażonych na ten lek1.
Jeżeli kobieta w ciąży otrzymała ublituksymab, lekarz może zalecić odłożenie szczepień żywymi szczepionkami u noworodka lub niemowlęcia, aby zmniejszyć ryzyko powikłań1. W badaniach na zwierzętach stwierdzono, że lek może mieć toksyczny wpływ na rozwój płodu, ale nie jest jasne, czy taki efekt występuje również u ludzi3.
- Ublituksymab może wpływać na układ odpornościowy dziecka, jeśli był stosowany w ciąży1.
- Zaleca się stosowanie skutecznej antykoncepcji podczas leczenia i przez 4 tygodnie po zakończeniu terapii1.
- W przypadku zajścia w ciążę podczas leczenia, należy jak najszybciej poinformować lekarza1.
- Nie zaleca się stosowania ublituksymabu w ciąży, chyba że jest to absolutnie konieczne1.
Stosowanie ublituksymabu podczas karmienia piersią
Nie wiadomo, czy ublituksymab przenika do mleka kobiecego, jednak wiadomo, że ludzkie przeciwciała IgG pojawiają się w mleku w pierwszych dniach po porodzie, po czym ich stężenie gwałtownie spada3. Oznacza to, że w tym krótkim okresie tuż po porodzie nie można wykluczyć ryzyka dla dziecka karmionego piersią.
W późniejszym okresie karmienia piersią, gdy stężenie przeciwciał IgG w mleku jest niskie, ublituksymab może być stosowany, jeśli jest to konieczne z medycznego punktu widzenia3. Decyzja o kontynuacji karmienia piersią podczas leczenia powinna być podejmowana indywidualnie, po ocenie korzyści i ryzyka dla matki i dziecka.
Wpływ na płodność
Według dostępnych danych z badań na zwierzętach, ublituksymab nie wykazuje negatywnego wpływu na narządy rozrodcze i płodność4. Jednakże, u kobiet w wieku rozrodczym zawsze zaleca się stosowanie skutecznych metod zapobiegania ciąży podczas leczenia tym lekiem1.
- W ciąży ublituksymab powinien być stosowany wyłącznie w sytuacjach, gdy potencjalna korzyść dla matki przewyższa możliwe ryzyko dla płodu1.
- W przypadku zastosowania leku w ciąży, noworodek może wymagać szczególnej opieki, w tym odłożenia niektórych szczepień1.
- Podczas karmienia piersią można rozważyć stosowanie ublituksymabu po pierwszych dniach po porodzie, jeśli jest to konieczne3.
- Każda decyzja o rozpoczęciu leczenia powinna być podejmowana po dokładnej konsultacji z lekarzem1.
Podsumowanie – ublituksymab a bezpieczeństwo w ciąży i laktacji
Ublituksymab to nowoczesny lek stosowany w leczeniu stwardnienia rozsianego, który może mieć wpływ na układ odpornościowy zarówno matki, jak i dziecka. Ze względu na ograniczone dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania w ciąży i w okresie karmienia piersią, jego użycie w tych okresach powinno być bardzo dokładnie przemyślane. Stosowanie leku w ciąży jest zalecane wyłącznie wtedy, gdy potencjalne korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu. Podczas karmienia piersią ublituksymab można rozważyć po kilku dniach od porodu, jeśli jest to uzasadnione klinicznie. Kobiety w wieku rozrodczym powinny zadbać o skuteczną antykoncepcję podczas terapii i przez miesiąc po jej zakończeniu. W przypadku planowania ciąży lub jej potwierdzenia w trakcie leczenia, niezbędna jest pilna konsultacja z lekarzem134.
| Okres | Możliwość stosowania | Uwagi |
|---|---|---|
| Ciąża | Nie | Stosować tylko, gdy korzyść dla matki przewyższa ryzyko dla płodu |
| Karmienie piersią (pierwsze dni po porodzie) | Nie | Nie można wykluczyć ryzyka dla dziecka, zaleca się ostrożność |
| Karmienie piersią (po pierwszych dniach) | Tak | Można rozważyć stosowanie, jeśli jest to konieczne |













