Panobinostat – działania niepożądane i ich charakterystyka
Panobinostat to substancja czynna wykorzystywana głównie w leczeniu szpiczaka plazmocytowego (mnogiego), najczęściej w skojarzeniu z innymi lekami, takimi jak bortezomib i deksametazon123. Stosowanie panobinostatu wiąże się z możliwością wystąpienia różnych działań niepożądanych, które mogą być zarówno łagodne, jak i poważne. Występowanie oraz nasilenie tych objawów zależy od wielu czynników, w tym od drogi podania, dawki, długości leczenia, wieku pacjenta oraz stosowania innych leków jednocześnie456.
Działania niepożądane są nieodłączną częścią każdej terapii lekowej, jednak nie u każdego pacjenta muszą wystąpić. Lekarz zawsze rozważa korzyści i ryzyko związane z zastosowaniem panobinostatu, aby dobrać terapię najkorzystniejszą dla danego pacjenta123.
Profil działań niepożądanych panobinostatu jest szeroki i obejmuje zarówno objawy dotyczące układu pokarmowego, krwiotwórczego, nerwowego, jak i inne układy organizmu. Warto pamiętać, że część działań niepożądanych może być związana również z lekami stosowanymi razem z panobinostatem789.
Bardzo często występujące działania niepożądane (≥1 na 10 pacjentów)
- Biegunka – najczęściej zgłaszane działanie niepożądane; może prowadzić do odwodnienia, zwłaszcza przy dłuższym utrzymywaniu się objawu101112.
- Uczucie zmęczenia i osłabienie – może być odczuwane jako ogólna słabość, brak energii i chęci do działania1013.
- Nudności i wymioty – mogą utrudniać codzienne funkcjonowanie, jednak rzadko prowadzą do konieczności przerwania leczenia14.
- Ból brzucha, niestrawność – objawy ze strony układu pokarmowego mogą pojawiać się razem z biegunką10.
- Pancytopenia, małopłytkowość, niedokrwistość, leukopenia, neutropenia, limfopenia – zaburzenia krwi, które mogą objawiać się np. większą podatnością na infekcje, łatwiejszym powstawaniem siniaków czy ogólnym osłabieniem1015.
- Bezsenność – trudności z zasypianiem lub przerywany sen10.
- Zawroty głowy, ból głowy – mogą utrudniać codzienne czynności10.
- Niedociśnienie – spadek ciśnienia tętniczego, objawiający się np. zawrotami głowy przy wstawaniu10.
- Kaszel, duszność – objawy ze strony układu oddechowego10.
- Obrzęki obwodowe, gorączka – mogą pojawić się w trakcie leczenia10.
- Zmniejszenie masy ciała16.
Często występujące działania niepożądane (≥1 na 100, ale <1 na 10 pacjentów)
- Wstrząs septyczny, zakażenie układu moczowego, zakażenie wirusowe, opryszczka jamy ustnej, zapalenie okrężnicy spowodowane przez Clostridium difficile, zapalenie ucha środkowego, zapalenie tkanki łącznej, posocznica, zapalenie żołądka i jelit, zakażenie dolnych dróg oddechowych, kandydoza10.
- Niedoczynność tarczycy10.
- Hiperglikemia, odwodnienie, hipoalbuminemia, zatrzymanie płynów, hiperurykemia, hipokalcemia, hipomagnezemia10.
- Krwotok śródczaszkowy, omdlenie, drżenie, zaburzenia smaku10.
- Krwotok spojówkowy10.
- Bradykardia, migotanie przedsionków, częstoskurcz zatokowy, częstoskurcz, kołatania serca10.
- Nadciśnienie, krwiak, niedociśnienie ortostatyczne10.
- Niewydolność oddechowa, rzężenia, świsty, krwawienie z nosa10.
- Krwotok z przewodu pokarmowego, obecność świeżej krwi w kale, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie czerwieni warg, wzdęcie brzucha, suchość jamy ustnej, wzdęcia z oddawaniem gazów10.
- Zaburzenia czynności wątroby, hiperbilirubinemia10.
- Zmiany skórne, wysypka, rumień10.
- Obrzęk stawów16.
- Niewydolność nerek, krwiomocz, nietrzymanie moczu16.
- Dreszcze, złe samopoczucie16.
- Wzrost stężenia mocznika, kreatyniny, fosfatazy alkalicznej, wydłużenie odstępu QT w EKG, wzrost aktywności enzymów wątrobowych16.
Niezbyt często występujące działania niepożądane (≥1 na 1000, ale <1 na 100 pacjentów)
- Grzybicze zapalenie płuc, wirusowe zapalenie wątroby typu B, grzybica kropidlakowa (aspergiloza)10.
- Zawał mięśnia sercowego10.
- Wstrząs krwotoczny10.
- Krwotok płucny, krwioplucie10.
- Zapalenie okrężnicy, krwawe wymioty, ból żołądka i jelit10.
- Wybroczyny10.
Wybrane działania niepożądane wymagające szczególnej uwagi
- Małopłytkowość – może prowadzić do zwiększonego ryzyka krwawień, w tym z przewodu pokarmowego lub nosa. Zazwyczaj ustępuje po przerwaniu lub dostosowaniu dawki, czasem wymaga przetoczenia płytek krwi15.
- Neutropenia – obniżenie liczby białych krwinek, co zwiększa podatność na infekcje17.
- Wydłużenie odstępu QT w EKG – może prowadzić do zaburzeń rytmu serca. Zgłaszano głównie łagodne wydłużenie, jednak wymaga monitorowania18.
- Zakażenia – szczególnie niebezpieczne u osób z obniżoną odpornością; mogą prowadzić do poważnych powikłań, a nawet zgonu13.
- Zmiany w wynikach badań laboratoryjnych – podwyższenie enzymów wątrobowych, wzrost kreatyniny, zaburzenia elektrolitowe16.
- Niektóre działania niepożądane, jak biegunka czy nudności, można łagodzić odpowiednią dietą i nawodnieniem.
- Ważne jest regularne kontrolowanie morfologii krwi podczas leczenia panobinostatem.
- W przypadku pojawienia się gorączki, duszności, krwawień lub innych poważnych objawów, należy natychmiast zgłosić się do personelu medycznego.
- Pacjenci w podeszłym wieku są bardziej narażeni na wystąpienie poważnych działań niepożądanych, dlatego w tej grupie zaleca się szczególną ostrożność4.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Każde podejrzenie działania niepożądanego należy zgłaszać do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) lub bezpośrednio do producenta leku. Pozwala to na ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa stosowania panobinostatu i może przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa innych pacjentów192021.
Tabela – działania niepożądane panobinostatu według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Zakażenia | Zakażenia górnych dróg oddechowych, zapalenie płuc | Wstrząs septyczny, zakażenie układu moczowego, zakażenie wirusowe, opryszczka jamy ustnej, zapalenie okrężnicy Clostridium difficile, zapalenie ucha środkowego, zapalenie tkanki łącznej, posocznica, zapalenie żołądka i jelit, zakażenie dolnych dróg oddechowych, kandydoza | Grzybicze zapalenie płuc, wirusowe zapalenie wątroby typu B, grzybica kropidlakowa | |||
| Układ krwiotwórczy | Pancytopenia, małopłytkowość, niedokrwistość, leukopenia, neutropenia, limfopenia | |||||
| Układ hormonalny | Niedoczynność tarczycy | |||||
| Metabolizm | Zmniejszony apetyt, hipofosfatemia, hiponatremia, hipokaliemia | Hiperglikemia, odwodnienie, hipoalbuminemia, zatrzymanie płynów, hiperurykemia, hipokalcemia, hipomagnezemia | ||||
| Układ nerwowy | Zawroty głowy, ból głowy | Krwotok śródczaszkowy, omdlenie, drżenie, zaburzenia smaku | ||||
| Serce | Bradykardia, migotanie przedsionków, częstoskurcz zatokowy, częstoskurcz, kołatania | Zawał mięśnia sercowego | ||||
| Naczynia | Niedociśnienie | Nadciśnienie, krwiak, niedociśnienie ortostatyczne | Wstrząs krwotoczny | |||
| Układ oddechowy | Kaszel, duszność | Niewydolność oddechowa, rzężenia, świsty, krwawienie z nosa | Krwotok płucny, krwioplucie | |||
| Układ pokarmowy | Biegunka, nudności, wymioty, ból brzucha, niestrawność | Krwotok z przewodu pokarmowego, obecność świeżej krwi w kale, zapalenie błony śluzowej żołądka, zapalenie czerwieni warg, wzdęcie brzucha, suchość jamy ustnej, wzdęcia z oddawaniem gazów | Zapalenie okrężnicy, krwawe wymioty, ból żołądka i jelit | |||
| Wątroba i drogi żółciowe | Zaburzenia czynności wątroby, hiperbilirubinemia | |||||
| Skóra | Zmiany skórne, wysypka, rumień | Wybroczyny | ||||
| Mięśnie i stawy | Obrzęk stawów | |||||
| Nerki | Niewydolność nerek, krwiomocz, nietrzymanie moczu | |||||
| Stany ogólne | Uczucie zmęczenia, obrzęki obwodowe, gorączka, osłabienie | Dreszcze, złe samopoczucie | ||||
| Badania diagnostyczne | Zmniejszenie masy ciała | Wzrost stężenia mocznika, kreatyniny, fosfatazy alkalicznej, wydłużenie QT w EKG, wzrost AlAT, AspAT |
Panobinostat – bezpieczeństwo stosowania w praktyce
Stosowanie panobinostatu wiąże się z ryzykiem wystąpienia licznych działań niepożądanych, które jednak nie u każdego pacjenta muszą wystąpić. Najczęstsze z nich dotyczą przewodu pokarmowego (biegunka, nudności, wymioty), krwi (małopłytkowość, neutropenia), a także ogólnego samopoczucia (zmęczenie, osłabienie). Niektóre działania niepożądane mogą być poważne, jak zaburzenia rytmu serca, zakażenia czy krwawienia, dlatego konieczna jest regularna kontrola stanu zdrowia podczas terapii. Pacjenci w podeszłym wieku są bardziej narażeni na powikłania. Zgłaszanie niepokojących objawów do personelu medycznego i monitorowanie parametrów laboratoryjnych pozwala na bezpieczniejsze prowadzenie leczenia panobinostatem419.













