Ogólne zasady dawkowania penicylaminy
Penicylamina jest dostępna w postaci tabletek powlekanych o dawce 250 mg i stosowana głównie doustnie. Wielkość dawki oraz częstotliwość podawania są ściśle uzależnione od wskazania terapeutycznego oraz indywidualnych cech pacjenta1. Zaleca się przyjmowanie leku co najmniej 30 minut przed posiłkiem, co poprawia jego wchłanianie1.
- Dorośli – dawka początkowa i sposób jej zwiększania różnią się w zależności od leczonej choroby1.
- Dzieci i młodzież – z uwagi na dostępność tylko jednej mocy tabletek, penicylamina nie jest odpowiednia dla dzieci poniżej 12 lat w większości wskazań1.
- Pacjenci w podeszłym wieku – zwykle zaleca się rozpoczynanie leczenia od niższych dawek i ich ostrożne zwiększanie2.
Dawkowanie w poszczególnych wskazaniach
- Reumatoidalne zapalenie stawów:
- Dorośli: dawka początkowa 125–250 mg na dobę przez pierwszy miesiąc. Następnie zwiększanie co 4–12 tygodni o 125–250 mg, aż do uzyskania poprawy. Dawka podtrzymująca to zwykle 500–750 mg na dobę, maksymalnie 1500 mg na dobę1.
- Po uzyskaniu poprawy przez co najmniej 6 miesięcy zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki2.
- Choroba Wilsona:
- Dorośli: 1500–2000 mg na dobę w dawkach podzielonych. Po poprawie dawkę można zmniejszyć do 750–1000 mg na dobę. Dawki 2000 mg nie stosować dłużej niż rok2.
- Cystynuria:
- Dorośli: przy rozpuszczaniu kamieni cystynowych – 1000–3000 mg na dobę w dawkach podzielonych. Dla zapobiegania kamicy: 500–1000 mg na dobę, aż do osiągnięcia odpowiedniego stężenia cystyny w moczu3.
- W czasie leczenia zaleca się picie dużej ilości płynów oraz odpowiednią dietę4.
- Zatrucie ołowiem:
- Dorośli: 1000–1500 mg na dobę w dawkach podzielonych do czasu osiągnięcia prawidłowego wydalania ołowiu5.
- Przewlekłe aktywne zapalenie wątroby:
- Dorośli: początkowo 500 mg na dobę w dawkach podzielonych, stopniowo zwiększając do 1250 mg na dobę5.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- W większości wskazań produkt nie jest odpowiedni dla dzieci poniżej 12 lat z powodu dostępności tabletek tylko w jednej mocy1.
- Reumatoidalne zapalenie stawów: dawka podtrzymująca 15–20 mg/kg masy ciała na dobę, początkowo mniejsze dawki (2,5–5 mg/kg na dobę) ze stopniowym zwiększaniem1.
- Choroba Wilsona: zwykle 20 mg/kg masy ciała na dobę w dwóch lub trzech dawkach podzielonych, dla starszych dzieci (powyżej 12 lat) 0,75–1 g na dobę3.
- Cystynuria: 20–30 mg/kg masy ciała na dobę w dwóch lub trzech dawkach podzielonych4.
- Zatrucie ołowiem: tylko jeśli stężenie ołowiu we krwi jest mniejsze niż 45 µg/dL, dawka 15–20 mg/kg masy ciała na dobę w 2–3 dawkach podzielonych5.
- Przewlekłe aktywne zapalenie wątroby: bezpieczeństwo i skuteczność u dzieci poniżej 18 lat nie zostały ustalone5.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Reumatoidalne zapalenie stawów: dawka początkowa nie większa niż 125 mg na dobę, stopniowe zwiększanie co 4–12 tygodni o 125 mg, maksymalnie 1000 mg na dobę2.
- Choroba Wilsona, cystynuria, zatrucie ołowiem: 20 mg/kg masy ciała na dobę w dawkach podzielonych, z indywidualnym dostosowaniem do uzyskania remisji lub odpowiedniego stężenia cystyny/ołowiu3.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
Penicylamina nie powinna być stosowana u pacjentów z reumatoidalnym zapaleniem stawów, u których występują obecnie lub występowały wcześniej zaburzenia czynności nerek. W przypadku innych wskazań, ryzyko i korzyści powinny być starannie rozważone, a leczenie prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza96.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
W przewlekłym aktywnym zapaleniu wątroby należy okresowo kontrolować funkcje wątroby. W przypadku wystąpienia zaburzeń czynności wątroby dawkowanie może wymagać modyfikacji, a leczenie powinno być przerwane w razie wystąpienia objawów niepożądanych ze strony wątroby57.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
Nie zaleca się stosowania diety ubogiej w metioninę podczas leczenia penicylaminą u kobiet w ciąży. Brak jest szczegółowych zaleceń dotyczących samego stosowania penicylaminy w okresie ciąży i karmienia piersią w przedstawionych źródłach4.
- Lek należy przyjmować na czczo, najlepiej co najmniej 30 minut przed posiłkiem.
- Dawkę należy zwiększać stopniowo, pod ścisłą kontrolą lekarza.
- W razie wystąpienia objawów niepożądanych, dawkę należy zmniejszyć lub przerwać leczenie.
- Regularne badania krwi i moczu są niezbędne podczas terapii.
- W niektórych wskazaniach, takich jak cystynuria, kluczowe jest również odpowiednie nawodnienie oraz kontrola diety46.
Maksymalna dawka dobowa i ostrzeżenia dotyczące przedawkowania
- Reumatoidalne zapalenie stawów: nie przekraczać 1500 mg na dobę u dorosłych, 1000 mg na dobę u osób starszych12.
- Choroba Wilsona: dawka 2000 mg na dobę nie powinna być stosowana dłużej niż rok2.
Nie zanotowano przypadków ostrego zatrucia penicylaminą, jednak stosowanie większych dawek niż zalecane może prowadzić do poważnych działań niepożądanych, w tym reakcji alergicznych, zaburzeń hematologicznych czy problemów z nerkami. W razie przedawkowania leczenie jest objawowe, a w przypadku reakcji alergicznych konieczne jest odstawienie leku i wdrożenie odpowiedniego postępowania10.
Podsumowanie dawkowania penicylaminy w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli – reumatoidalne zapalenie stawów | Początkowo 125–250 mg/dobę, zwiększanie co 4–12 tygodni; dawka podtrzymująca 500–750 mg/dobę; maks. 1500 mg/dobę |
| Dorośli – choroba Wilsona | 1500–2000 mg/dobę w dawkach podzielonych; po remisji 750–1000 mg/dobę; dawka 2000 mg/dobę nie dłużej niż rok |
| Dorośli – cystynuria | Rozpuszczanie kamieni: 1000–3000 mg/dobę; zapobieganie: 500–1000 mg/dobę, do osiągnięcia stężenia cystyny <200 mg/l |
| Dorośli – zatrucie ołowiem | 1000–1500 mg/dobę w dawkach podzielonych do uzyskania prawidłowego wydalania ołowiu |
| Dorośli – przewlekłe aktywne zapalenie wątroby | Początkowo 500 mg/dobę, zwiększanie do 1250 mg/dobę |
| Dzieci – reumatoidalne zapalenie stawów | Dawka podtrzymująca 15–20 mg/kg mc./dobę; początkowo 2,5–5 mg/kg mc./dobę |
| Dzieci – choroba Wilsona | 20 mg/kg mc./dobę w 2–3 dawkach podzielonych; dzieci powyżej 12 lat: 0,75–1 g/dobę |
| Dzieci – cystynuria | 20–30 mg/kg mc./dobę w 2–3 dawkach podzielonych |
| Dzieci – zatrucie ołowiem | 15–20 mg/kg mc./dobę w 2–3 dawkach podzielonych (tylko jeśli stężenie ołowiu <45 µg/dL) |
| Dzieci – przewlekłe aktywne zapalenie wątroby | Brak danych – bezpieczeństwo i skuteczność nieustalone |
| Osoby starsze – reumatoidalne zapalenie stawów | Początkowo do 125 mg/dobę, zwiększanie co 4–12 tygodni; maks. 1000 mg/dobę |
| Pacjenci z niewydolnością nerek | Przeciwwskazane w reumatoidalnym zapaleniu stawów; w innych wskazaniach – ostrożność, indywidualizacja |
| Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby | Kontrola funkcji wątroby; modyfikacja dawki wg tolerancji i stanu klinicznego |
Penicylamina – precyzyjne dawkowanie dla bezpieczeństwa pacjenta
Penicylamina to lek wymagający indywidualnego dostosowania dawki w zależności od wskazania, wieku i stanu zdrowia pacjenta. Przestrzeganie zasad dawkowania oraz regularna kontrola laboratoryjna pozwalają na bezpieczne i skuteczne stosowanie tej substancji. Odpowiednia edukacja pacjenta oraz współpraca z lekarzem mają kluczowe znaczenie dla powodzenia terapii i minimalizacji ryzyka działań niepożądanych123456.


















